Σε επιφυλάξεις για τη σχολική διαμεσολάβηση προχώρησε η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής, με αφορμή τη δυνατότητα να μετατραπούν παιδιά από την ηλικία των εννέα ετών σε «όργανα επιτήρησης και αστυνόμευσης». Οι νέες διατάξεις ψηφίστηκαν κατά πλειοψηφία στη Βουλή, ωστόσο η έκθεση εντοπίζει ζητήματα τόσο ως προς τον παιδαγωγικό χαρακτήρα του θεσμού όσο και ως προς τη σαφήνεια ρυθμίσεων.
Ειδικότερα, η Επιστημονική Υπηρεσία προειδοποιεί ότι η υποχρέωση των μαθητών-διαμεσολαβητών να ενημερώνουν τον Συντονιστή όταν πληροφορούνται περιστατικά, ενδέχεται να ξεπερνά τον σκοπό της διαμεσολάβησης και να συγκρούεται με την προστασία της παιδικής ηλικίας.
Πώς οι μαθητές κινδυνεύουν να αναλάβουν ρόλο επιτήρησης
Η σχολική διαμεσολάβηση προβλέπεται για τις τάξεις Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού, καθώς και για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με εξαίρεση τις σχολικές μονάδες ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης. Αυτό σημαίνει ότι στον θεσμό συμμετέχουν παιδιά ακόμη και εννέα ετών.
Η Επιστημονική Υπηρεσία αντιπαραβάλλει την υποχρέωση ενημέρωσης του Συντονιστή με τον δηλωμένο στόχο της διαμεσολάβησης, «την καλλιέργεια συνεργασίας, διαλόγου και αμοιβαίου σεβασμού στο σχολείο». Επισημαίνει ότι η ανάθεση στα παιδιά της συγκεκριμένης ευθύνης μπορεί να αλλοιώσει τον αμιγώς παιδαγωγικό χαρακτήρα του θεσμού και να εγείρει ζητήματα προστασίας των ανηλίκων.
Παράλληλα, ζητά μεγαλύτερη σαφήνεια στη διάταξη που προβλέπει άμεση ενημέρωση του Συντονιστή όταν οι μαθητές αντιληφθούν πληροφορία που μπορεί να συνιστά κίνδυνο για την υγεία, την ασφάλεια ή τη ζωή κάποιου προσώπου.
Η έκθεση εντοπίζει ακόμη ασυμφωνία μεταξύ δύο ρυθμίσεων. Από τη μία, προβλέπεται ότι στις συνεδρίες σχολικής διαμεσολάβησης παρίστανται αποκλειστικά τα εμπλεκόμενα μέρη και οι μαθητές-διαμεσολαβητές. Από την άλλη, ο Συντονιστής έχει αρμοδιότητα παρακολούθησης και εποπτείας των αρχικών συνεδριών. Η Επιστημονική Υπηρεσία θέτει, επίσης, το ερώτημα αν η συγκεκριμένη διατύπωση αποκλείει τη συμμετοχή και άλλων μαθητών, ακόμη και όταν υπάρχει σχετικό αίτημα ή συναίνεση όλων των εμπλεκομένων.
Αναλυτικά η Έκθεση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής
Οι σχετικές παρατηρήσεις της Έκθεσης για τη Σχολική Διαμεσολάβηση
«16. Επί του άρθρου 106 παρ. 1 και του άρθρου 105 παρ. 3
Με τις διατάξεις του άρθρου 106 καθορίζεται το πλαίσιο για την έναρξη της διαδικασίας της σχολικής διαμεσολάβησης και για την αξιολόγηση της καταλληλότητας περιστατικού να υπαχθεί σε αυτή. Ειδικότερα, με την παράγραφο 1 ορίζεται ότι, «[η] σχολική διαμεσολάβηση εκκινεί κατόπιν ενημέρωσης του Συντονιστή από τους μαθητές - διαμεσολαβητές, όταν λαμβάνουν γνώση με κάθε πρόσφορο μέσο περιστατικού που δύναται να υπαχθεί σε σχολική διαμεσολάβηση».
