Η σχέση του παιδιού με τη μάθηση δεν ξεκινά την πρώτη μέρα που περνά την πόρτα του σχολείου. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, μέσα στην οικογένεια, όπου οι γονείς και οι φροντιστές λειτουργούν ως οι πρώτοι «δάσκαλοι» των παιδιών. Μέσα από καθημερινές δραστηριότητες, συζητήσεις, παιχνίδια και εμπειρίες μπορούν να ενισχύσουν δεξιότητες αναδυόμενου γραμματισμού και μαθηματικού γραμματισμού ήδη από την προσχολική ηλικία (Lightfoot, Cole & Cole, 2022).
Η σημασία της οικογένειας, όμως, δεν περιορίζεται στα πρώτα χρόνια. Όταν το παιδί ξεκινά το σχολείο, ο ρόλος των γονέων μεταβάλλεται αλλά δεν παύει να είναι σημαντικός. Η συνεργασία οικογένειας και σχολείου μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός θετικού κλίματος μάθησης και να υποστηρίξει ουσιαστικά την εκπαιδευτική πορεία του παιδιού (LaRocque, Kleiman & Darling, 2011).
Τι σημαίνει γονική εμπλοκή;
Αυτή ακριβώς η συνεργασία βρίσκεται στον πυρήνα της έννοιας της γονικής εμπλοκής. Πρόκειται για την ποσοτική και ποιοτική συμμετοχή των γονέων στην εκπαιδευτική διαδικασία των παιδιών τους (Στύλα & Μιχαλοπούλου, 2016) και μπορεί να εκφράζεται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους: μέσα από την επικοινωνία με το σχολείο, τη στήριξη της μελέτης στο σπίτι, τη συμμετοχή σε σχολικές δράσεις, αλλά και την παρουσία των γονέων σε ζητήματα που αφορούν τη σχολική κοινότητα (Lightfoot et al., 2022).
Οι Epstein κ. συν. (2002) διακρίνουν έξι βασικές μορφές γονικής εμπλοκής. Η πρώτη αφορά την ενημέρωση των γονέων για ζητήματα που σχετίζονται με τη μάθηση, τη συμπεριφορά και την ανάπτυξη των παιδιών. Η δεύτερη αφορά την τακτική επικοινωνία σχολείου και οικογένειας για την πρόοδο και τις ανάγκες του μαθητή. Σημαντική είναι επίσης η εθελοντική συμμετοχή των γονέων σε δράσεις του σχολείου, καθώς και η υποστήριξη της μάθησης στο σπίτι. Στις μορφές γονικής εμπλοκής περιλαμβάνονται ακόμη η συμμετοχή σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων και η συνεργασία της οικογένειας με φορείς και υπηρεσίες της κοινότητας.
Πώς επηρεάζει τη σχολική επιτυχία;
Η έρευνα έχει συνδέσει τη γονική εμπλοκή με υψηλότερα ακαδημαϊκά επιτεύγματα των μαθητών (Μπρούζος, 2002). Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε μορφή συμμετοχής των γονέων λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο ή έχει το ίδιο αποτέλεσμα.
Ιδιαίτερη σημασία φαίνεται να έχει το κλίμα που διαμορφώνεται μέσα στο σπίτι. Η υποστήριξη του παιδιού, η επίβλεψη της μελέτης, οι προσδοκίες των γονέων και η γενικότερη στάση τους απέναντι στην εκπαίδευση μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη σχολική πορεία του μαθητή (Lee & Bowen, 2006). Όταν οι γονείς έχουν υψηλές προσδοκίες και δείχνουν εμπιστοσύνη στις δυνατότητες του παιδιού, είναι πιθανότερο το ίδιο να αναπτύξει θετικότερη στάση απέναντι στο σχολείο και τη μάθηση (Berthelsen & Walker, 2008).
