Χειρόγραφα που παρέμεναν ακατανόητα επί αιώνες αρχίζουν πλέον να αποκαλύπτουν τα μυστικά τους χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη. Νέα εργαλεία επιτρέπουν στους ερευνητές να αναγνωρίζουν άγνωστα σύμβολα, να μεταγράφουν κρυπτογραφημένα κείμενα και να επιταχύνουν σημαντικά τη διαδικασία της αποκρυπτογράφησης, δημιουργώντας αισιοδοξία ακόμη και για μυστήρια όπως ο Δίσκος της Φαιστού.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο κώδικας Borg, ένα χειρόγραφο 408 σελίδων που φυλασσόταν στη Βιβλιοθήκη του Βατικανού και παρέμενε ανεξιχνίαστο για περισσότερα από 400 χρόνια. Με τη βοήθεια εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και ειδικών στην ιστορική κρυπτογραφία, οι ερευνητές κατάφεραν να αποκαλύψουν ότι το κείμενο περιείχε εκατοντάδες ιατρικές συνταγές και θεραπευτικές πρακτικές, γραμμένες με κρυπτογραφημένη μορφή για να προστατευθεί η γνώση της εποχής.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι περίπου το 1% των εγγράφων που φυλάσσονται σε βιβλιοθήκες και αρχεία παγκοσμίως παραμένει πλήρως ή μερικώς κρυπτογραφημένο. Ανάμεσά τους βρίσκονται διπλωματικές επιστολές, στρατιωτικές πληροφορίες, πολιτικές συνωμοσίες, ιατρικές γνώσεις αλλά και προσωπικά γράμματα που δεν προορίζονταν ποτέ για ξένα μάτια.
Σε αρκετές περιπτώσεις, η αποκρυπτογράφησή τους έχει ήδη οδηγήσει σε νέα ιστορικά συμπεράσματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι μυστικές επιστολές της Μαρίας Στιούαρτ, οι οποίες αποκάλυψαν άγνωστες λεπτομέρειες για τις πολιτικές της κινήσεις και τις σχέσεις της με τον γιο της.
Πώς βοηθά η τεχνητή νοημοσύνη
Μέχρι πρόσφατα, η αποκρυπτογράφηση ενός μόνο χειρογράφου μπορούσε να απαιτήσει μήνες ή ακόμη και χρόνια εργασίας. Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει σημαντικά αυτή τη διαδικασία.
Σύγχρονα συστήματα μπορούν να αναγνωρίζουν σύμβολα, να εντοπίζουν επαναλαμβανόμενα μοτίβα και να προτείνουν πιθανές αντιστοιχίσεις με γνωστές γλώσσες. Παρότι οι τελικές αποφάσεις εξακολουθούν να λαμβάνονται από ιστορικούς, γλωσσολόγους και κρυπτολόγους, η AI μειώνει δραστικά τον χρόνο που απαιτείται για την ανάλυση πολύπλοκων χειρογράφων.
Ερευνητές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα Descrypt εργάζονται ήδη πάνω σε νέα μοντέλα που φιλοδοξούν να πραγματοποιούν ταυτόχρονα μεταγραφή, αποκρυπτογράφηση και μετάφραση ιστορικών κειμένων.
Μπορεί να λύσει και το μυστήριο του Δίσκου της Φαιστού;
Οι δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης γεννούν προσδοκίες και για αρχαιότερα άλυτα μυστήρια, όπως ο Δίσκος της Φαιστού και η Γραμμική Α.
Οι επιστήμονες εμφανίζονται συγκρατημένα αισιόδοξοι. Η AI μπορεί να συγκρίνει χιλιάδες πιθανούς συνδυασμούς συμβόλων και να αναζητήσει γλωσσικά πρότυπα που δύσκολα θα εντόπιζε ένας άνθρωπος.
Ωστόσο, στην περίπτωση του Δίσκου της Φαιστού υπάρχει ένα σημαντικό εμπόδιο: το διαθέσιμο υλικό είναι εξαιρετικά περιορισμένο. Χωρίς περισσότερα δείγματα της ίδιας γραφής ή κάποιο αντίστοιχο της Στήλης της Ροζέτας, ακόμη και τα πιο προηγμένα μοντέλα δεν μπορούν να προσφέρουν οριστική απάντηση.
Παρ' όλα αυτά, οι ειδικοί θεωρούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί σήμερα το πιο ισχυρό εργαλείο που διαθέτει η ιστορική έρευνα για να φωτίσει κείμενα και μαρτυρίες που παρέμεναν σιωπηλές επί αιώνες. Έτσι, κάθε νέα αποκρυπτογράφηση δεν λύνει μόνο έναν γρίφο, αλλά προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ της ανθρώπινης ιστορίας.
