ΠΑΣΥΔ: "Η αξιοκρατία δεν επιτυγχάνεται ούτε με την άκριτη αποθέωση των τίτλων ούτε με την απαξίωσή τους"

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Διδακτόρων Δημοσίου – ΠΑΣΥΔ, ως φορέας που εκπροσωπεί διδάκτορες και υποψήφιους διδάκτορες, οι οποίοι εργάζονται στον ελληνικό δημόσιο τομέα, καταθέτει την παρούσα ανοιχτή επιστολή διαμαρτυρίας με αφορμή τοποθετήσεις που έγιναν κατά την ακρόαση εξωκοινοβουλευτικών προσώπων της Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης. Η παρέμβασή μας αφορά τόσο το περιεχόμενο των συγκεκριμένων αναφορών, όσο και τον τρόπο με τον οποίο το υπό εξέταση σχέδιο νόμου αντιμετωπίζει τα επιστημονικά προσόντα και την υπηρεσιακή εξέλιξη.

Η Διαρκής Επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης συνεδρίασε την Τετάρτη 09/09/2026, στις 10:00, στην Αίθουσα Γερουσίας, για την ακρόαση εξωκοινοβουλευτικών προσώπων επί του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο:

«Αναμόρφωση της βαθμολογικής διάρθρωσης, του συστήματος βαθμολογικών προαγωγών και του συστήματος επιλογής προϊσταμένων οργανικών μονάδων του δημοσίου τομέα, αναδιοργάνωση και εκσυγχρονισμός του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με την επωνυμία “Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης” και λοιπές διατάξεις του Υπουργείου Εσωτερικών».

Στη συνεδρίαση τοποθετήθηκε ο Πρόεδρος του ΑΣΕΠ, Δρ. Αθανάσιος Παπαϊωάννου.

Τα ακόλουθα αποσπάσματα παρατίθενται με τους αντίστοιχους χρόνους του οπτικοακουστικού υλικού, όπως καταγράφηκαν κατά την ακρόαση:

Πρώτη τοποθέτηση – 00:04:44:

«Πρέπει να ξεφύγουμε από την εμμονή στα τυπικά προσόντα».

Πρώτη τοποθέτηση – 00:04:51:

«Πόσο μάλλον, και λέω πολύ προσεκτικά αυτό που πάω να πω, που τον τελευταίο καιρό βλέπω να μαζεύονται σύννεφα στον τρόπο που πιστοποιούνται τα προσόντα από ορισμένους φορείς πιστοποίησης...»

Δευτερολογία – διευκρινίσεις – 01:40:01:

«Είπα προηγουμένως, είναι υπερτιμημένη η εμμονή που δίνουμε σε αυτά (στα τυπικά προσόντα)».

Δευτερολογία – διευκρινίσεις – 01:48:30:

