Μέσα στην ίδια εβδομάδα ένας γονέας μπορεί να δει ένα εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) να γράφει ένα κείμενο, να μεταφράζει μια συνομιλία, να δημιουργεί μια εικόνα και να προτείνει κώδικα. Εργασίες που μέχρι πρόσφατα απαιτούσαν χρόνο και εξειδικευμένη γνώση ολοκληρώνονται πλέον σε λίγα δευτερόλεπτα. Κάπου ανάμεσα στον ενθουσιασμό και την αμηχανία, γεννιέται μια πολύ συγκεκριμένη αγωνία: με ποιους τρόπους θα έχει αλλάξει η δουλειά μου στα επόμενα πέντε χρόνια; Ή ίσως πάει και ένα βήμα παραπέρα: σε τι περιβάλλον θα κληθεί να εργαστεί το παιδί μου ύστερα από 10 χρόνια; Ποιές δεξιότητες θα του φανούν χρήσιμες; σε τι θα εργάζεται το παιδί μου ύστερα από δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια;
Το ερώτημα δεν είναι τεχνοφοβικό. Η τεχνολογία ήδη μεταβάλλει επαγγέλματα, αυτοματοποιεί καθήκοντα και αλλάζει δεξιότητες που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε δεδομένες. Από την άλλη πλευρά, κανείς δεν μπορεί να περιγράψει με βεβαιότητα την αγορά εργασίας στην οποία θα μπουν τα σημερινά παιδιά. Η πιο έντιμη απάντηση δεν είναι ότι όλα θα πάνε καλά. Είναι ότι η δουλειά θα αλλάξει και μαζί της θα χρειαστεί να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο προετοιμάζουμε τα παιδιά.
Η εργασία δεν εξαφανίζεται, αλλά αλλάζει μορφή
Σύμφωνα με το Future of Jobs Report 2025 του World Economic Forum, έως το 2030 εκτιμάται ότι θα δημιουργηθούν περίπου 170 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας παγκοσμίως, ενώ 92 εκατομμύρια σημερινές θέσεις θα εκτοπιστούν. Το καθαρό ισοζύγιο παραμένει θετικό, με περίπου 78 εκατομμύρια περισσότερες θέσεις. Οι αριθμοί δεν αφορούν μόνο την ΤΝ και δεν σημαίνουν ότι η μετάβαση θα είναι εύκολη. Δείχνουν, όμως, μια αγορά εργασίας που αναδιατάσσεται αντί να αδειάζει από ανθρώπους.
Αντίστοιχα, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας εκτιμά ότι περίπου μία στις τέσσερις θέσεις εργασίας παγκοσμίως έχει κάποιον βαθμό έκθεσης στην παραγωγική ΤΝ. Το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι ο μετασχηματισμός των καθηκόντων και όχι η πλήρης εξαφάνιση ολόκληρων επαγγελμάτων. Το παιδί που βρίσκεται σήμερα στο σχολείο, επομένως, δεν χρειάζεται να μάθει να ανταγωνίζεται μια μηχανή. Χρειάζεται να μάθει να χρησιμοποιεί τα εργαλεία της, να ελέγχει το αποτέλεσμα και να διατηρεί την κρίση και την ευθύνη των αποφάσεών του.
Η εκπαίδευση δεν μπορεί να προετοιμάζει τα παιδιά για μία μόνο διαδρομή
Το World Economic Forum υπολογίζει ότι έως το 2030 θα έχει μεταβληθεί περίπου το 39% των βασικών δεξιοτήτων που αναζητούν οι εργοδότες. Μαζί με τις τεχνολογικές γνώσεις, σε αξία ανεβαίνουν η αναλυτική και δημιουργική σκέψη, η ευελιξία, η περιέργεια, η διά βίου μάθηση, η ηγεσία και η κοινωνική επιρροή. Αν οι απαιτήσεις αλλάζουν με τέτοια ταχύτητα, η προετοιμασία ενός παιδιού δεν μπορεί να περιορίζεται σε ένα σταθερό σύνολο γνώσεων ή σε ένα επάγγελμα που σήμερα μοιάζει ασφαλές.
Για την εκπαίδευση αυτό σημαίνει ότι, δίπλα στη γνώση, χρειάζεται να καλλιεργούμε τον τρόπο με τον οποίο το παιδί τη χρησιμοποιεί. Μπορεί να θέσει μια καλή ερώτηση; Να εξηγήσει τη σκέψη του; Να δοκιμάσει διαφορετική στρατηγική όταν η πρώτη αποτύχει; Να συνεργαστεί και να αξιολογήσει κριτικά μια έτοιμη απάντηση; Projects, ομαδικές εργασίες, ανοιχτά προβλήματα και συζητήσεις γύρω από τα λάθη δεν είναι απλώς μια ευχάριστη προσθήκη στο μάθημα. Είναι τρόποι με τους οποίους η γνώση μετατρέπεται σε ικανότητα μάθησης, προσαρμογής και υπεύθυνης επιλογής.
