Μια ιδιαίτερα απαιτητική διετία προδιαγράφεται για το ΑΣΕΠ, καθώς η Ανεξάρτητη Αρχή καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα νέους διαγωνισμούς προσλήψεων, τις συνήθεις διαδικασίες στελέχωσης του Δημοσίου, τις αλλαγές στην επιλογή προϊσταμένων, αλλά και πρόσθετες αρμοδιότητες που σχετίζονται με την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης.
Ο πρόεδρος του ΑΣΕΠ Θάνος Παπαϊωάννου, μιλώντας στις 9 Σεπτεμβρίου στην αρμόδια Διαρκή Επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης της Βουλής, χρησιμοποίησε μια χαρακτηριστική φράση για να περιγράψει όσα έρχονται: η επόμενη διετία, είπε, θα είναι για την Αρχή «η απόλυτη καταιγίδα».
Η τοποθέτησή του έγινε στο πλαίσιο της επεξεργασίας του νομοσχεδίου του υπουργείου Εσωτερικών για τη νέα βαθμολογική διάρθρωση, τις προαγωγές και κυρίως το νέο σύστημα επιλογής προϊσταμένων στις δημόσιες υπηρεσίες.
Αλλάζει ο τρόπος επιλογής προϊσταμένων
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα επιλέγονται τα στελέχη που θα αναλαμβάνουν θέσεις ευθύνης στο Δημόσιο.
Ο πρόεδρος του ΑΣΕΠ εμφανίστηκε θετικός στην εισαγωγή γραπτής δοκιμασίας, υπογραμμίζοντας ότι το σημερινό σύστημα είναι ιδιαίτερα γραφειοκρατικό και δεν κατορθώνει πάντοτε να αναδείξει τους ανθρώπους που διαθέτουν τις πραγματικές διοικητικές ικανότητες που απαιτεί μια θέση ευθύνης.
Η λογική του νέου συστήματος μετακινείται, έτσι, από τη σχεδόν αποκλειστική βαρύτητα στα τυπικά προσόντα προς μια περισσότερο σύνθετη αξιολόγηση.
Πτυχία, μεταπτυχιακοί τίτλοι, χρόνια υπηρεσίας και άλλα τυπικά χαρακτηριστικά θα εξακολουθήσουν να έχουν σημασία, δεν θα θεωρούνται όμως από μόνα τους επαρκής απόδειξη ότι ένας υπάλληλος μπορεί να διοικήσει αποτελεσματικά μια υπηρεσία.
Το βάρος αναμένεται να πέσει περισσότερο σε γνώσεις και κυρίως δεξιότητες, δηλαδή στην ικανότητα λήψης αποφάσεων, επίλυσης προβλημάτων, συνεργασίας και διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού.
Από το «έχω τα προσόντα» στο «μπορώ να διοικήσω»
Η αλλαγή αυτή αγγίζει μια παλιά συζήτηση μέσα στο Δημόσιο: κατά πόσο η κατοχή πολλών τίτλων και η συσσώρευση μορίων μπορούν πράγματι να προβλέψουν την ικανότητα ενός υπαλλήλου να λειτουργήσει αποτελεσματικά ως προϊστάμενος.
Ο κ. Παπαϊωάννου υπογράμμισε ότι τα τυπικά προσόντα είναι απαραίτητα για να κριθεί κάποιος επιλέξιμος, αλλά δεν πρέπει να αποτελούν το κυρίαρχο εργαλείο πρόβλεψης της διοικητικής επάρκειας.
Με άλλα λόγια, άλλο πράγμα είναι να διαθέτει κάποιος έναν εντυπωσιακό φάκελο προσόντων και άλλο να μπορεί στην καθημερινή λειτουργία μιας δημόσιας υπηρεσίας να οργανώσει ανθρώπους, να αντιμετωπίσει κρίσεις, να πάρει αποφάσεις και να αναλάβει ευθύνη.
Το δύσκολο στοίχημα της πρώτης εφαρμογής
Η νέα διαδικασία, πάντως, δεν αναμένεται να είναι απλή.
Για να λειτουργήσει χρειάζεται να δημιουργηθεί και να ενεργοποιηθεί σχετικό Μητρώο στο υπουργείο Εσωτερικών, να υπάρξει συνεργασία μεταξύ του υπουργείου και των επιμέρους φορέων, να οργανωθεί αυτοματοποιημένος έλεγχος των προϋποθέσεων συμμετοχής και να διασυνδεθούν όλες οι σχετικές διαδικασίες με το ΑΣΕΠ.
Ο πρόεδρος της Αρχής προειδοποίησε ότι ο αριθμός των υποψηφίων μπορεί να είναι ιδιαίτερα μεγάλος, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την προσεκτική προετοιμασία της πρώτης εφαρμογής.
Το νέο σύστημα, δηλαδή, μπορεί να είναι λιγότερο γραφειοκρατικό όταν τεθεί πλήρως σε λειτουργία, αλλά μέχρι να στηθεί απαιτεί σημαντική τεχνική και διοικητική προετοιμασία.
Το 2027 συσσωρεύονται οι μεγάλες διαδικασίες
Η μεγαλύτερη πίεση αναμένεται το 2027, όταν το ΑΣΕΠ θα πρέπει να διαχειριστεί ταυτόχρονα διαφορετικές μεγάλες διαδικασίες.
Μεταξύ αυτών βρίσκεται ο νέος διαγωνισμός προσλήψεων, παράλληλα με τις συνηθισμένες προκηρύξεις και διαδικασίες στελέχωσης του δημόσιου τομέα, ενώ προστίθενται και οι νέες αρμοδιότητες που ανατίθενται στην Ανεξάρτητη Αρχή.
