Η δια παραδείγματος και ευσυνειδησίας ηγεσία του εκπαιδευτικού δεν υποδεικνύεται ούτε επιβάλλεται...
Σε μια εποχή όπου η εκπαίδευση καλείται να ανταποκριθεί σε διαρκώς μεταβαλλόμενες απαιτήσεις, ο ρόλος του εκπαιδευτικού δεν περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων. Αναδεικνύεται ως φορέας στάσεων, αξιών και συμπεριφορών που επηρεάζουν βαθιά τη μαθησιακή εμπειρία και τη διαμόρφωση της προσωπικότητας των μαθητών. Η ηγεσία που ασκεί μέσα στην τάξη δεν είναι επιβεβλημένη από τίτλους ή θέσεις, αλλά πηγάζει από το προσωπικό του παράδειγμα και τη συνέπειά του.
Πέρα από εντυπωσιακές κινήσεις - η συνέπεια λόγων πράξεων ως ουσιαστικό πρόκριμα
Η διά παραδείγματος ηγεσία δεν εκφράζεται με μεγάλα λόγια ή εντυπωσιακές κινήσεις. Καλλιεργείται μέσα από μικρές, καθημερινές πράξεις: τον σεβασμό στον χρόνο των μαθητών, τη δίκαιη αντιμετώπιση, τη διάθεση για ακρόαση, την επιμονή στη βελτίωση. Ο εκπαιδευτικός που λειτουργεί με ευσυνειδησία δημιουργεί ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, όπου οι μαθητές αισθάνονται ασφαλείς να εκφραστούν και να προσπαθήσουν.
Η συνέπεια ανάμεσα σε όσα λέγονται και όσα πράττονται αποτελεί τον πυρήνα αυτής της ηγετικής στάσης. Αυτό ήταν από τα πιο μεγάλα μαθήματα που πήρα στην τάξη και αργότερα υιοθέτησα σε όλες τις κοινωνικές συμπεριφορές μου. Οι μαθητές κρίνουν απόλυτα και αυστηρά την συνέπεια όσων λες-είτε αν τηρήσεις μια υπόσχεση για παιχνίδι στο διάλειμμα είτε αν βάλεις το είδος ασκήσεων που υποσχέθηκες στο διαγώνισμα-και κυρίως να μην βάλεις ότι είπες θα παραλείψεις. Το κέρδος εμπιστοσύνης κολοσσιαία, το κόστος ασύμφορο.
Μια άλλη φορά είχα υποσχεθεί στους μαθητές ότι, αν τελειώναμε εγκαίρως την ενότητα, την Παρασκευή θα αφιερώναμε το τελευταίο δεκάλεπτο σε ένα ομαδικό παιχνίδι σχετικό με το μάθημα, αντί για άλλη άσκηση. Την ημέρα εκείνη, όμως, ήμουν κουρασμένος και σκέφτηκα για μια στιγμή να αλλάξω γνώμη και να βάλω μια ακόμη σειρά ασκήσεων «για το καλό τους». Κοίταξα τα πρόσωπά τους, που περίμεναν με ειλικρινή ανυπομονησία, και κατάλαβα αμέσως ότι αν αθετούσα την υπόσχεσή μου, θα έχανα κάτι πολύ πιο πολύτιμο από μία ακόμη άσκηση: την εμπιστοσύνη τους.
Τήρησα την υπόσχεσή μου, κάναμε το παιχνίδι, και είδα στα μάτια τους μια λάμψη σεβασμού και οικειότητας που δεν είχα ξαναδεί. Κατάλαβα τότε ότι οι μαθητές κρίνουν με απόλυτη αυστηρότητα τη συνέπεια ανάμεσα σε όσα λέμε και σε όσα κάνουμε.
Αυτές οι φαινομενικά μικρές κινήσεις, όταν επαναλαμβάνονται με συνέπεια, οδηγούν σε ουσιαστική αναβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και μετάβαση σε μια νέα περίοδο μεγαλύτερης άνεσης, αυτοπεποίθησης και αρμονίας στον ρόλο.
