Η αυτοαξιολόγηση της σχολικής μονάδας αποτελεί μια διαδικασία που αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας του εκπαιδευτικού έργου, στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των εκπαιδευτικών και στη διαμόρφωση ενός σχολείου που αναστοχάζεται και εξελίσσεται. Η αποτίμηση της λειτουργίας μιας σχολικής μονάδας, ο εντοπισμός των δυνατών και αδύνατων σημείων της και ο σχεδιασμός δράσεων βελτίωσης μπορούν πράγματι να συμβάλουν στη δημιουργία ενός αποτελεσματικότερου και περισσότερο συνεργατικού σχολικού περιβάλλοντος.
Ωστόσο, η εφαρμογή της αυτοαξιολόγησης δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο από τη θετική της πλευρά. Είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές συνθήκες λειτουργίας του σχολείου, ο φόρτος εργασίας των εκπαιδευτικών και, κυρίως, η ανάγκη να προστατεύεται ο βασικός σκοπός της σχολικής μονάδας: η απρόσκοπτη και ποιοτική διδασκαλία.
Ένα σημαντικό ζήτημα αφορά τον χρόνο που απαιτείται για τις συνεδριάσεις και τις συζητήσεις στο πλαίσιο της αυτοαξιολόγησης. Η ουσιαστική συνεργασία των εκπαιδευτικών προϋποθέτει χρόνο για συζήτηση, ανταλλαγή απόψεων, καταγραφή προβλημάτων, σχεδιασμό δράσεων και αποτίμηση των αποτελεσμάτων. Στην πράξη, όμως, ο διαθέσιμος χρόνος στο σχολικό πρόγραμμα είναι περιορισμένος. Όταν οι συνεδριάσεις είναι συχνές, πολύωρες και απαιτούν τη συμμετοχή μεγάλου αριθμού εκπαιδευτικών, δημιουργείται ένα σοβαρό πρακτικό πρόβλημα: ο χρόνος που απαιτείται για τις διαδικασίες της αυτοαξιολόγησης μπορεί να προκύψει εις βάρος του διδακτικού έργου.
Οι συνεδριάσεις γίνονται εντός εργασιακού ωραρίου της σχολικής μονάδας . Οι συνεδριάσεις πραγματοποιούνται σε ώρες που κανονικά προορίζονται για διδασκαλία και απαιτείται η διακοπή των μαθημάτων ή η αναπροσαρμογή του ωρολογίου προγράμματος. Η διακοπή της διδασκαλίας δεν αποτελεί μια ουδέτερη διαδικασία. Κάθε απώλεια διδακτικού χρόνου επηρεάζει τη συνέχεια και τη συνοχή της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται να οργανώνει τη διδασκαλία του με συνέχεια, να παρακολουθεί την πορεία των μαθητών και να προσαρμόζει τη διδασκαλία στις ανάγκες τους. Οι επαναλαμβανόμενες διακοπές μπορούν να δυσχεράνουν αυτή τη διαδικασία.
Παράλληλα, η διακοπή των μαθημάτων επηρεάζει και τους ίδιους τους μαθητές. Η μαθησιακή διαδικασία δεν περιορίζεται στη μετάδοση μεμονωμένων γνώσεων, αλλά στηρίζεται στη συνέχεια, στην επανάληψη, στην εμπέδωση και στη σταδιακή οικοδόμηση της γνώσης. Όταν το πρόγραμμα διαταράσσεται συχνά, ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένων εκπαιδευτικών απαιτήσεων, υπάρχει κίνδυνος να περιοριστεί ο διαθέσιμος χρόνος για ουσιαστική διδασκαλία και υποστήριξη των μαθητών.
Επομένως, δημιουργείται ένα εύλογο ερώτημα: μπορεί μια διαδικασία που έχει ως στόχο τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης να εφαρμόζεται με τρόπο που περιορίζει τον διαθέσιμο χρόνο για διδασκαλία; Η απάντηση θα πρέπει να είναι αρνητική. Η αυτοαξιολόγηση οφείλει να λειτουργεί υποστηρικτικά προς το εκπαιδευτικό έργο και όχι ανταγωνιστικά προς αυτό.
