Λίγο πριν ξημερώσει στο Ιόνιο, οι μαθητές του Καλάμου επιβιβάζονται στο θαλάσσιο ταξί με τις σχολικές τσάντες στους ώμους. Για περίπου μισή ώρα διασχίζουν τη θάλασσα μέχρι την απέναντι ακτή για να πάνε στο σχολείο.
Η καθημερινή αυτή διαδρομή δεν είναι απλώς μια ιδιαιτερότητα της ζωής σε ένα μικρό ελληνικό νησί. Είναι η εικόνα ενός προβλήματος που χτυπά όλο και περισσότερες περιοχές της Ευρώπης, καθώς τα παιδιά λιγοστεύουν και μαζί τους αδειάζουν τα σχολεία.
Στον Κάλαμο, ένα μικρό νησί του Ιονίου με περίπου 80 μόνιμους κατοίκους, το Δημοτικό Σχολείο έχει απομείνει με μόλις δύο μαθητές. Και οι δύο φοιτούν στην ΣΤ' Δημοτικού.
Όταν ολοκληρώσουν τη φετινή σχολική χρονιά, θα πρέπει να φύγουν από το νησί για να συνεχίσουν στο Γυμνάσιο. Μαζί τους κινδυνεύει να κλείσει και το τελευταίο σχολείο που εξακολουθεί να λειτουργεί στον Κάλαμο.
«Μείναμε μόνο δύο»
Η εικόνα μέσα στο σχολείο είναι χαρακτηριστική. Αίθουσες παραμένουν σχεδόν άδειες, ενώ στο γειτονικό νηπιαγωγείο τα παιχνίδια εξακολουθούν να βρίσκονται στα ράφια, παρότι το σχολείο παραμένει κλειστό λόγω έλλειψης μαθητών.
Η δασκάλα Χρύσα Νταλάκα εργάζεται εδώ και περίπου 20 χρόνια σε απομακρυσμένα σχολεία της Ελλάδας. Έχει βρεθεί πολλές φορές να είναι η μοναδική εκπαιδευτικός μιας σχολικής μονάδας, διδάσκοντας διαφορετικές τάξεις και μαθήματα, από Ελληνικά και Μαθηματικά μέχρι Ιστορία, Φυσικές Επιστήμες και Γυμναστική.
Σήμερα, όμως, η τάξη της στον Κάλαμο έχει σχεδόν αδειάσει.
«Θα πρέπει να φύγω από τον Κάλαμο», λέει, εξηγώντας ότι για να παραμείνει ανοιχτό το σχολείο θα χρειάζονταν μόλις δύο ακόμη οικογένειες.
«Μόνο δύο οικογένειες. Μια απλή μετακίνηση», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Η ίδια έχει δει από πρώτο χέρι πώς έχει αλλάξει η ζωή στο νησί.
Κάποτε υπήρχαν πολλά παιδιά στον Κάλαμο. Σήμερα, οι μόνιμοι κάτοικοι είναι περίπου 80 και οι έφηβοι μόλις επτά.
Από το σχολείο στον Κάλαμο, στη θάλασσα για το Γυμνάσιο
Για τους μεγαλύτερους μαθητές, η καθημερινότητα είναι ήδη διαφορετική.
Ο Αντώνης Αϊβαλιώτης, μαθητής Λυκείου, είναι ένας από τους εφήβους που μετακινούνται καθημερινά προς την απέναντι ακτή. Η διαδρομή με το θαλάσσιο ταξί διαρκεί περίπου μισή ώρα.
Όταν ολοκληρώσει το σχολείο, σχεδιάζει να φύγει από το νησί.
«Φυσικά και θα ήθελα να μείνω εδώ. Αγαπώ τον Κάλαμο. Είναι το σπίτι μου. Αλλά δεν υπάρχει καθόλου ανάπτυξη», λέει.
Θυμάται την εποχή που υπήρχαν περισσότερα παιδιά στο νησί.
«Ήταν πολύ ωραία. Παίζαμε μαζί κάθε μέρα. Πηγαίναμε κάθε πρωί στο Δημοτικό».
