Ψηφίστηκε από τη Βουλή η διάταξη για τη σχολική διαμεσολάβηση, θεσπίζοντας τη δυνατότητα συμμετοχής μαθητών από τη Δ΄ Δημοτικού έως και το Λύκειο στην επίλυση συγκρούσεων μεταξύ συμμαθητών τους.
Οι μαθητές-διαμεσολαβητές θα εκπαιδεύονται για τουλάχιστον 20 ώρες και θα λειτουργούν υπό την εποπτεία εκπαιδευτικού, ενώ η διαδικασία θα πραγματοποιείται με τη συναίνεση των εμπλεκόμενων μαθητών και κατά τη διάρκεια του διαλείμματος. Η ρύθμιση περιλαμβάνεται στον «Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών και άλλες διατάξεις» του υπουργείου Δικαιοσύνης. Προβλέπει την εφαρμογή του θεσμού στις τάξεις Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού και σε όλες τις τάξεις της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, με στόχο την πρόληψη και τη συναινετική αντιμετώπιση συγκρούσεων.
Δείτε το νομοσχέδιο «Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών και άλλες διατάξεις»
Ποιες υποθέσεις θα αναλαμβάνουν οι μαθητές
Στη σχολική διαμεσολάβηση μπορούν να υπάγονται διαπροσωπικές συγκρούσεις, διαφορές και δυσκολίες επικοινωνίας χαμηλής έως μέσης έντασης. Οι διατάξεις καλύπτουν περιστατικά που εκδηλώνονται τόσο στο σχολείο όσο και σε φυσικό ή ψηφιακό περιβάλλον, εφόσον μπορούν να επηρεάσουν τις σχέσεις των μαθητών εντός ή εκτός της σχολικής μονάδας.
Στις περιπτώσεις που περιγράφονται ενδεικτικά περιλαμβάνονται οι απρεπείς χαρακτηρισμοί και η διάδοση αναληθών πληροφοριών. Από το πεδίο εφαρμογής εξαιρούνται τα περιστατικά που αφορούν τη βία και την παρενόχληση. Η σχολική διαμεσολάβηση δεν θα εφαρμόζεται, επίσης, στις Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης.
Η διαδικασία μπορεί να λειτουργεί συμπληρωματικά με άλλα παιδαγωγικά μέτρα, όταν αυτό κρίνεται κατάλληλο και ασφαλές, χωρίς να τα υποκαθιστά.
Δείτε επίσης:
Ποιος εκπαιδευτικός θα εποπτεύει τη διαδικασία
Σε κάθε σχολική μονάδα προβλέπεται η δυνατότητα συγκρότησης ομάδας τουλάχιστον δύο μαθητών-διαμεσολαβητών. Η ομάδα θα λειτουργεί υπό την εποπτεία ενός ή περισσότερων Συντονιστών, τους οποίους ορίζει ο Σύλλογος Διδασκόντων. Η θητεία των μελών είναι ετήσια και μπορεί να ανανεώνεται.
Ο Συντονιστής αναλαμβάνει την ενημέρωση των μαθητών, την εκπαίδευση και επιμόρφωση των διαμεσολαβητών, την τήρηση του σχετικού καταλόγου και την οργάνωση συναντήσεων για την υποστήριξη και αξιολόγηση του προγράμματος. Έχει, επίσης, την αρμοδιότητα να παρακολουθεί και να εποπτεύει τις αρχικές συνεδρίες, ώστε να διασφαλίζεται η ορθή διεξαγωγή τους.
Η συμμετοχή είναι εθελοντική. Η άρνηση ενός μαθητή να συμμετάσχει δεν συνεπάγεται κύρωση ή άλλη δυσμενή συνέπεια. Η διαδικασία είναι εμπιστευτική και οι συμμετέχοντες δεν κοινοποιούν σε τρίτους πληροφορίες που έμαθαν λόγω της συμμετοχής τους. Ωστόσο, προβλέπεται εξαίρεση από την υποχρέωση εμπιστευτικότητας: οι μαθητές-διαμεσολαβητές οφείλουν να ενημερώνουν αμέσως τον Συντονιστή όταν πληροφορηθούν κάτι που, κατά την εύλογη κρίση τους, μπορεί να συνιστά κίνδυνο για την υγεία, την ασφάλεια ή τη ζωή κάποιου προσώπου.
