Μία από τις παραμέτρους της γενικευμένης υποχώρησης των επιδόσεων των μαθητών που καταγράφει η έρευνα PISA 2025 σχετίζεται με την περίοδο της πανδημίας.
Οι δεκαπεντάχρονοι που εξετάστηκαν στον περσινό διαγωνισμό, ήταν περίπου δέκα και έντεκα ετών όταν έκλεισαν τα σχολεία το 2020, σε μια κρίσιμη ηλικία για την κατάκτηση της αναγνωστικής κατανόησης, του μαθηματικού συλλογισμού και της επίλυσης προβλημάτων.
Ήδη από τον Μάρτιο του 2021, η UNESCO εκτιμούσε ότι μέχρι τον Νοέμβριο του 2020 ο μέσος μαθητής είχε χάσει περίπου 54% ενός σχολικού έτους σε χρόνο επαφής με τον εκπαιδευτικό απώλεια που με βάση το μοντέλο που χρησιμοποιούσε η έκθεση, μπορούσε να αντιστοιχεί σε λίγο περισσότερο από ένα έτος μάθησης.
Το 2023 δημοσιεύθηκε στο Nature Human Behaviour μεγάλη συστηματική ανασκόπηση από 15 χώρες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι απώλειες δεν είχαν εξαλειφθεί και ότι ήταν μεγαλύτερες στα Μαθηματικά και στα παιδιά χαμηλότερου κοινωνικοοικονομικού επιπέδου.
Η PISA 2025 αποτυπώνει αυτή την ευρύτερη κρίση. Οι μέσες επιδόσεις στις χώρες του ΟΟΣΑ βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί ποτέ σε Μαθηματικά και Ανάγνωση. Από το 2015 έως το 2025 η Ανάγνωση υποχώρησε κατά 28 μονάδες και τα Μαθηματικά κατά 22, περισσότερο από ένα σχολικό έτος μάθησης.
Ένα σημαντικό ερώτημα είναι τι έκανε κάθε εκπαιδευτικό σύστημα για να καλύψει το χαμένο έδαφος και τι ειδικότερα επέλεξε να κάνει η Ελλάδα.
Εδώ η κυβερνητική επιλογή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Τον Μάρτιο του 2024 η πολιτική ηγεσία δήλωνε ότι τα αποτελέσματα της PISA είχαν προβληματίσει την κυβέρνηση και ότι θα αναζητούσε τρόπους για να «βελτιωθούν αυτά τα αποτελέσματα».
Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 2024, παρουσιάστηκε συγκεκριμένη δέσμη μέτρων: Τράπεζα Θεμάτων «στη λογική των ερωτήσεων και της φιλοσοφίας της έρευνας PISA, ένταξη στους οδηγούς των εκπαιδευτικών ανοικτού τύπου προβλημάτων, αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων και δραστηριότητες ιδιαίτερα προσανατολισμένες στα τρία πεδία που εξετάζει η PISA — Κατανόηση Κειμένου, Μαθηματικά και Φυσικές Επιστήμες. Προβλεπόταν επίσης επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και παραγωγή αντίστοιχου εκπαιδευτικού υλικού.
Το Φεβρουάριο του 2025, παρουσιάστηκε η πλατφόρμα Skills4Life, που είχε αναπτυχθεί σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Η πλατφόρμα περιείχε 133 θέματα και 482 ερωτήσεις στα Μαθηματικά, στις Φυσικές Επιστήμες και στην Κατανόηση Κειμένου συμβατές με τις ερωτήσεις του διαγωνισμού PISA, με διαδραστικές ασκήσεις, προσομοιώσεις και ανατροφοδότηση στις απαντήσεις. Το ίδιο το Υπουργείο εξηγούσε ότι στόχος ήταν οι μαθητές να εξοικειωθούν με τέτοιου τύπου θέματα και οι εκπαιδευτικοί να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτά ώστε να τα εντάξουν στη διδασκαλία τους.
Για την παραγωγή νέου υλικού αυτής της φιλοσοφίας διατέθηκαν δημόσιοι πόροι. Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής προχώρησε τον Φεβρουάριο του 2025 σε ανάθεση προς τον ΕΛΚΕ του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, προϋπολογισμού 30.000 ευρώ πλέον ΦΠΑ — 37.200 ευρώ συνολικά —, για ανάπτυξη νέων δοκιμασιών αξιολόγησης δεξιοτήτων εγγραμματισμού. Παράλληλα, η συνεργασία Υπουργείου και Πανεπιστημίου Ιωαννίνων επεκτάθηκε μέσω χρηματοδοτούμενης Προγραμματικής Σύμβασης, από την οποία αναπτύχθηκε το PISA4U: τράπεζες θεμάτων τύπου PISA, ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό, οδηγοί για τους εκπαιδευτικούς, περιβάλλον προσομοίωσης για την εξάσκηση των μαθητών και προγράμματα επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών.
Σήμερα, το Υπουργείο εξακολουθεί να κινείται στην ίδια κατεύθυνση, αποκαλύπτοντας μια εκπαιδευτική αντίληψη που επενδύει περισσότερο στην προσαρμογή του συστήματος στους δείκτες αξιολόγησης παρά στη συνολική βελτίωση του δημόσιου σχολείου.
Όταν τα χαμηλά αποτελέσματα της PISA μετατράπηκαν σε επικοινωνιακό πρόβλημα για την κυβέρνηση, η απάντησή της στράφηκε περισσότερο στην εξοικείωση των μαθητών με τη λογική και τα θέματα της ίδιας της εξέτασης και λιγότερο στην εκπόνηση ενός συνολικού σχεδίου για την ανάκτηση των μαθησιακών απωλειών, την ενίσχυση της καθημερινής διδασκαλίας και τη συνολική αναβάθμιση του δημόσιου σχολείου.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να μάθουν οι μαθητές να απαντούν καλύτερα στα θέματα της PISA. Είναι να διαβάζουν καλύτερα, να κατανοούν καλύτερα, να σκέφτονται καλύτερα, είτε εξετάζονται από την PISA είτε όχι.
Τα αποτελέσματα της PISA για τους Έλληνες μαθητές επιβεβαιώνουν μια απλή αλήθεια: οι δείκτες δεν αλλάζουν εκπαιδεύοντας ένα σύστημα να ανταποκρίνεται καλύτερα στη μέτρησή τους.
Αλλάζουν όταν αλλάζει προς το καλύτερο το ίδιο το σχολείο.
*Φιλόλογος – Πρώην ειδικός Γραμματέας της ΟΛΜΕ
