Ο αναπληρωτής εκπαιδευτικός δεν μετακομίζει ποτέ πραγματικά. Τρέχει. Μαθαίνει ότι προσλήφθηκε, μαζεύει μια βαλίτσα, ψάχνει εισιτήριο, αναζητά σπίτι σε μια περιοχή που συχνά δεν γνωρίζει καν και μέσα σε ελάχιστες ημέρες πρέπει να έχει οργανώσει μια καινούργια ζωή, γιατί το σχολείο τον περιμένει. Αυτή ακριβώς η βιασύνη είναι που τον κάνει πολύ πιο ευάλωτο από έναν συνηθισμένο ενοικιαστή ή εργαζόμενο που μετακομίζει οργανωμένα σε έναν νέο τόπο.
Κάθε χρόνο επαναλαμβάνεται σχεδόν η ίδια εικόνα. Χιλιάδες αναπληρωτές περιμένουν ένα μήνυμα στο κινητό τους για να μάθουν αν προσλήφθηκαν και σε ποια περιοχή της χώρας θα εργαστούν. Και από τη στιγμή που θα έρθει εκείνο το μήνυμα, αρχίζει μια αντίστροφη μέτρηση που δεν έχει καμία σχέση με μια φυσιολογική μετακόμιση. Μέσα σε δύο ή τρεις ημέρες πρέπει να βρεθεί εισιτήριο, να οργανωθεί η αναχώρηση, να βρεθεί σπίτι, να μεταφερθούν προσωπικά αντικείμενα, να υπολογιστεί η απόσταση από το σχολείο, να εξασφαλιστεί τρόπος μετακίνησης και ταυτόχρονα να γίνει η ανάληψη υπηρεσίας.
Ο αναπληρωτής δεν έχει την πολυτέλεια να επισκεφθεί δέκα σπίτια και να διαλέξει το καλύτερο. Δεν έχει τον χρόνο να γνωρίσει τις γειτονιές, να ερευνήσει την αγορά ή να περιμένει μέχρι να εμφανιστεί μια καλύτερη αγγελία. Πολύ συχνά βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά και προσπαθεί από το τηλέφωνο να κλείσει ένα σπίτι που δεν έχει ακόμη δει, επειδή γνωρίζει ότι αν δεν το κάνει εκείνη τη στιγμή, μπορεί σε λίγες ώρες να έχει δοθεί σε άλλον.
Και κάπως έτσι δημιουργείται μια ιδιαίτερα άνιση σχέση. Ο ιδιοκτήτης γνωρίζει ότι ο αναπληρωτής βιάζεται. Γνωρίζει ότι πρέπει να παρουσιαστεί άμεσα. Γνωρίζει ότι δεν έχει χρόνο να ψάξει επί εβδομάδες. Γνωρίζει ότι, ειδικά σε νησιωτικές και τουριστικές περιοχές, οι διαθέσιμες κατοικίες είναι περιορισμένες.
Και ο αναπληρωτής γνωρίζει ότι πολλές φορές πρέπει να επιλέξει όχι το σπίτι που θέλει, αλλά το σπίτι που υπάρχει.
Μπορεί να δεχθεί ένα ενοίκιο 500 ή 600 ευρώ για μια μικρή γκαρσονιέρα, επειδή δεν βρίσκει τίποτε άλλο. Μπορεί να συμφωνήσει σε κατοικία μακριά από το σχολείο, γιατί οι κοντινότερες είναι ήδη κλεισμένες. Μπορεί να δεχθεί ένα σπίτι με προβλήματα που υπό άλλες συνθήκες θα απέρριπτε. Μπορεί ακόμη να βρεθεί σε μια συμφωνία χωρίς τις ασφαλιστικές δικλίδες που θα ζητούσε αν είχε περισσότερο χρόνο.
Αυτό είναι το σημείο που πρέπει να μας προβληματίσει περισσότερο.
Η βιασύνη δεν είναι προσωπική επιλογή του αναπληρωτή. Είναι ενσωματωμένη στον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα των προσλήψεων και των τοποθετήσεων.
Το κράτος τον ενημερώνει ότι χρειάζεται τις υπηρεσίες του σε μια άλλη περιοχή της χώρας και σχεδόν ταυτόχρονα του ζητά να έχει ήδη λύσει το ζήτημα της στέγης, της μετακίνησης και της καθημερινότητάς του.
Και όλα αυτά με έναν μισθό που πολύ συχνά εξανεμίζεται σε μεγάλο βαθμό από το ενοίκιο, τους λογαριασμούς και το κόστος μεταφοράς.
Ο αναπληρωτής δεν κινδυνεύει μόνο οικονομικά
Συνήθως η δημόσια συζήτηση περιορίζεται στο κόστος της στέγασης. Και ασφαλώς αυτό είναι τεράστιο πρόβλημα. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση: ο αναπληρωτής είναι περισσότερο εκτεθειμένος και σε πρακτικούς, συμβατικούς ακόμη και νομικούς κινδύνους.
Όταν φτάνει σε έναν τόπο που δεν γνωρίζει, δεν έχει πάντα κάποιον να τον συμβουλεύσει. Δεν γνωρίζει ποιοι ιδιοκτήτες είναι αξιόπιστοι, ποια σπίτια έχουν προβλήματα, ποιες περιοχές είναι λειτουργικές ή ποιες συμφωνίες πρέπει να αποφεύγει.