«Θα περιγράψω έναν υπάλληλο που δεν μπορεί να αποδώσει στην θέση που είναι. Ποιος είναι ο τρόπος του να ανέλθει; Να μαζεύει πτυχία(!), δεύτερο master, διδακτορικό... έχω δει και δεύτερο διδακτορικό(!). Καταρχήν να εξηγούμαστε... τα πολλά πτυχία για εμένα δε σημαίνουν “κάτι”... μάλλον σημαίνουν πως ο άνθρωπος ΔΕΝ έχει προσανατολισμό [...] δεύτερο διδακτορικό; ΠΟΥ ΞΑΝΑ ΑΚΟΥΣΤΗΚΕ ΔΕΥΤΕΡΟ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ; [...] και καλά να το έκαναν γιατί έχουν επιστημονικό ενδιαφέρον... το κάνουν για να μαζέψουν μόρια. Αυτοί οι άνθρωποι πλεονεκτούν έναντι εκείνων οι οποίοι δουλεύουν από το πρωί μέχρι το βράδυ για δημόσιο και οι οποίοι δεν έχουν ούτε το χρόνο ούτε τη διάθεση να πάνε σαράντα - πενήντα ετών να πάρουν ένα δεύτερο, τρίτο, τέταρτο, πέμπτο πτυχίο... και δεν έχουν τα μόρια για να συναγωνιστούν. Αφήστε δε που οι προϊστάμενοί τους αποθαρρύνουν αυτούς τους εργατικούς από το να πάνε να κάνουν αυτές τις σπουδές... γιατί βεβαίως οι σπουδές αυτές σημαίνουν άδειες... σημαίνουν... σημαίνουν... σημαίνουν. Διευκρινίζω, έχω και master, έχω και διδακτορικό, δεν είναι κάποια προκατάληψη ή οτιδήποτε... είναι η ζώσα πραγματικότητα του δημοσίου... Πρέπει να φύγουμε από αυτό(!) [...] κάποτε ήρθε κάποιο/α και μου είπε ξέρετε έχω διδακτορικό και θέλω να γίνω προϊστάμενος... και(;)! Διδακτορικό ΔΕΝ σημαίνει διοικητική ικανότητα(!) και πρέπει να δούμε, πως τα πανεπιστήμια δίνουν τα αυτά (διδακτορικά)».

Ο ΠΑΣΥΔ αναγνωρίζει ότι η επιλογή προϊσταμένων και η υπηρεσιακή εξέλιξη πρέπει να συνδέονται με την πραγματική απόδοση, τη γνώση του αντικειμένου, τη συνεργατικότητα, την ακεραιότητα, τις ηγετικές δεξιότητες και τη λογοδοσία. Αυτό, όμως, δεν δικαιολογεί την υποβάθμιση της διδακτορικής έρευνας ούτε τη συλλήβδην αντιμετώπιση των διδακτορικών τίτλων ως «μορίων» και των διδακτόρων ως «μοριοθήρων».

Ιδιαίτερα προβληματική θεωρούμε τη γενίκευση ότι τα πολλά πτυχία «μάλλον σημαίνουν πως ο άνθρωπος δεν έχει προσανατολισμό», καθώς και την αποστροφή «δεύτερο διδακτορικό; πού ξανακούστηκε δεύτερο διδακτορικό;». Η διά βίου μάθηση, η διεπιστημονικότητα και η απόκτηση περισσότερων του ενός αναγνωρισμένων ακαδημαϊκών τίτλων δεν μπορούν αφ’ εαυτών να συνιστούν αρνητικό χαρακτηριστικό ενός εργαζομένου, ούτε τεκμήριο έλλειψης επαγγελματικού ή επιστημονικού προσανατολισμού.

Η διδακτορική διαδρομή αποτελεί απαιτητική διαδικασία παραγωγής και ελέγχου νέας γνώσης. Χωρίς να ταυτίζεται με εκπαίδευση στη διοίκηση, καλλιεργεί δεξιότητες, οι οποίες μπορούν να είναι ιδιαίτερα χρήσιμες και σε θέσεις ευθύνης του Δημοσίου, ιδίως όταν συνδυάζονται με υπηρεσιακή εμπειρία, διοικητικές ικανότητες και αποδεδειγμένο έργο:

