Μαρία Δούση Σε μια από τις πιο εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις του Αστικού Κώδικα των τελευταίων δεκαετιών προχωρά το Υπουργείο Δικαιοσύνης, φέρνοντας προς ψήφιση στη Βουλή το νέο νομοσχέδιο για το Κληρονομικό Δίκαιο. Πρόκειται για ένα θεσμικό πλαίσιο που παρέμενε ουσιαστικά αμετάβλητο από τη μεταπολεμική περίοδο, παρά τις βαθιές κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που μεσολάβησαν.
Το σχέδιο νόμου, που φέρει τις υπογραφές του υπουργού Δικαιοσύνης Γιώργου Φλωρίδη και του υφυπουργού Γιάννη Μπούγα, φιλοδοξεί να προσαρμόσει τη νομοθεσία στις σύγχρονες μορφές οικογενειακής ζωής, να περιορίσει τις χρονοβόρες δικαστικές διαμάχες μεταξύ κληρονόμων και να προστατεύσει τους πολίτες από την αυτόματη «κληρονομιά χρεών».
Στόχος του Υπουργείου είναι το νέο πλαίσιο να τεθεί σε εφαρμογή εντός του πρώτου εξαμήνου του 2026.
Νέα φιλοσοφία στη νόμιμη μοίρα και ενίσχυση του ρόλου του συζύγου
Κεντρικός άξονας της μεταρρύθμισης είναι η αναδιαμόρφωση της νόμιμης μοίρας. Η υποχρεωτική μερίδα των κληρονόμων παύει να έχει εμπράγματο χαρακτήρα και μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση, γεγονός που αποσκοπεί στον περιορισμό των εξ αδιαιρέτου συνιδιοκτησιών, οι οποίες συχνά οδηγούσαν σε αδυναμία αξιοποίησης της περιουσίας.
Παράλληλα, η χρηματική αξίωση της νόμιμης μοίρας θωρακίζεται νομικά, καθώς αποκτά προνόμιο στην αναγκαστική εκτέλεση και δυνατότητα εγγραφής υποθήκης.
Σημαντικά ενισχύεται και η θέση του επιζώντος συζύγου. Όταν συντρέχει με τέκνα, το μερίδιό του αυξάνεται στο 1/3 όταν υπάρχει ένα παιδί και στο 1/4 όταν υπάρχουν περισσότερα, ενώ διευρύνονται τα δικαιώματά του στην εξ αδιαθέτου διαδοχή.
Για πρώτη φορά, το δίκαιο προβλέπει περιορισμένα κληρονομικά δικαιώματα και για τον σύντροφο σε ελεύθερη ένωση, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ενώ εισάγεται και η δυνατότητα κληροδοσίας υπέρ προσώπου που παρείχε φροντίδα στον κληρονομούμενο μέχρι το τέλος της ζωής του.
Κληρονομικές συμβάσεις και διανομή περιουσίας πριν τον θάνατο
Το νομοσχέδιο εισάγει για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο τον θεσμό των κληρονομικών συμβάσεων. Πλέον, οι πολίτες μπορούν να ρυθμίζουν δεσμευτικά την τύχη της περιουσίας τους εν ζωή, με συμφωνίες που υπερισχύουν μεταγενέστερων διαθηκών.
Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα μέσω συμβολαιογραφικής πράξης, μέτρο που αναμένεται να διευκολύνει ιδιαίτερα τον προγραμματισμό διαδοχής σε οικογενειακές επιχειρήσεις και μεγάλες ακίνητες περιουσίες.
Καταργούνται επίσης παρωχημένοι θεσμοί, όπως η αίρεση χηρείας, ενώ προβλέπεται ότι διατάξεις διαθήκης υπέρ πρώην συζύγου ή συντρόφου ακυρώνονται αυτομάτως μετά από συναινετικό διαζύγιο ή λύση συμφώνου συμβίωσης.
«Φρένο» στις πλαστές διαθήκες και ψηφιακές διευκολύνσεις
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αντιμετώπιση του φαινομένου των πλαστών ιδιόγραφων διαθηκών. Προβλέπεται ότι διαθήκη αυτού του τύπου δεν θα παράγει έννομα αποτελέσματα αν δημοσιευθεί πέραν της διετίας από τον θάνατο του διαθέτη, με εξαίρεση περιπτώσεις στενών συγγενών.
Επιπλέον, απαγορεύεται ρητά η διαθήκη υπέρ διοικητών ή εργαζομένων θεραπευτηρίων από ασθενείς που νοσηλεύονταν σε αυτά.
Την ίδια στιγμή, απλοποιείται η διαδικασία για τις δημόσιες και μυστικές διαθήκες, καθώς μειώνεται ο απαιτούμενος αριθμός μαρτύρων από τρεις σε δύο. Καινοτόμος διάταξη επιτρέπει σε άτομα με βαριά αναπηρία λόγου να συντάσσουν διαθήκη με τη χρήση ηλεκτρονικών μέσων φωνητικής απόδοσης.
Προστασία κληρονόμων από χρέη και δικαστική εκκαθάριση
Καθοριστικές αλλαγές επέρχονται και στο θέμα των χρεών. Οι κληρονόμοι δεν θα ευθύνονται πλέον με την προσωπική τους περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς, εκτός αν επιλέξουν ρητά την πλήρη διαχείρισή της.
Ενισχύεται ο ρόλος του δικαστικού εκκαθαριστή, ο οποίος θα είναι δικηγόρος εγγεγραμμένος σε ειδικό κατάλογο και θα αναλαμβάνει τη διαφανή εκκαθάριση της κληρονομιάς και την ικανοποίηση των πιστωτών.
Παράλληλα, θεσπίζεται δικαίωμα εξαγοράς μεριδίου μεταξύ συγκληρονόμων, ενώ δίνεται στο δικαστήριο η δυνατότητα να απονέμει την οικογενειακή κατοικία σε εκείνον που διέμενε σε αυτήν, προκειμένου να αποφεύγονται αιφνίδιοι εκτοπισμοί.
Τέλος, τίθεται ανώτατο όριο 30 ετών στη διάρκεια των καταπιστευμάτων, βάζοντας τέλος σε κληρονομικές εκκρεμότητες που μπορούσαν να παρατείνονται επί γενεές.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