Οι βαθμοί είναι σημαντικοί, αλλά δεν χωρούν όλη την εικόνα
Για χρόνια η προετοιμασία για το επαγγελματικό μέλλον συνδέθηκε σχεδόν αποκλειστικά με τις επιδόσεις, τις πιστοποιήσεις και ένα ισχυρό βιογραφικό. Η γνώση και η προσπάθεια που απαιτείται για την απόκτησή της παραμένουν απαραίτητες. Ένας βαθμός, ωστόσο, αποτυπώνει την επίδοση ενός παιδιού σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο και μέσα σε έναν συγκεκριμένο τρόπο αξιολόγησης.
Δεν δείχνει πάντοτε πώς αντιδρά όταν το πρώτο του σχέδιο αποτυγχάνει, αν μπορεί να ακούσει μια διαφορετική άποψη, να συνεργαστεί, να αναλάβει πρωτοβουλία ή να αναγνωρίσει το λάθος του και να αλλάξει πορεία. Αυτές οι πλευρές δεν είναι δευτερεύουσες. Η έρευνα του OECD για τις κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες τις συνδέει με την εκπαιδευτική πορεία, την ευημερία και τις μελλοντικές προσδοκίες των νέων.
Η προετοιμασία για το μέλλον, λοιπόν, δεν απαιτεί να εγκαταλείψουμε την ακαδημαϊκή προσπάθεια. Απαιτεί να κοιτάξουμε και πέρα από αυτήν και να δώσουμε στα παιδιά χώρο να δοκιμάσουν, να δημιουργήσουν και να συνεργαστούν.
Τι μπορεί να κάνει ένας γονέας σήμερα
Η αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει από τις ερωτήσεις που κάνουμε μετά από ένα διαγώνισμα ή μια εργασία. Δίπλα στο «πόσο πήρες;» υπάρχει χώρος για το «τι σε δυσκόλεψε;», «ποιον τρόπο δοκίμασες;» και «τι θα άλλαζες την επόμενη φορά;». Το παιδί μαθαίνει έτσι να παρατηρεί όχι μόνο το αποτέλεσμα αλλά και τον τρόπο με τον οποίο έφτασε σε αυτό.
Χρειάζεται επίσης να του επιτρέπουμε να συναντά δυσκολίες χωρίς κάθε λάθος να μετατρέπεται σε αποτυχία. Η προσαρμοστικότητα αναπτύσσεται όταν υπάρχει η δυνατότητα να αναθεωρήσει, να ζητήσει βοήθεια και να ξαναπροσπαθήσει. Μια ομαδική εργασία, ένα project ή ακόμη και η επίλυση μιας καθημερινής διαφωνίας μπορούν να γίνουν αφορμές για να εξασκήσει την ακρόαση, τη διαπραγμάτευση και την ανάληψη ευθύνης.
Αντίστοιχα, η ΤΝ μπορεί να μπει στη συζήτηση ως εργαλείο που χρειάζεται έλεγχο. Δεν αρκεί να ρωτήσουμε αν το παιδί τη χρησιμοποίησε. Περισσότερο ενδιαφέρον έχουν οι επόμενες ερωτήσεις: Πώς ζήτησε βοήθεια; Έλεγξε την απάντηση; Αναζήτησε την πηγή; Εντόπισε τι λείπει; Μπορεί να εξηγήσει με δικά του λόγια γιατί επέλεξε ή απέρριψε την πρόταση του εργαλείου;
Με αυτόν τον τρόπο, η εξοικείωση με την τεχνολογία δεν γίνεται παθητική εξάρτηση. Μετατρέπεται σε άσκηση κρίσης, υπευθυνότητας και αυτονομίας.
«Μαθαίνει αλλιώς. Θα ζήσει αλλιώς.»
Με αφετηρία τις συζητήσεις αυτές γύρω από τις δεξιότητες που θα χρειαστούν τα παιδιά σε έναν κόσμο που αλλάζει, η Express Publishing διοργανώνει την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου 2026 δύο δωρεάν webinars για γονείς και εκπαιδευτικούς.
Από τις 19:00 έως τις 20:00, η Αναστασία Σαραγά, στο webinar «Όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη κάνει τη δουλειά, τι θα κάνουν τα παιδιά μας;», θα συζητήσει ποιες δεξιότητες θα έχουν πραγματική αξία στον κόσμο του αύριο και ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος των γονέων και των εκπαιδευτικών στην ανάπτυξή τους.
Στη συνέχεια, από τις 20:00 έως τις 21:00, η Κατερίνα Μανταδάκη, στο webinar «Δεν τα πάει καλά στα μαθήματα; Για δες πώς παίζει Roblox!», θα εστιάσει στο πώς μπορούμε να αναγνωρίζουμε τις δυνατότητες κάθε παιδιού, να ενισχύουμε την αυτοεκτίμησή του και να αξιοποιούμε τα μοναδικά δυνατά του σημεία, είτε πρόκειται για νευροδιαφορετικότητα είτε για διαφορετικό μαθησιακό προφίλ.
Η συμμετοχή είναι δωρεάν και πραγματοποιείται με προεγγραφή μέσω της σχετικής φόρμας: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeKeJE4tK9w9i2OIsW8DTpWe65R_Z5vbP84vpqlqExV43mW3A/viewform?usp=dialog