• Μακρόχρονη προσπάθεια, πειθαρχία και επιμονή για την ολοκλήρωση ενός απαιτητικού στόχου
• Ικανότητα εμβάθυνσης σε σύνθετα ζητήματα και, ταυτόχρονα, σύνδεσης εξειδικευμένης γνώσης με ευρύτερα επιστημονικά, οργανωτικά και διοικητικά δεδομένα
• Ικανότητα   ανάλυσης   σύνθετων    δεδομένων, ελέγχου παραδοχών και εξαγωγής τεκμηριωμένων συμπερασμάτων
• Συστηματική υποβολή της ερευνητικής εργασίας σε επιστημονικό έλεγχο, αξιολόγηση και τεκμηριωμένη κριτική κατά τη διάρκεια της διδακτορικής διαδρομής
• Εξοικείωση με την τεκμηριωμένη κριτική, τη διόρθωση σφαλμάτων και τη συνεχή βελτίωση
• Συστηματική ενημέρωση για τις τελευταίες εξελίξεις, τις νέες μεθόδους και τα διεθνή δεδομένα του αντικειμένου
• Ικανότητα να τίθενται σαφείς στόχοι, να σχεδιάζονται βήματα, να τηρούνται χρονοδιαγράμματα και να ολοκληρώνονται έργα με περιορισμένους πόρους
• Διαχείριση προτεραιοτήτων, κινδύνων και αβεβαιότητας, στοιχεία αναγκαία για την καθημερινή διοικητική δράση
• Συνεργασία με επιβλέποντες, ερευνητικές ομάδες, φορείς, υπηρεσίες και ανθρώπους διαφορετικών ειδικοτήτων
• Παρουσίαση, υπεράσπιση και επικοινωνία σύνθετων ιδεών με τρόπο κατανοητό, πειστικό και χρήσιμο για τη λήψη αποφάσεων
• Καλλιέργεια καινοτομίας, στρατηγικής σκέψης και αξιολόγησης πολιτικών με βάση στοιχεία και όχι μόνο εντυπώσεις
• Επαγγελματική δεοντολογία, διαφάνεια, αναπαραγωγιμότητα και σεβασμός στη διαδικασία τεκμηρίωσης

Οι παραπάνω δεξιότητες δεν είναι θεωρητικές διακηρύξεις. Αποκτώνται μέσα από πολυετή εργασία, επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις και ανάληψη ευθύνης για ένα έργο που πρέπει να αντέχει στον έλεγχο της επιστημονικής κοινότητας. Είναι, συνεπώς, εύλογο να συνεκτιμώνται στη στελέχωση θέσεων ευθύνης με τρόπο αναλογικό και σε συνδυασμό με την υπηρεσιακή εμπειρία.

Δεν υποστηρίζουμε ότι κάθε κάτοχος διδακτορικού είναι αυτομάτως ικανός διοικητής ή ότι ο τίτλος πρέπει να υπερισχύει κάθε άλλου κριτηρίου. Υποστηρίζουμε ότι αποτελεί σοβαρό και ελέγξιμο τεκμήριο γνώσεων, μεθοδολογικής επάρκειας, αυτονομίας και αντοχής σε απαιτητικές διαδικασίες. Η διοικητική επάρκεια μπορεί και πρέπει να αξιολογείται συμπληρωματικά με αντικειμενικά κριτήρια, όπως δείκτες έργου, αξιολόγηση υπηρεσιακής απόδοσης, εμπειρία διοίκησης ομάδων, συνεντεύξεις και συγκεκριμένα παραδείγματα επίλυσης προβλημάτων.

Εξίσου σημαντικό είναι να μην καλλιεργείται μια τεχνητή αντιπαράθεση ανάμεσα στον «εργατικό δημόσιο υπάλληλο» και στον δημόσιο υπάλληλο που συνεχίζει τις σπουδές του. Οι δύο ιδιότητες δεν είναι ασύμβατες. Πολλοί δημόσιοι υπάλληλοι ανταποκρίνονται πλήρως στις υπηρεσιακές τους υποχρεώσεις και, παράλληλα, επενδύουν προσωπικό χρόνο, κόπο και πόρους στην επιστημονική και επαγγελματική τους εξέλιξη. Η Πολιτεία οφείλει να συνεχίσει να ενθαρρύνει αυτή την προσπάθεια, όπως άλλωστε έχει πράξει μέχρι σήμερα, και όχι να δημιουργεί την εντύπωση ότι η διά βίου μάθηση βρίσκεται σε αντιπαράθεση με την εργατικότητα και την υπηρεσιακή συνέπεια.