Εκπαίδευση τουλάχιστον 20 ωρών για τους μαθητές-διαμεσολαβητές
Η εκπαίδευση των μαθητών θα πραγματοποιείται από τον Συντονιστή και θα έχει ελάχιστη διάρκεια 20 ωρών. Θα περιλαμβάνει τις βασικές αρχές και τα στάδια της σχολικής διαμεσολάβησης, την αναγνώριση θέσεων, συναισθημάτων και αναγκών, στοιχεία θεωρίας συγκρούσεων, ενεργητική ακρόαση, τεχνικές ερωτήσεων και πρακτικές ασκήσεις.
Προβλέπονται, επίσης, προσομοιώσεις βασισμένες σε περιστατικά της σχολικής ζωής. Μαθητές που συμμετείχαν στην ομάδα προηγούμενων ετών μπορούν να συνδράμουν στην εκπαίδευση των νέων μελών, υπό την εποπτεία του Συντονιστή.
Για την εφαρμογή του θεσμού απαιτείται η ένταξή του στον σχολικό κανονισμό, με απόφαση του Συλλόγου Διδασκόντων. Οι εκπαιδευτικοί θα κατευθύνουν τους μαθητές προς τη διαδικασία όταν διαπιστώνουν κατάλληλο περιστατικό και θα διευκολύνουν τη συμμετοχή τους, σύμφωνα με τις οδηγίες του Συντονιστή. Παράλληλα, η σχολική μονάδα θα ενημερώνει τους γονείς και τους κηδεμόνες και μπορεί να αναλαμβάνει δράσεις ενημέρωσης της τοπικής κοινότητας.
Οι σχετικές διατάξεις του νομοσχεδίου
Σχολική διαμεσολάβηση
Άρθρο 102
Σκοπός και αντικείμενο
Σκοπός του παρόντος Υποκεφαλαίου είναι η ενίσχυση του σχολικού κλίματος συνεργασίας, διαλόγου και αμοιβαίου σεβασμού εντός της σχολικής κοινότητας, μέσω της θεσμοθέτησης διαδικασίας σχολικής διαμεσολάβησης μεταξύ των μαθητών των τάξεων Δ’, Ε’ και Στ’ Δημοτικού των σχολικών μονάδων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και του συνόλου των μαθητών των σχολικών μονάδων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η σχολική διαμεσολάβηση αποβλέπει ιδίως στην πρόληψη και συναινετική αντιμετώπιση συγκρούσεων εντός της σχολικής κοινότητας, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας και ειρηνικής επίλυσης διαφορών, καθώς και στην ενδυνάμωση της ενεργού συμμετοχής των μαθητών στη σχολική ζωή. Στη σχολική διαμεσολάβηση δύνανται να υπάγονται διαπροσωπικές συγκρούσεις, διαφορές ή δυσκολίες επικοινωνίας μεταξύ μαθητών χαμηλής έως μέσης έντασης, ανεξαρτήτως αν λαμβάνουν χώρα εντός του οικείου σχολικού περιβάλλοντος, σε φυσικό ή ψηφιακό περιβάλλον, εφόσον δύνανται να επηρεάσουν τις μεταξύ τους σχέσεις εντός ή εκτός της σχολικής μονάδας. Εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της σχολικής διαμεσολάβησης τα περιστατικά που υπάγονται στις διατάξεις του Μέρους Β’ του ν. 5029/2023 (Α΄ 55). Η σχολική διαμεσολάβηση δύναται να εφαρμόζεται συμπληρωματικά με άλλα παιδαγωγικά μέτρα ή ενέργειες παιδαγωγικού χαρακτήρα, εφόσον τούτο κρίνεται κατάλληλο και ασφαλές, χωρίς να τα υποκαθιστά. Η σχολική διαμεσολάβηση δεν εφαρμόζεται στις Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης.
