Πόσο μεγάλη είναι πραγματικά η Αφρική; Αν η απάντηση βασίζεται στην εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας από τον παγκόσμιο χάρτη, μάλλον θα πέσουμε έξω. Η Αφρική είναι περίπου τρεις φορές μεγαλύτερη από την Ευρώπη και 14 φορές μεγαλύτερη από τη Γροιλανδία, όμως στον γνωστό χάρτη Μερκάτορ η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Η Γροιλανδία εμφανίζεται σχεδόν στο ίδιο μέγεθος με την Αφρική, παρότι η πραγματική τους έκταση απέχει δραματικά.
Και κάπως έτσι, ένας χάρτης που χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες σε σχολικές αίθουσες, βιβλία, τεχνολογία και κυβερνητικές υπηρεσίες βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο. Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ αναμένεται να τοποθετηθεί επί ψηφίσματος που προωθεί την υιοθέτηση μιας διαφορετικής προβολής, η οποία θα αποδίδει με μεγαλύτερη ακρίβεια το πραγματικό μέγεθος των ηπείρων.
Ο χάρτης που γνωρίζουμε όλοι
Ο χάρτης Μερκάτορ δημιουργήθηκε τον 16ο αιώνα από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Γεράρδο Μερκάτορ και αρχικά σχεδιάστηκε κυρίως για τη ναυσιπλοΐα. Η προβολή του έκανε ευκολότερη την πλοήγηση, όμως είχε ένα σημαντικό μειονέκτημα: όσο απομακρυνόμαστε από τον Ισημερινό, τόσο περισσότερο διογκώνονται οπτικά οι περιοχές του χάρτη.
Έτσι, η Γροιλανδία μπορεί να φαίνεται τεράστια, ενώ στην πραγματικότητα έχει έκταση μικρότερη από ένα εκατομμύριο τετραγωνικά μίλια και περίπου 57.000 κατοίκους. Η Αφρική, αντίθετα, καταλαμβάνει περίπου 11,73 εκατομμύρια τετραγωνικά μίλια και φιλοξενεί περίπου 1,5 δισεκατομμύριο ανθρώπους.
Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή αν αλλάξει κανείς οπτική: Ηνωμένες Πολιτείες, Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία, Μεξικό και μεγάλο μέρος της Ευρώπης θα μπορούσαν να χωρέσουν μέσα στην Αφρική, με χώρο να περισσεύει.
Από τον Μερκάτορ στον Equal Earth
Το Τόγκο βρίσκεται πίσω από την εκστρατεία #CorrectTheMap, η οποία ζητά να εγκαταλειφθεί σταδιακά η συγκεκριμένη απεικόνιση και να χρησιμοποιηθεί ο χάρτης Equal Earth, μια προβολή που δημιουργήθηκε το 2018 από διεθνή ομάδα χαρτογράφων και αποτυπώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις αναλογίες των ηπείρων.
Η Αφρικανική Ένωση έχει ήδη στηρίξει την καμπάνια, ενώ το Τόγκο επιδιώκει πλέον να περάσει το ζήτημα και σε επίπεδο ΟΗΕ. Για τους υποστηρικτές της αλλαγής, το θέμα δεν είναι απλώς αισθητικό ή τεχνικό. Υποστηρίζουν ότι ο τρόπος με τον οποίο έχουμε μάθει να βλέπουμε τον κόσμο έχει επηρεάσει για δεκαετίες και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σημασία και το μέγεθος διαφορετικών περιοχών του πλανήτη.
Γιατί μιλούν για «χαρτογραφικό αποικισμό»
Εδώ βρίσκεται και η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της συζήτησης. Ιστορικοί, γεωγράφοι και ακτιβιστές υποστηρίζουν ότι η προβολή Μερκάτορ έχει συμβάλει στη διαμόρφωση μιας εικόνας όπου οι χώρες του βόρειου ημισφαιρίου φαίνονται μεγαλύτερες, ενώ οι περιοχές κοντά στον Ισημερινό εμφανίζονται μικρότερες από το πραγματικό τους μέγεθος.
Γι’ αυτό και τα τελευταία χρόνια έχει κάνει την εμφάνισή του ο όρος «χαρτογραφικός αποικισμός», με την καμπάνια για την αλλαγή του χάρτη να υποστηρίζει ότι η διαφορετική απεικόνιση της Γης μπορεί να αποτελέσει ένα ακόμη βήμα για την αποαποικιοποίηση της εκπαίδευσης και της παγκόσμιας αντίληψης για τον πλανήτη.
Ο στόχος, επομένως, δεν είναι να αλλάξει απλώς ένας χάρτης στις σχολικές αίθουσες. Είναι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο έχουμε μάθει να βλέπουμε τον ίδιο τον κόσμο.