Τώρα, η σχολική ζωή εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες. Όταν οι άνεμοι δυναμώνουν και η θάλασσα δεν επιτρέπει την ασφαλή διέλευση, οι μαθητές μπορεί να χάσουν το μάθημά τους.
Το νηπιαγωγείο έχει ήδη κλείσει
Το Δημοτικό δεν είναι το μόνο σχολείο που έχει επηρεαστεί από τη μείωση του μαθητικού πληθυσμού.
Το νηπιαγωγείο του Καλάμου παραμένει κλειστό για δεύτερη συνεχόμενη σχολική χρονιά. Οι αίθουσές του έχουν μείνει σχεδόν ανέγγιχτες, με τα παιχνίδια και το εκπαιδευτικό υλικό να θυμίζουν ότι κάποτε υπήρχαν παιδιά εκεί.
Τώρα, το ίδιο πρόβλημα πλησιάζει και το Δημοτικό.
Με τους δύο μαθητές να ολοκληρώνουν τη ΣΤ' Δημοτικού, το σχολείο θα μείνει χωρίς παιδιά την επόμενη χρονιά, εκτός εάν εγκατασταθούν νέες οικογένειες στο νησί.
Το δημογραφικό αδειάζει τα σχολεία
Η περίπτωση του Καλάμου αποτελεί μια μικρή αλλά χαρακτηριστική εικόνα ενός πολύ μεγαλύτερου προβλήματος που αντιμετωπίζει η Ελλάδα.
Η χώρα καταγράφει περισσότερους θανάτους από γεννήσεις κάθε χρόνο από το 2011, ενώ οι δημογραφικές προβλέψεις δείχνουν σημαντική μείωση του πληθυσμού τις επόμενες δεκαετίες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Associated Press, ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μπορούσε έως το 2050 να υποχωρήσει από περίπου 10,5 εκατομμύρια σήμερα σε 8 έως 8,5 εκατομμύρια, με τους νέους να αποτελούν ολοένα μικρότερο μέρος του πληθυσμού.
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές στην εκπαίδευση.
Μόνο φέτος, η χαμηλή εγγραφή μαθητών οδήγησε στην αναστολή ή το κλείσιμο 75 σχολείων, ενώ σε περισσότερες από 400 σχολικές μονάδες ανεστάλη ή παρατάθηκε η αναστολή λειτουργίας τμημάτων, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στο ρεπορτάζ του AP.
Και στις απομακρυσμένες περιοχές, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο.
Όταν ένα σχολείο κλείνει σε μια μεγάλη πόλη, ο μαθητής μπορεί να μετακινηθεί σχετικά εύκολα σε μια άλλη σχολική μονάδα. Σε ένα μικρό νησί, όμως, το κλείσιμο του σχολείου μπορεί να σημαίνει καθημερινή μετακίνηση με πλοίο ή ακόμη και εγκατάλειψη του τόπου από οικογένειες με παιδιά.
«Τα σχολεία δεν πρέπει να κλείνουν μόνο με οικονομικά κριτήρια»
Ο Μπάιρον Κοτζαμάνης, συνιδρυτής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών στην Αθήνα, υποστηρίζει ότι οι αποφάσεις για το κλείσιμο σχολείων σε περιοχές με ελάχιστους μαθητές θα πρέπει να λαμβάνονται «πολύ σπάνια και προσεκτικά».
Όπως επισημαίνεται, το ζήτημα δεν μπορεί να εξετάζεται αποκλειστικά με οικονομικά κριτήρια.
Για έναν μικρό, απομακρυσμένο τόπο, το σχολείο δεν είναι μόνο ένας χώρος εκπαίδευσης. Είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους μια οικογένεια μπορεί να επιλέξει να παραμείνει ή να εγκατασταθεί εκεί.
Και στον Κάλαμο, το ερώτημα είναι πλέον πολύ συγκεκριμένο: τι θα απομείνει από το σχολείο όταν φύγουν και οι δύο τελευταίοι μαθητές;
Το νησί έχει ακόμη παιδιά. Έχει όμως όλο και λιγότερα. Και μαζί με αυτά, μικραίνει και η σχολική του ζωή.
Πληροφορίες: AP