Γι' αυτό και η προσοχή κατά τη μίσθωση ενός ακινήτου δεν είναι λεπτομέρεια.
Το ηλεκτρονικό μισθωτήριο πρέπει να θεωρείται αυτονόητο.
Οι πληρωμές πρέπει να γίνονται με τρόπο που αφήνει αποδεικτικό.
Η κατάσταση του ακινήτου κατά την παράδοση καλό είναι να καταγράφεται αναλυτικά με φωτογραφίες και βίντεο που φέρουν ημερομηνία.
Οποιαδήποτε συμφωνία ή απαίτηση του ιδιοκτήτη είναι προτιμότερο να υπάρχει γραπτώς και όχι μόνο σε μια τηλεφωνική συνομιλία.
Και αντίστοιχη καταγραφή πρέπει να γίνεται όταν ο αναπληρωτής παραδίδει το σπίτι και φεύγει.
Αυτά δεν είναι κινήσεις καχυποψίας. Είναι στοιχειώδεις τρόποι αυτοπροστασίας για έναν άνθρωπο που μπορεί λίγους μήνες αργότερα να βρίσκεται σε άλλη περιφέρεια της Ελλάδας και να χρειάζεται να αποδείξει τι παρέλαβε, τι πλήρωσε και σε ποια κατάσταση άφησε ένα ακίνητο.
Με μια βαλίτσα στο χέρι, κάθε χρόνο από την αρχή
Υπάρχει και κάτι ακόμη που πολλές φορές ξεχνιέται: ο αναπληρωτής δεν περνά αυτή τη διαδικασία μία φορά στη ζωή του.
Μπορεί να την περάσει ξανά και ξανά.
Μια χρονιά στη Μυτιλήνη.
Την επόμενη στην Κρήτη.
Ύστερα σε ένα νησί των Κυκλάδων.
Μετά σε μια ορεινή περιοχή της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Κάθε φορά ένα καινούργιο σπίτι, νέες εγγυήσεις, νέα έξοδα, νέα μετακόμιση, νέες άγνωστες συνθήκες.
Και αν υπάρχει οικογένεια, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη. Πρέπει να αποφασιστεί αν θα μετακινηθεί ο σύντροφος, τι θα γίνει με τα παιδιά, με το σχολείο τους, με τη φροντίδα τους, αν θα στηθεί δεύτερο νοικοκυριό ή αν ο αναπληρωτής θα ζει μόνος του για μήνες μακριά από την οικογένειά του.
Η κινητικότητα αυτή παρουσιάζεται συχνά σαν ένα αναπόφευκτο κομμάτι του επαγγέλματος. Δεν πρέπει όμως να θεωρούμε φυσιολογικό ένας εργαζόμενος που καλύπτει πάγιες ανάγκες του δημόσιου σχολείου να είναι υποχρεωμένος κάθε χρόνο να ξαναστήνει τη ζωή του από την αρχή.
Δεν αρκεί να προσλαμβάνεις κάποιον – πρέπει να μπορεί και να ζήσει εκεί που τον στέλνεις
Αν η Πολιτεία θέλει πραγματικά να στηρίξει τους αναπληρωτές, η συζήτηση πρέπει να ξεπεράσει το πότε θα γίνουν οι προσλήψεις και πόσοι θα προσληφθούν.
Χρειάζονται πολιτικές στέγασης για εκπαιδευτικούς σε περιοχές όπου τα ενοίκια έχουν γίνει απαγορευτικά, συνεργασία με δήμους για διαθέσιμες κατοικίες, αξιοποίηση δημόσιων κτιρίων όπου αυτό είναι εφικτό, έγκαιρη ανακοίνωση των προσλήψεων και των τοποθετήσεων και ένας μηχανισμός ενημέρωσης που θα προστατεύει τον αναπληρωτή όταν φτάνει σε έναν άγνωστο τόπο.
Γιατί δεν αρκεί να πεις σε έναν εκπαιδευτικό «σε χρειαζόμαστε στη Σαντορίνη, στη Μύκονο, στη Λέσβο ή στην άλλη άκρη της χώρας».
Πρέπει να υπάρχει και η απάντηση στο επόμενο ερώτημα:
Πού θα ζήσει;
Ο αναπληρωτής φτάνει πάντα σε έναν τόπο ως άνθρωπος που βιάζεται. Και όσο το κράτος στηρίζει τη λειτουργία χιλιάδων σχολείων σε ανθρώπους που μετακινούνται κάθε χρόνο με μια βαλίτσα στο χέρι, έχει υποχρέωση να φροντίσει ώστε αυτή η βιασύνη να μην τους μετατρέπει σε εύκολα θύματα της στεγαστικής αγοράς, σε οικονομικά εξουθενωμένους εργαζομένους ή σε ανθρώπους εκτεθειμένους σε κινδύνους που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματική αποστολή τους.
Γιατί ο αναπληρωτής πηγαίνει σε έναν τόπο για να στηρίξει το σχολείο και τα παιδιά του.
Δεν θα έπρεπε, φτάνοντας εκεί, να πρέπει πρώτα να παλέψει μόνος του για να προστατεύσει τη δική του ζωή.