Ο θεσμός της σχολικής διαμεσολάβησης εισάγεται στις τάξεις Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ του Δημοτικού των σχολικών μονάδων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, πλην των σχολικών μονάδων ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης, καθώς και
στις σχολικές μονάδες της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Αφορά, συνεπώς, παιδιά, ήδη από την ηλικία των εννέα (9) ετών, και εφήβους. Σύμφωνα, εξ άλλου, με το άρθρο 102 παρ. 1, σκοπός του θεσμού της σχολικής διαμεσολάβησης «είναι η ενίσχυση του σχολικού κλίματος συνεργασίας, διαλόγου και αμοιβαίου σεβασμού εντός της σχολικής κοινότητας», ενώ στην Αιτιολογική Έκθεση που συνοδεύει το νομοσχέδιο γίνεται αναφορά στον «απόλυτο σεβασμό στην ανηλικότητα και τον αμιγώς παιδαγωγικό σκοπό του θεσμού» (βλ. Α.4 Κατ’ άρθρον ανάλυση της αξιολογούμενης ρύθμισης, υπό το άρθρο 108).
Υπό το φως των ανωτέρω, η ανάθεση στους μαθητές - διαμεσολαβητές του ρόλου της «ενημέρωσης του Συντονιστή (…), όταν λαμβάνουν γνώση με κάθε πρόσφορο μέσο περιστατικού που δύναται να υπαχθεί σε σχολική διαμεσολάβηση», ενδέχεται να καταστήσει τους εν λόγω μαθητές όργανα επιτήρησης και αστυνόμευσης, τούτο, δε, αφενός, εκφεύγει του ως άνω σκοπού του θεσμού, και, αφετέρου, ενδεχομένως προσκρούει στη συνταγματικά και σε επίπεδο διεθνούς δικαίου κατοχυρωμένη προστασία της παιδικής ηλικίας.
Για τους ίδιους λόγους, παρατηρείται ότι, στο άρθρο 105 παρ. 3, σύμφωνα με το οποίο, «[κ]ατ’ εξαίρεση της παρ. 2, οι μαθητές - διαμεσολαβητές ενημερώνουν αμέσως τον Συντονιστή, εφόσον περιέλθει στην αντίληψή τους πληροφορία ικανή κατά την εύλογη κρίση τους να συνιστά κίνδυνο για την υγεία, την ασφάλεια ή τη ζωή προσώπου», θα μπορούσε, για λόγους σαφήνειας της διάταξης, να προστεθεί, μετά τη λέξη «εφόσον», η φράση «κατά τη διάρκεια της διαδικασίας».
17. Επί του άρθρου 107 παρ. 3
Οι διατάξεις του άρθρου 107 ρυθμίζουν ζητήματα διεξαγωγής της διαδικασίας της σχολικής διαμεσολάβησης. Μεταξύ άλλων, ορίζεται ότι «[σ]τη συνεδρία παρίστανται αποκλειστικά τα μέρη και οι μαθητές - διαμεσολαβητές» (παράγραφος 3).
Επισημαίνεται ότι η εν λόγω ρύθμιση έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 104 στοιχ. ε), σύμφωνα με το οποίο «[ο] Συντονιστής είναι αρμόδιος για: (…) ε) την παρακολούθηση και εποπτεία των αρχικών συνεδριών διαμεσολάβησης, προς διασφάλιση της ορθής τήρησης της διαδικασίας».
Ερωτάται, περαιτέρω, αν, υπό τη διατύπωση της ως άνω διάταξης (άρθρο 107 παρ. 3), αποκλείεται η μετά από αίτημα ή με τη συναίνεση όλων των μερών πρόσκληση και άλλων μαθητών να παραστούν στη συνεδρία, προς διευκόλυνση της επίλυσης του ζητήματος.»