Η συζήτηση για πιθανές αδυναμίες στην πιστοποίηση προσόντων πρέπει επίσης να είναι συγκεκριμένη και στοχευμένη. Εάν υπάρχουν προβλήματα σε συγκεκριμένους φορείς ή διαδικασίες, η απάντηση είναι ο αυστηρός έλεγχος, η διαφάνεια και η διασφάλιση ενιαίων προτύπων ποιότητας. Δεν μπορεί να είναι η απαξίωση όλων των διδακτορικών τίτλων ούτε η δημιουργία της εντύπωσης ότι οι ερευνητές συλλέγουν άκριτα τίτλους προκειμένου να παρακάμψουν την εργασία τους. Εφόσον υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία που δημιουργούν αμφιβολίες για φορείς πιστοποίησης ή διαδικασίες απονομής τίτλων, αυτά πρέπει να εξεταστούν θεσμικά και συγκεκριμένα.

Ο ΠΑΣΥΔ θεωρεί αυτονόητη την πλήρη διερεύνηση κάθε συγκεκριμένης καταγγελίας για παράνομη ή πλημμελή πιστοποίηση, αυτό, όμως, πρέπει να διακρίνεται σαφώς από την αξιολόγηση νόμιμα αποκτηθέντων και αναγνωρισμένων ακαδημαϊκών τίτλων.

Οι παραπάνω τοποθετήσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, διότι διατυπώθηκαν στο πλαίσιο της κοινοβουλευτικής επεξεργασίας ενός σχεδίου νόμου το οποίο επανακαθορίζει τη βαθμολογική εξέλιξη και το σύστημα επιλογής προϊσταμένων στον δημόσιο τομέα.

Σύμφωνα με την προτεινόμενη ρύθμιση, το διδακτορικό δίπλωμα μοριοδοτείται με 750 μόρια, ενώ η επιτυχής αποφοίτηση από την ΕΣΔΔΑ με 840 μόρια. Παράλληλα, προβλέπεται ότι τα συγκεκριμένα εκπαιδευτικά προσόντα δεν μοριοδοτούνται αθροιστικά, αλλά λαμβάνεται υπόψη το προσόν που αποδίδει την υψηλότερη μοριοδότηση.

Ο ΠΑΣΥΔ δεν αμφισβητεί την αξία της ΕΣΔΔΑ ούτε τον ιδιαίτερο ρόλο της στην εκπαίδευση στελεχών της δημόσιας διοίκησης. Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί, όμως, το γεγονός ότι με την προτεινόμενη ρύθμιση ανατρέπεται η μέχρι σήμερα αξιολογική σχέση μεταξύ του συναφούς διδακτορικού τίτλου και της αποφοίτησης από την ΕΣΔΔΑ: ενώ στο ισχύον σύστημα επιλογής προϊσταμένων το συναφές διδακτορικό μοριοδοτείται με 350 μόρια και η επιτυχής αποφοίτηση από την ΕΣΔΔΑ με 275 μόρια, στο προτεινόμενο σύστημα η σχέση αυτή αντιστρέφεται. Μια τόσο ουσιώδης μεταβολή στην αξιολογική στάθμιση δύο προσόντων διαφορετικής φύσης πρέπει, κατά την άποψη του ΠΑΣΥΔ, να στηρίζεται σε σαφή, αντικειμενική και επαρκή αιτιολόγηση, υπό το πρίσμα της αξιοκρατίας, της αναλογικότητας και της ουσιαστικής αποτίμησης του επιστημονικού κεφαλαίου των υποψηφίων.