Επιπλέον, ο χρόνος που αφιερώνεται στις συνεδριάσεις δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που πρέπει να εξεταστεί. Οι εκπαιδευτικοί έχουν ήδη ένα σημαντικό διοικητικό και παιδαγωγικό έργο: προετοιμασία μαθημάτων, διόρθωση εργασιών, αξιολόγηση μαθητών, επικοινωνία με γονείς, συμμετοχή σε σχολικές δραστηριότητες και αντιμετώπιση καθημερινών ζητημάτων της σχολικής ζωής. Η προσθήκη συνεχών διαδικασιών, συναντήσεων και γραφειοκρατικών υποχρεώσεων μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον φόρτο εργασίας και να περιορίσει τον χρόνο που ο εκπαιδευτικός διαθέτει για τον βασικό του ρόλο, δηλαδή την προετοιμασία και την υλοποίηση της διδασκαλίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συνεργασία των εκπαιδευτικών ή η συλλογική αποτίμηση του έργου της σχολικής μονάδας είναι περιττές. Αντίθετα, είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Χρειάζεται όμως να οργανώνονται με τρόπο αποτελεσματικό και λειτουργικό. Οι συνεδριάσεις θα πρέπει να έχουν σαφή στόχο, συγκεκριμένη ημερήσια διάταξη και προκαθορισμένη διάρκεια. Παράλληλα, είναι σημαντικό να αποφεύγονται οι επαναλαμβανόμενες συζητήσεις χωρίς συγκεκριμένο αποτέλεσμα και να αξιοποιούνται, όπου είναι δυνατόν, ψηφιακά εργαλεία για την ανταλλαγή πληροφοριών και την προετοιμασία των συνεδριάσεων.
Βασική αρχή θα πρέπει να είναι ότι ο χρόνος της διδασκαλίας πρέπει να προστατεύεται. Οι διαδικασίες της αυτοαξιολόγησης δεν είναι δυνατόν να θεωρούνται σημαντικότερες από την ίδια τη μαθησιακή διαδικασία. Η επιτυχία μιας σχολικής μονάδας δεν αποτυπώνεται μόνο στα σχέδια δράσης, στις συνεδριάσεις ή στις εκθέσεις αποτίμησης, αλλά πρωτίστως στην ποιότητα της καθημερινής εκπαιδευτικής πράξης και στη μαθησιακή πρόοδο των μαθητών.
Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται μια ισορροπημένη προσέγγιση. Η αυτοαξιολόγηση μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο αναστοχασμού και βελτίωσης, υπό την προϋπόθεση ότι δεν μετατρέπεται σε μια επιπλέον γραφειοκρατική διαδικασία που απορροφά πολύτιμο χρόνο από τη διδασκαλία. Η αποτελεσματικότητα δεν εξαρτάται από τον αριθμό των συνεδριάσεων ή των εγγράφων που παράγονται, αλλά από το κατά πόσο η διαδικασία οδηγεί σε ουσιαστικές αλλαγές στην καθημερινή λειτουργία του σχολείου.
Συμπερασματικά, η αυτοαξιολόγηση της σχολικής μονάδας μπορεί να έχει σημαντική παιδαγωγική αξία, αλλά η εφαρμογή της πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες και τους περιορισμούς του σχολείου. Οι χρονοβόρες συνεδριάσεις, η συχνή διακοπή των μαθημάτων και η απώλεια της διδακτικής συνέχειας αποτελούν ζητήματα που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Η επιδίωξη της βελτίωσης του σχολείου δεν πρέπει να οδηγεί σε αποδυνάμωση της ίδιας της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι περισσότερες συνεδριάσεις και περισσότερη γραφειοκρατία, αλλά ουσιαστική συνεργασία με τον μικρότερο δυνατό διοικητικό και διδακτικό κόστος. Μια πραγματικά αποτελεσματική αυτοαξιολόγηση είναι εκείνη που βοηθά τους εκπαιδευτικούς να βελτιώσουν τη δουλειά τους χωρίς να στερεί από τους μαθητές πολύτιμο διδακτικό χρόνο. Γιατί τελικά, η ποιότητα του σχολείου κρίνεται πρωτίστως μέσα στην τάξη.
