Ερώτηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το περιεχόμενο του νέου βιβλίου Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της Γ΄ Γυμνασίου κατέθεσε η ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ Έλενα Κουντουρά, θέτοντας αναφορές που, σύμφωνα με την ίδια, αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα.
Το νέο σχολικό εγχειρίδιο, το οποίο αναμένεται να διδαχθεί από το 2027, έχει ήδη προκαλέσει δημόσια συζήτηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι ρόλοι των δύο φύλων και ζητήματα που αφορούν την έμφυλη βία. Αντίστοιχη κριτική έχει διατυπωθεί και από άλλους πολιτικούς φορείς τους προηγούμενους μήνες.
Οι αναφορές στους ρόλους ανδρών και γυναικών
Στην ερώτησή της η Έλενα Κουντουρά επικαλείται συγκεκριμένα αποσπάσματα του βιβλίου. Όπως αναφέρει, στον τρόπο παρουσίασης της οικογένειας ο ρόλος της γυναίκας συνδέεται με «την ανατροφή των παιδιών και το νοικοκυριό», ενώ του άνδρα με τις «βαριές δουλειές, τις τεχνικές εργασίες και τις εξωτερικές υποθέσεις».
Η ευρωβουλευτής υποστηρίζει ότι τέτοιες αναφορές δημιουργούν ζήτημα ως προς την αναπαραγωγή παραδοσιακών έμφυλων στερεοτύπων σε ένα σχολικό εγχειρίδιο που απευθύνεται σε μαθητές και μαθήτριες Γ΄ Γυμνασίου. Ξεχωριστό σημείο της παρέμβασης αφορά το κεφάλαιο του βιβλίου για την κακοποίηση.
Σύμφωνα με την Έλενα Κουντουρά, στο συγκεκριμένο κεφάλαιο περιλαμβάνονται «πρακτικές συμβουλές» προς τα κορίτσια, μεταξύ των οποίων «να αποφεύγουν τις κακοτοπιές» και τους «βίαιους, επιθετικούς και χειριστικούς» άνδρες.
Η ευρωπαϊκή Οδηγία για την έμφυλη βία
Η παρέμβαση της ευρωβουλευτή συνδέεται με την Οδηγία 2024/1385 της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας.
Στο άρθρο 34 προβλέπονται μέτρα πρόληψης, μεταξύ άλλων μέσω δράσεων ενημέρωσης και εκπαίδευσης από μικρή ηλικία. Η ίδια διάταξη αναφέρει ότι τα μέτρα πρόληψης πρέπει να στοχεύουν, μεταξύ άλλων, στην αντιμετώπιση επιβλαβών έμφυλων στερεοτύπων και στην προώθηση της ισότητας των φύλων, του αμοιβαίου σεβασμού και του δικαιώματος στην προσωπική ακεραιότητα.
Η Έλενα Κουντουρά, η οποία είναι μέλος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να τοποθετηθεί ειδικά για το κατά πόσο το περιεχόμενο ενός σχολικού εγχειριδίου μπορεί να συνάδει με τις συγκεκριμένες ευρωπαϊκές υποχρεώσεις.
Η ερώτηση της Έλενας Κουντουρά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή
«Αναπαραγωγή έμφυλων στερεοτύπων σε νέο σχολικό εγχειρίδιο στην Ελλάδα – Ερώτηση της Έλενας Κουντουρά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Τους τελευταίους μήνες στην Ελλάδα ασκείται έντονη κριτική στο νέο βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της Γ’ Γυμνασίου, που θα διδαχθεί από το 20271. Η κριτική αφορά αποσπάσματα για τους ρόλους των φύλων και την έμφυλη βία που διαιωνίζουν έμφυλα στερεότυπα και μετατοπίζουν στο πιθανό θύμα το βάρος της προστασίας απ’ την κακοποίηση. Σύμφωνα με το βιβλίο ο ρόλος της γυναίκας στην οικογένεια είναι «η ανατροφή των παιδιών και το νοικοκυριό», ενώ του άνδρα οι «βαριές δουλειές, οι τεχνικές εργασίες και οι εξωτερικές υποθέσεις».
Επιπλέον, αντί να διατυπώνεται με σαφήνεια η θεμελιώδης αρχή ότι η ευθύνη για κάθε μορφή κακοποίησης ανήκει αποκλειστικά στον θύτη, στο κεφάλαιο για την κακοποίηση, τα κορίτσια καλούνται να ακολουθήσουν «πρακτικές συμβουλές» που περιλαμβάνουν «να αποφεύγουν τις κακοτοπιές» και τους «βίαιους, επιθετικούς και χειριστικούς» άνδρες2.
Λαμβάνοντας υπόψη ότι η Οδηγία 2024/1385 για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών προβλέπει ότι τα Κράτη-Μέλη οφείλουν να λαμβάνουν μέτρα πρόληψης της αναπαραγωγής επιβλαβών έμφυλων στερεοτύπων και να πραγματοποιούν εκστρατείες ευαισθητοποίησης που απευθύνονται μεταξύ άλλων σε παιδιά3, ερωτάται η Επιτροπή:
- Θεωρεί ότι η αναπαραγωγή τέτοιων στερεοτύπων σε σχολικό εγχειρίδιο συνάδει με τις υποχρεώσεις που απορρέουν απ’ την Οδηγία 2024/1385 για την πρόληψη και εξάλειψη επιβλαβών έμφυλων στερεοτύπων;
- Πώς σκοπεύει να διασφαλίσει ότι η ορθή μεταφορά της Οδηγίας δεν υπονομεύεται από πρακτικές ή εκπαιδευτικό υλικό που αναπαράγουν τα ίδια στερεότυπα που επιδιώκει να καταπολεμήσει;
- Σχολικό εγχειρίδιο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής, Γ’ Γυμνασίου. Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής https://ebooksdl.cti.gr/view?item=20.500.14040/30230
- Οδηγία2024/1385 για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας, Κεφάλαιο 5 «Πρόληψη και έγκαιρη παρέμβαση». Το άρθρο 34 («Προληπτικά μέτρα»)Το άρθρο 35 («Ειδικά μέτρα για την πρόληψη του βιασμού και την προώθηση του κεντρικού ρόλου της συναίνεσης»). https://eur–lex.europa.eu/legal–content/EL/TXT/?uri=OJ:L_202401385 . Η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει ενσωματώσει πλήρως την Οδηγία 2024/1385 στο ελληνικό δίκαιο.
- Σημειώνεται ότι έμφυλη βία παραμένει σε έξαρση στην Ελλάδα. Το 2026 έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα 14 γυναικοκτονίες σε 9 μήνες, ενώ σύμφωνα με τον δείκτη ισότητας του EIGE για το 2025, το ποσοστό της έμφυλης βίας στην Ελλάδα είναι πάνω απ’ τον μέσο όρο της ΕΕ. https://eige.europa.eu/gender–equality–index/2025/domain/violence/EL»