Άρθρο 103
Ομάδα μαθητών – διαμεσολαβητών και Συντονιστής
Σε κάθε σχολική μονάδα δύναται να συγκροτείται ομάδα μαθητών – διαμεσολαβητών, αποτελούμενη από δύο (2) ή περισσότερους μαθητές – διαμεσολαβητές. Η ομάδα λειτουργεί υπό την εποπτεία ενός (1) ή περισσότερων Συντονιστών, οριζόμενων από τον Σύλλογο Διδασκόντων. Η θητεία των μελών είναι ετήσια και δύναται να ανανεώνεται.
Άρθρο 104
Αρμοδιότητες Συντονιστή
Ο Συντονιστής είναι αρμόδιος για:
α) την ενημέρωση και ενθάρρυνση των μαθητών, με σκοπό τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα σχολικής διαμεσολάβησης,
β) την εκπαίδευση και επιμόρφωση των μαθητών – διαμεσολαβητών,
γ) την κατάρτιση και τήρηση της λίστας των μαθητών – διαμεσολαβητών της σχολικής μονάδας,
δ) την οργάνωση περιοδικών συναντήσεων των μαθητών – διαμεσολαβητών, με σκοπό την υποστήριξη του έργου τους και την αξιολόγηση της πορείας εφαρμογής του προγράμματος,
ε) την παρακολούθηση και εποπτεία των αρχικών συνεδριών διαμεσολάβησης, προς διασφάλιση της ορθής τήρησης της διαδικασίας.
Άρθρο 105
Βασικές αρχές σχολικής διαμεσολάβησης
Η σχολική διαμεσολάβηση διέπεται από την αρχή της εθελοντικής συμμετοχής. Η μη συμμετοχή δεν συνεπάγεται κύρωση ή δυσμενή συνέπεια σε βάρος του μαθητή που δεν επιθυμεί να συμμετάσχει. Η διαδικασία είναι εμπιστευτική. Τα μέρη και οι μαθητές – διαμεσολαβητές δεν κοινοποιούν σε τρίτους στοιχεία ή πληροφορίες που περιήλθαν σε γνώση τους λόγω της συμμετοχής τους στη διαδικασία. Κατ’ εξαίρεση της παρ. 2, οι μαθητές – διαμεσολαβητές ενημερώνουν αμέσως τον Συντονιστή, εφόσον περιέλθει στην αντίληψή τους πληροφορία ικανή κατά την εύλογη κρίση τους να συνιστά κίνδυνο για την υγεία, την ασφάλεια ή τη ζωή προσώπου. Οι μαθητές – διαμεσολαβητές ενεργούν με ανεξαρτησία και ουδετερότητα σε σχέση με τα μέρη και τη διαφορά, καθώς και με αμεροληψία κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.
Άρθρο 106
Έναρξη της διαδικασίας και καταλληλότητα
Η σχολική διαμεσολάβηση εκκινεί κατόπιν ενημέρωσης του Συντονιστή από τους μαθητές – διαμεσολαβητές, όταν λαμβάνουν γνώση με κάθε πρόσφορο μέσο περιστατικού που δύναται να υπαχθεί σε σχολική διαμεσολάβηση Ο Συντονιστής αξιολογεί αν η υπόθεση είναι κατάλληλη για σχολική διαμεσολάβηση, λαμβάνοντας υπόψη κάθε σχετική περίσταση και ιδίως την ένταση του περιστατικού και την ασφάλεια των συμμετεχόντων. Εφόσον η υπόθεση κριθεί κατάλληλη, ο Συντονιστής επικοινωνεί με τα μέρη και ζητεί τη συναίνεσή τους για υπαγωγή σε σχολική διαμεσολάβηση.
Άρθρο 107
Διεξαγωγή της διαδικασίας σχολικής διαμεσολάβησης
Εφόσον τα μέρη συναινέσουν, ο Συντονιστής οργανώνει τη διαδικασία, ορίζοντας τον χρόνο και τον χώρο διεξαγωγής και επιλέγοντας τους μαθητές – διαμεσολαβητές. Η σχολική διαμεσολάβηση διεξάγεται εντός της σχολικής μονάδας, σε διαμορφωμένο χώρο, κατά τη διάρκεια του διαλείμματος. Στη συνεδρία παρίστανται αποκλειστικά τα μέρη και οι μαθητές – διαμεσολαβητές. Οι μαθητές – διαμεσολαβητές δύνανται να συναντούν κάθε μέρος χωριστά, εφόσον τούτο κρίνεται σκόπιμο για την πρόοδο της διαδικασίας.