Η ευσυνειδησία εκπαιδευτικού: πέρα από αφηρημένες συνεπαγωγές
Ως εκπαιδευτικός, η ευσυνειδησία για μένα δεν είναι απλώς μια λέξη που γράφεται σε αξιολογήσεις· είναι η καθημερινή μου δέσμευση απέναντι σε κάθε μαθητή.
Σημαίνει σε πρακτικούς όρους, να αφιερώσω 2 ώρες να βρω μια εμπεριστατωμένη αλλά απλή άσκηση η εμπνευστική αφόρμηση για μια δύσκολη έννοια, αντί να το αφήσω στην άκρη, να χρησιμοποιήσω τυπικές ιδέες που εμπειρικά γνώριζα δεν δούλευαν και να αρκεστώ στο να εξηγώ ξανά και ξανά τα βασικά, μέχρι να καταφέρει να λύσει ο μαθητής μόνος του τις πρώτες ασκήσεις. Η ουσία της ευσυνειδησίας είναι ότι δεν το κάνεις γιατί σε υποχρεώνει το ωράριό σου, αλλά γιατί νιώθεις ότι αν δεν το κάνεις εσύ, κανείς άλλος δεν θα το έκανε γι’ αυτούς τους μαθητές.
Παράλληλα, η ευσυνειδησία για μένα σημαίνει να φέρομαι με ειλικρίνεια και σεβασμό σε όλους: στους μαθητές, στους συναδέλφους, ακόμη και στους γονείς. Όταν μια συνάδελφος αρρώστησε και έλειψε για δύο εβδομάδες, ανέλαβα εθελοντικά να ετοιμάζω τα σχέδια μαθημάτων της τάξής της, ώστε να μη χαθεί η ροή της ύλης. Το έκανα χωρίς να το ζητήσει κανείς, απλώς γιατί ένιωθα ότι αυτό απαιτούσε η ευθύνη μου απέναντι στα παιδιά και στο σχολείο συνολικά. Για μένα, ευσυνειδησία είναι να ξέρω ότι η στάση μου, οι επιλογές μου και η προσοχή μου στη λεπτομέρεια διαμορφώνουν το κλίμα της τάξης και αφήνουν το αποτύπωμά τους στην κουλτούρα του σχολείου.
Η ηγεσία αυτού του τύπου δεν επιδιώκει την προβολή, αλλά την επίδραση. Είναι απαιτητικό να γίνει αυτή η διαφορά πράξη γιατί εκ φύσεως το επάγγελμα έχει μια τάση προβολής. Όμως, όταν αντιληφθείς ότι αυτή είναι εντελώς κενή και δρα αντιθετικά με τους σκοπούς του επαγγέλματος και αξίες μάθησης η την ίδια την υποβοήθησή της, τότε ο εκπαιδευτικός επιδιώκει την επίδραση εκατό τα εκατό - και ανταμείβεσαι με εσωτερική γαλήνη και δόσεις αυταξίωσης.
Η επίδραση βασίζεται σε εξωτερικά κίνητρα, αλλά σε εσωτερική δέσμευση για συνεχή βελτίωση και προσφορά. Μέσα από αυτή τη στάση, ο εκπαιδευτικός εμπνέει χωρίς να επιβάλλεται και καθοδηγεί χωρίς να επιδεικνύεται.
Οι μαθητές αντιλαμβάνονται γρήγορα την αυθεντικότητα και ανταποκρίνονται σε αυτήν. Όταν ο εκπαιδευτικός δείχνει έμπρακτα τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τις δυσκολίες, πώς διαχειρίζεται τα λάθη και πώς επιδιώκει να εξελίσσεται, τότε προσφέρει ένα ζωντανό πρότυπο μάθησης.
Τελικά, η δύναμη του εκπαιδευτικού ηγέτη βρίσκεται στην καθημερινή του παρουσία: στον τρόπο που μιλά, που ακούει, που ενεργεί. Εκεί, στις μικρές στιγμές της σχολικής ζωής, διαμορφώνονται οι μεγαλύτερες επιρροές.