Στον ήδη αυξημένο όγκο εργασίας θα προστεθούν και διαδικασίες που σχετίζονται με τις διοικήσεις δημόσιων φορέων, καθώς και η μεγαλύτερη εμπλοκή του ΑΣΕΠ στην επιλογή υποψηφίων για την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης.
Είναι αυτός ο συνδυασμός που έκανε τον πρόεδρο της Αρχής να μιλήσει για «απόλυτη καταιγίδα».
Τι αλλάζει στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης
Αλλαγές προβλέπονται και στον τρόπο εισαγωγής στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (ΕΣΔΔΑ).
Η μεταρρύθμιση αφορά τόσο τη σύνθεση της Επιτροπής του διαγωνισμού όσο και την ενίσχυση της αξιολόγησης δεξιοτήτων των υποψηφίων.
Στην Επιτροπή προβλέπεται να συμμετέχουν τρία υψηλόβαθμα στελέχη του ΑΣΕΠ, κάτι που ο Θάνος Παπαϊωάννου χαρακτήρισε θετικό, επικαλούμενος την εμπειρία και την τεχνογνωσία της Αρχής στη διοργάνωση μεγάλων διαγωνιστικών διαδικασιών.
Και εδώ η κατεύθυνση είναι παρόμοια: να μη μετριέται μόνο το τι γνωρίζει ένας υποψήφιος, αλλά και αν διαθέτει δεξιότητες που χρειάζεται ένα σύγχρονο διοικητικό στέλεχος.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ομαδικότητα, η ανάληψη πρωτοβουλιών, η κρίση και η ικανότητα αποτελεσματικής διαχείρισης σύνθετων καταστάσεων.
Οι μεγάλες αλλαγές με μια ματιά
| Πεδίο | Τι αλλάζει |
|---|---|
| Επιλογή προϊσταμένων | Εισάγεται γραπτή δοκιμασία |
| Κριτήρια | Μεγαλύτερη έμφαση σε γνώσεις και δεξιότητες |
| Τυπικά προσόντα | Παραμένουν απαραίτητα, αλλά δεν θα είναι το κυρίαρχο κριτήριο |
| ΑΣΕΠ | Αναλαμβάνει αυξημένο αριθμό και νέου τύπου διαδικασίες |
| 2027 | Νέος διαγωνισμός προσλήψεων μαζί με τις συνήθεις προκηρύξεις |
| ΕΣΔΔΑ | Ενισχύεται η αξιολόγηση δεξιοτήτων |
| Επιτροπή ΕΣΔΔΑ | Προβλέπεται συμμετοχή τριών υψηλόβαθμων στελεχών του ΑΣΕΠ |
Το ζήτημα της στελέχωσης του ίδιου του ΑΣΕΠ
Η προειδοποίηση του προέδρου της Αρχής έχει όμως και μία δεύτερη ανάγνωση.
Όσο περισσότερες διαδικασίες ανατίθενται στο ΑΣΕΠ τόσο μεγαλώνει και η ανάγκη να διαθέτει το ίδιο επαρκές προσωπικό, τεχνική υποστήριξη και πόρους, ώστε οι νέες αρμοδιότητες να μην οδηγήσουν σε καθυστερήσεις.
Ο κ. Παπαϊωάννου σημείωσε ότι οι εργαζόμενοι της Αρχής θα καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να ανταποκριθούν στον αυξημένο φόρτο, εκφράζοντας παράλληλα την προσδοκία ότι θα υπάρξει η απαραίτητη συνδρομή από την κυβέρνηση και τα πολιτικά κόμματα, αλλά και κατανόηση από τους πολίτες.
Έθεσε ακόμη το θέμα των αποζημιώσεων των εργαζομένων που συμμετέχουν στην οργάνωση και υλοποίηση των γραπτών διαγωνισμών, ζητώντας να επανεξεταστούν τα σχετικά όρια, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις κατά τις οποίες συμπίπτουν περισσότερες μεγάλες διαγωνιστικές διαδικασίες.
Η πρόκληση δεν είναι μόνο να αλλάξει ο νόμος
Η ουσία της μεταρρύθμισης δεν θα κριθεί τελικά μόνο από το αν θα υπάρξει ένας νέος γραπτός διαγωνισμός ή ένα διαφορετικό σύστημα μοριοδότησης των προϊσταμένων.
Θα κριθεί από το αν το νέο μοντέλο θα μπορεί πράγματι να επιλέγει τους καταλληλότερους ανθρώπους, χωρίς να δημιουργήσει μια νέα, διαφορετική γραφειοκρατία στη θέση της παλιάς, αλλά και από το αν το ΑΣΕΠ θα διαθέτει τους ανθρώπους και τα μέσα που απαιτούνται για να σηκώσει έναν όγκο εργασίας που συνεχώς αυξάνεται.
Γιατί η «απόλυτη καταιγίδα» που περιέγραψε ο πρόεδρος της Ανεξάρτητης Αρχής δεν αφορά μόνο το ίδιο το ΑΣΕΠ.
Αφορά χιλιάδες υποψηφίους που περιμένουν έναν διορισμό, χιλιάδες δημοσίους υπαλλήλους που θα διεκδικήσουν θέσεις ευθύνης και τελικά ολόκληρη τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης.
Και γι' αυτούς το σημαντικό δεν είναι μόνο να αλλάξουν οι διαδικασίες.
Είναι να γίνουν ταχύτερες, διαφανέστερες και ουσιαστικότερες.