Αντίστοιχα, η μη αθροιστική αποτίμηση περισσότερων συναφών εκπαιδευτικών και επιστημονικών προσόντων δημιουργεί εύλογο προβληματισμό. Η ανάγκη αποφυγής στρεβλώσεων στη μοριοδότηση δεν συνεπάγεται ότι πρόσθετα, αναγνωρισμένα και συναφή επιστημονικά προσόντα στερούνται κάθε πρόσθετης αξίας. Θα μπορούσαν να εξεταστούν αναλογικοί συντελεστές, ανώτατα όρια ή άλλοι μηχανισμοί που αποτρέπουν δυσανάλογες αποκλίσεις, χωρίς να αγνοούν πλήρως την πρόσθετη αξία των συναφών επιστημονικών προσόντων.

Αξίζει, επιπλέον, να επισημανθεί ότι η δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση του σχεδίου νόμου συγκέντρωσε συνολικά 1.871 δημοσιευμένα σχόλια, ενώ μεταξύ των δημοσιευμένων παρατηρήσεων περιλαμβάνονται και συγκεκριμένες ενστάσεις ως προς τη μοριοδότηση του διδακτορικού τίτλου σε σχέση με την αποφοίτηση από την ΕΣΔΔΑ. Η έκταση της συμμετοχής και η διατύπωση συγκεκριμένων αντιρρήσεων επί ρυθμίσεων που αφορούν την αξιοκρατική αποτίμηση των προσόντων καθιστούν, κατά την άποψη του ΠΑΣΥΔ, αναγκαία την ουσιαστική αξιολόγηση των παρατηρήσεων της διαβούλευσης και την επαρκή αιτιολόγηση των τελικών νομοθετικών επιλογών.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στη συνολική βαρύτητα των επιστημονικών προσόντων στην τελική αξιολόγηση των υποψηφίων για θέσεις ευθύνης. Η θεσμική αναγνώριση ενός διδακτορικού τίτλου δεν πρέπει να είναι μόνο ονομαστική, αλλά να έχει εύλογη και ουσιαστική επίδραση στην αξιολόγηση, πάντοτε σε συνδυασμό με την εμπειρία, την απόδοση και την πραγματική διοικητική ικανότητα.

Ταυτόχρονα, ο ΠΑΣΥΔ καταγράφει ως θετική και απολύτως αναγκαία τη διατήρηση της ειδικής αναγνώρισης του συναφούς διδακτορικού τίτλου στη βαθμολογική εξέλιξη των δημοσίων υπαλλήλων, όπως αυτή προβλέπεται στο υπό εξέταση θεσμικό πλαίσιο. Η αναγνώριση αυτή πρέπει να διατηρηθεί χωρίς υποβάθμιση, περιορισμό ή κατάργηση κατά την

περαιτέρω νομοθετική επεξεργασία ή εφαρμογή των σχετικών διατάξεων, καθώς η ίδια η πρόβλεψή της καταδεικνύει ότι η Πολιτεία αναγνωρίζει θεσμικά την πρόσθετη επιστημονική κατάρτιση που πιστοποιεί ένας συναφής διδακτορικός τίτλος.

Ζητούμε:

