Ανάμεσα στους μαθητές μας υπάρχουν πολλά νευροδιαφορετικά παιδιά. Κάποια έχουν διάγνωση. Πολλά άλλα όχι. Και ίσως αυτό είναι κάτι που κάθε εκπαιδευτικός χρειάζεται να έχει συνεχώς στο πίσω μέρος του μυαλού του: δεν γνωρίζουμε ποτέ με βεβαιότητα τι συμβαίνει μέσα στο μυαλό ενός παιδιού που έχουμε απέναντί μας.
Ένα παιδί μπορεί να κοιτάζει έξω από το παράθυρο και να θεωρήσουμε ότι αδιαφορεί. Κι όμως, μπορεί εκείνη ακριβώς τη στιγμή να επεξεργάζεται όσα μόλις άκουσε.
Ένα άλλο μπορεί να ζωγραφίζει στην άκρη του τετραδίου του ενώ μιλάμε. Η πρώτη μας αντίδραση ίσως είναι να του πούμε: «Σταμάτα να ζωγραφίζεις και πρόσεχε». Κι όμως, για το συγκεκριμένο παιδί η μικρή αυτή κίνηση μπορεί να λειτουργεί ως τρόπος συγκέντρωσης ή αποφόρτισης.
Κάποιος μαθητής μπορεί να κουνά συνεχώς το πόδι του. Κάποιος άλλος να χρειάζεται λίγο περισσότερο χρόνο για να απαντήσει. Ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να μας κοιτάξει στα μάτια, αλλά να έχει ακούσει κάθε λέξη. Άλλο μπορεί να πετάγεται αυθόρμητα να μιλήσει, όχι επειδή θέλει να διακόψει, αλλά επειδή δυσκολεύεται να συγκρατήσει τη σκέψη του μέχρι να έρθει η σειρά του.
Και κάπου εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες παγίδες της εκπαίδευσης: να ερμηνεύουμε τη διαφορετικότητα ως κακή συμπεριφορά.
Το «δεν προσέχει», το «βαριέται», το «είναι αφηρημένος», το «με αγνοεί», το «δεν κάθεται ήσυχος» είναι εύκολες ετικέτες. Πολύ πιο δύσκολο –αλλά και πολύ πιο παιδαγωγικό– είναι να αναρωτηθούμε: Μήπως αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο το συγκεκριμένο παιδί καταφέρνει να βρίσκεται εδώ;
Δεν χρειάζεται φυσικά η τάξη να μετατραπεί σε χώρο χωρίς όρια. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να κρατήσει το μάθημα, τον ρυθμό, την ομάδα. Υπάρχει όμως τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να επαναφέρεις ένα παιδί και στο να το εκθέτεις.
Μερικές φορές αρκεί ένα βλέμμα. Μια μικρή κίνηση πλησιάζοντας το θρανίο του. Μια έξυπνη ερώτηση που θα το ξαναβάλει στη συζήτηση. Ένα χαμόγελο. Ακόμη και λίγο χιούμορ.
«Σε θέλω μαζί μας, γιατί τώρα πάμε στο ωραίο σημείο».
Πόσο διαφορετικά ακούγεται αυτό από ένα απότομο «Πάλι αλλού είσαι;».
Στην πρώτη περίπτωση το παιδί επιστρέφει στο μάθημα χωρίς να χάσει την αξιοπρέπειά του. Στη δεύτερη μπορεί να επιστρέψει το βλέμμα στον πίνακα, αλλά μέσα του να έχει ήδη φύγει πολύ μακρύτερα.
Η πραγματική συμπερίληψη δεν είναι μόνο τα προγράμματα, οι διαγνώσεις και οι ειδικές προσαρμογές. Είναι και η καθημερινή στάση του εκπαιδευτικού. Είναι να μπορεί να αφήσει λίγο χώρο στο παιδί να είναι ο εαυτός του.
Δεν χρειάζεται όλοι οι μαθητές να κάθονται με τον ίδιο τρόπο για να μαθαίνουν. Δεν χρειάζεται όλοι να κοιτούν συνεχώς τον καθηγητή για να ακούν. Δεν χρειάζεται όλοι να συμμετέχουν με τον ίδιο τρόπο για να ενδιαφέρονται.
Η ισότητα στην τάξη δεν σημαίνει να ζητάμε από όλους να λειτουργούν το ίδιο. Σημαίνει να δίνουμε σε όλους την ευκαιρία να μάθουν, ακόμη κι αν ο δρόμος του καθενός είναι διαφορετικός.
Και ίσως ο καλύτερος εκπαιδευτικός δεν είναι εκείνος που καταφέρνει να κάνει όλα τα παιδιά να χωρέσουν στο δικό του μάθημα.
Είναι εκείνος που καταφέρνει να κάνει το μάθημά του αρκετά μεγάλο ώστε να χωρούν μέσα του όλα τα παιδιά.