Από την άλλη πλευρά, η έντονη ή υπερβολικά ελεγκτική παρουσία δεν είναι πάντα ωφέλιμη. Η μετα-ανάλυση του Jeynes (2005), που αφορούσε μαθητές δημοτικών σχολείων αστικών περιοχών, αμφισβήτησε την αποτελεσματικότητα ορισμένων μορφών άμεσου ελέγχου της εργασίας στο σπίτι. Αντίθετα, ανέδειξε περισσότερο τη σημασία των προσδοκιών των γονέων και της δημιουργίας μιας υποστηρικτικής ατμόσφαιρας γύρω από τη μάθηση.
Με άλλα λόγια, δεν έχει σημασία μόνο αν ο γονιός «είναι παρών», αλλά και με ποιον τρόπο είναι παρών. Η πίεση, ο συνεχής έλεγχος και η υπερβολική παρέμβαση δεν ταυτίζονται απαραίτητα με την ουσιαστική στήριξη. Αντίθετα, η εμπιστοσύνη, η ενθάρρυνση και το ενδιαφέρον για τη σχολική ζωή του παιδιού μπορούν να δημιουργήσουν πολύ πιο σταθερές προϋποθέσεις για θετική σχέση με τη μάθηση.
Η γονική εμπλοκή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στην περίπτωση μαθητών που προέρχονται από πολιτισμικές μειονότητες. Οι μαθητές αυτοί συχνά αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες στη σχολική τους πορεία και μεγαλύτερο κίνδυνο σχολικής αποτυχίας. Η συμμετοχή των γονέων μπορεί να συμβάλει στη μείωση του χάσματος σχολικής επίτευξης και να ενισχύσει τη σχολική και κοινωνική ένταξη των παιδιών (Jeynes, 2005).
Μια σχέση συνεργασίας, όχι απλώς ενημέρωσης
Η ουσιαστική συνεργασία οικογένειας και σχολείου, επομένως, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια τυπική διαδικασία ενημέρωσης. Είναι μια σχέση που χρειάζεται αμοιβαία εμπιστοσύνη, επικοινωνία και σαφείς ρόλους. Όταν λειτουργεί με ισορροπία και σεβασμό, μπορεί να αποτελέσει έναν από τους σημαντικούς παράγοντες που υποστηρίζουν όχι μόνο τη σχολική επίδοση, αλλά και τη συνολική πορεία του παιδιού μέσα στο σχολικό περιβάλλον.
Της Ελισάβετ Κουκουμάκα
(δασκάλα, συγγραφέας, δημοσιογράφος-επικοινωνιολόγος)
Βιβλιογραφία
Berthelsen, D. and Walker, S. (2008) 'Parents' involvement in their children's education', Family Matters, 79, pp. 34--41.
Epstein, J.L., Sanders, M.G., Simon, B.S., Salinas, K.C., Jansorn, N.R. and Van Voorhis, F.L. (2002) School, family, and community partnerships: Your handbook for action. 2nd edn. Thousand Oaks, CA: Corwin Press.
Jeynes, W.H. (2005) 'A meta-analysis of the relation of parental involvement to urban elementary school student academic achievement', Urban Education, 40(3), pp. 237--269.
LaRocque, M., Kleiman, I. and Darling, S.M. (2011) 'Parental involvement: The missing link in school achievement', Preventing School Failure, 55(3), pp. 115--122.
Lee, J.S. and Bowen, N.K. (2006) 'Parent involvement, cultural capital, and the achievement gap among elementary school children', American Educational Research Journal, 43(2), pp. 193--218.
Lightfoot, C., Cole, M. and Cole, S.R. (2022) Η ανάπτυξη των παιδιών. Νέα χαρτόδετη έκδοση. Αθήνα: Gutenberg.
Μπρούζος, Α. (2002) Η συνεργασία σχολείου--οικογένειας: Προβλήματα και δυνατότητες ανάπτυξής της. Στο: Πρακτικά 3ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Ελληνικής Παιδαγωγικής και Εκπαιδευτικής Έρευνας, 7--9 Νοεμβρίου 2002.
Στύλα, Δ. & Μιχαλοπούλου, Κ. (2016) Η εμπλοκή των σύγχρονων Ελληνίδων μητέρων στη σχολική εκπαίδευση των παιδιών τους. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 61.