Άρθρο 108
Έγγραφο συμφωνίας
Κατά τη διαδικασία δεν τηρούνται πρακτικά. Τυχόν σημειώσεις συμμετεχόντων καταστρέφονται κατά το πέρας της συνεδρίας. Εφόσον τα μέρη το επιθυμούν, δύνανται να συντάξουν έγγραφο συμφωνίας, στο οποίο αναγράφονται η ημερομηνία και ώρα, τα ονόματα των συμμετεχόντων και οι όροι της συμφωνίας. Το έγγραφο δύναται να υπογράφεται από τα μέρη και, εφόσον το επιθυμούν, από τους μαθητές – διαμεσολαβητές. Το έγγραφο συμφωνίας παραδίδεται στον Συντονιστή και φυλάσσεται σε ειδικό αρχείο εντός της σχολικής μονάδας, τηρουμένης της εμπιστευτικότητας. Το έγγραφο της συμφωνίας δεν αποτελεί πρακτικό διαμεσολάβησης κατά τον παρόντα Κώδικα, δεν είναι εκτελεστό και δεν παράγει δεδικασμένο.
Άρθρο 109
Εκπαίδευση στη σχολική διαμεσολάβηση
Ο Συντονιστής επιμορφώνεται στη σχολική διαμεσολάβηση μέσω ειδικών προγραμμάτων κατά την περ. α) της παρ. 4 του άρθρου 154. Η εκπαίδευση των μαθητών – διαμεσολαβητών πραγματοποιείται από τον Συντονιστή, έχει ελάχιστη διάρκεια είκοσι (20) ωρών, και περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον: α) την έννοια, τον σκοπό και τα στάδια της σχολικής διαμεσολάβησης, β) την αναγνώριση θέσεων, συναισθημάτων και αναγκών, γ) τα βασικά στοιχεία θεωρίας συγκρούσεων, δ) την ενεργητική ακρόαση, ε) τις τεχνικές ερωτήσεων, και στ) τις πρακτικές ασκήσεις και προσομοιώσεις. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει προσομοιώσεις βασισμένες σε περιστατικά της σχολικής ζωής. Μέλη της ομάδας προηγούμενων ετών δύνανται να συνδράμουν, υπό την εποπτεία του Συντονιστή, στην εκπαίδευση νέων μελών.
Άρθρο 110
Υποχρεώσεις σχολικής μονάδας
Προϋπόθεση για τη λειτουργία της σχολικής διαμεσολάβησης είναι η ένταξή της στον σχολικό κανονισμό, κατόπιν απόφασης του οικείου Συλλόγου Διδασκόντων. Οι εκπαιδευτικοί της σχολικής μονάδας: α) κατευθύνουν τους μαθητές προς τη σχολική διαμεσολάβηση όταν διαπιστώνουν κατάλληλο περιστατικό, και β) διευκολύνουν τη συμμετοχή τους στη διαδικασία, ως μέρη ή ως μαθητές – διαμεσολαβητές, σύμφωνα με τις οδηγίες του Συντονιστή. Η σχολική μονάδα παρέχει, στο μέτρο του δυνατού και ανάλογα με τη βαθμίδα εκπαίδευσης, στην οποία ανήκει, υλικοτεχνική υποστήριξη και κατάλληλο χώρο για την εκπαίδευση και τη διεξαγωγή της σχολικής διαμεσολάβησης.
Άρθρο 111
Ενημέρωση γονέων και τοπικής κοινότητας
Η σχολική μονάδα ενημερώνει τους γονείς και κηδεμόνες για τη λειτουργία του προγράμματος σχολικής διαμεσολάβησης με κάθε πρόσφορο μέσο. Η σχολική μονάδα δύναται να αναλαμβάνει δράσεις ενημέρωσης της τοπικής κοινότητας για την ανάπτυξη κουλτούρας ειρηνικής επίλυσης διαφορών.