• Τη δημόσια ανάκληση από τον Πρόεδρο του ΑΣΕΠ των γενικευτικών και απαξιωτικών αναφορών που συνδέουν την απόκτηση πολλών τίτλων σπουδών με έλλειψη προσανατολισμού ή με επιδίωξη «συλλογής μορίων» και, ιδίως, της αναφοράς «δεύτερο διδακτορικό; πού ξανακούστηκε δεύτερο διδακτορικό;».
• Τη σαφή δημόσια αποσαφήνιση ότι η απόκτηση ενός ή περισσότερων αναγνωρισμένων επιστημονικών τίτλων, συμπεριλαμβανομένου δεύτερου διδακτορικού τίτλου, δεν μπορεί αφ’ εαυτής να αποτελεί αρνητικό στοιχείο αξιολόγησης, τεκμήριο έλλειψης προσανατολισμού ή ένδειξη «μοριοθηρίας».
• Τη διατήρηση, χωρίς καμία υποβάθμιση, της θεσμικής αναγνώρισης του συναφούς διδακτορικού τίτλου στη βαθμολογική εξέλιξη των δημοσίων υπαλλήλων, όπως αυτή προβλέπεται στο υπό εξέταση θεσμικό πλαίσιο.
• Την επανεξέταση της μοριοδότησης του διδακτορικού τίτλου σε σχέση με την αποφοίτηση από την ΕΣΔΔΑ, ώστε να διασφαλίζεται αντικειμενική, αναλογική και επαρκώς αιτιολογημένη αποτίμηση προσόντων διαφορετικής φύσης και να αποτιμάται με τρόπο που ανταποκρίνεται στο ακαδημαϊκό επίπεδο και στον ιδιαίτερο χαρακτήρα του διδακτορικού τίτλου.
• Την ουσιαστική αξιολόγηση των παρατηρήσεων που κατατέθηκαν κατά τη δημόσια διαβούλευση, ιδίως όσων αφορούν τη μοριοδότηση και τη στάθμιση των επιστημονικών προσόντων, καθώς και την επαρκή αιτιολόγηση των τελικών νομοθετικών επιλογών επί των ζητημάτων αυτών.
• Την επανεξέταση του αποκλεισμού της αθροιστικής μοριοδότησης πρόσθετων συναφών επιστημονικών προσόντων, με πρόβλεψη ενός αναλογικού συστήματος που θα αποτρέπει στρεβλώσεις, χωρίς να αγνοεί πλήρως την πρόσθετη αξία τους.
• Την ουσιαστική και όχι απλώς ονομαστική συνεκτίμηση του διδακτορικού τίτλου στις διαδικασίες επιλογής προϊσταμένων, πάντοτε σε συνδυασμό με την υπηρεσιακή εμπειρία, την αξιολόγηση, το πραγματικό έργο και τις διοικητικές δεξιότητες.
• Την πλήρη θεσμική διερεύνηση των συγκεκριμένων καταγγελιών και προβλημάτων πιστοποίησης προσόντων που έχουν περιέλθει σε γνώση του ΑΣΕΠ. Εφόσον υπάρχουν συγκεκριμένοι φορείς, τίτλοι ή διαδικασίες που δημιουργούν ζητήματα αξιοπιστίας, πρέπει να ελεγχθούν συγκεκριμένα, με διαφάνεια και βάσει των προβλεπόμενων διαδικασιών, και όπου διαπιστώνονται παραβάσεις να επιβάλλονται οι προβλεπόμενες συνέπειες, χωρίς γενικεύσεις σε βάρος των νόμιμα αποκτηθέντων και αναγνωρισμένων ακαδημαϊκών τίτλων.
• Τη διατήρηση και ενίσχυση της διά βίου μάθησης ως θετικής αρχής της δημόσιας διοίκησης, ώστε η επιστημονική εξέλιξη των δημοσίων υπαλλήλων να ενθαρρύνεται, να αξιοποιείται και να συνεκτιμάται και όχι να αντιμετωπίζεται ως στοιχείο καχυποψίας.

Η δημόσια διοίκηση χρειάζεται αξιοκρατία, λογοδοσία, μετρήσιμα αποτελέσματα και στελέχη ικανά να κατανοούν σύνθετα ζητήματα, να αξιολογούν στοιχεία, να συνεργάζονται και να μετατρέπουν τη γνώση σε δημόσια αξία. Ο ΠΑΣΥΔ δεν υποστηρίζει την άκριτη ή υπέρμετρη μοριοδότηση οποιουδήποτε τίτλου ούτε ότι ένας διδάκτορας είναι αυτομάτως ικανός προϊστάμενος. Ζητά ένα σύστημα που θα αξιολογεί με αντικειμενικότητα τόσο την πραγματική διοικητική ικανότητα όσο και τα επιστημονικά προσόντα, χωρίς να μεταβαίνει από την υπερβολική προσήλωση στα τυπικά προσόντα στην απαξίωσή τους.