Υπάρχουν δύο τρόποι να δει κανείς το σχολείο. Ο πρώτος είναι μέσα από τους νόμους, τις εγκυκλίους, τα αναλυτικά προγράμματα και τις επίσημες ανακοινώσεις. Ο δεύτερος είναι μέσα από τις ιστορίες που γεννιούνται καθημερινά στις τάξεις, στους διαδρόμους και στα προαύλια. Ιστορίες που δεν καταγράφονται πουθενά, αλλά μένουν για πάντα χαραγμένες στη μνήμη των εκπαιδευτικών.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο εκπαιδευτικός Δημήτρης Τσιριγώτης, όποιος έχει περάσει χρόνια μέσα στην εκπαίδευση γνωρίζει ότι το σχολείο είναι ένας μικρός κόσμος γεμάτος εκπλήξεις. Ένας χώρος όπου το κωμικό συναντά το συγκινητικό, το παράλογο συνυπάρχει με το ανθρώπινο και όπου η πραγματικότητα ξεπερνά συχνά τη φαντασία.
Γιατί όσο κι αν προσπαθούν κάποιοι να παρουσιάσουν το σχολείο ως έναν αποστειρωμένο χώρο διαδικασιών και κανόνων, η αλήθεια είναι ότι παραμένει ένας ζωντανός οργανισμός γεμάτος ιστορίες.
Όταν ο «σκληρός» γίνεται παιδί
Πολλοί εκπαιδευτικοί θυμούνται περιστατικά που ξεκίνησαν ως εφιάλτης και κατέληξαν σε μια απρόσμενη ανθρώπινη στιγμή.
Ποιος θα φανταζόταν, για παράδειγμα, ότι ένας επιβλητικός σαραντάρης με τατουάζ, ο οποίος μπαίνει απειλητικά σε μια σχολική αίθουσα για να ζητήσει εξηγήσεις, θα κατέληγε λίγα λεπτά αργότερα να αγκαλιάζει τον καθηγητή ζητώντας συγγνώμη;
Το σχολείο έχει αυτή τη μοναδική δύναμη. Πίσω από τις μάσκες, τους ρόλους και τις άμυνες των ανθρώπων αποκαλύπτει συχνά τον πραγματικό τους εαυτό. Κι εκεί που νομίζεις ότι βρίσκεσαι μπροστά σε μια σύγκρουση, ανακαλύπτεις μια ανάγκη για αναγνώριση, κατανόηση ή σεβασμό.
Τα παιδιά που δεν σηκώνουν ποτέ το χέρι
Κάθε εκπαιδευτικός έχει βρεθεί απέναντι σε μια τάξη όπου καμία ερώτηση δεν βρίσκει απάντηση. Οι μαθητές κοιτούν το θρανίο, το ταβάνι ή το παράθυρο, αποφεύγοντας ακόμη και την οπτική επαφή.
Κάποιες φορές, όμως, η κατάσταση μπορεί να γίνει ακόμη πιο δύσκολη.
Γιατί αν το πρόβλημα είναι τα «μηδέν σηκωμένα χέρια», υπάρχει και η αντίθετη εκδοχή: τα «μηδέν κατεβασμένα χέρια». Εκεί όπου κάθε ερώτηση προκαλεί καταιγισμό απαντήσεων, συχνά άσχετων ή λανθασμένων, και ο εκπαιδευτικός αναρωτιέται αν άθελά του δημιούργησε ένα παιδαγωγικό τέρας.
Το χιούμορ, βέβαια, είναι συχνά η καλύτερη άμυνα. Χωρίς αυτό, η καθημερινότητα στο σχολείο θα ήταν αφόρητη.
Το σχολείο ως εργαστήριο της ανθρώπινης φύσης
Στις σχολικές αυλές δοκιμάζονται καθημερινά οι πιο διαφορετικές εκδοχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Υπάρχουν παιχνίδια που οι ενήλικες δυσκολεύονται ακόμη και να κατανοήσουν. Υπάρχουν παρέες, συμμαχίες, συγκρούσεις, συμφιλιώσεις και ατελείωτες διαπραγματεύσεις.
Ο εκπαιδευτικός βρίσκεται συχνά στη θέση του παρατηρητή, του διαμεσολαβητή, του συμβούλου, του ψυχολόγου και του πυροσβέστη ταυτόχρονα.
Και μέσα σε όλα αυτά προσπαθεί να διδάξει το μάθημά του.
Όταν η λογική συναντά τη φαντασία
Οι πιο αξέχαστες στιγμές γεννιούνται συνήθως από τις ερωτήσεις των παιδιών.
Εκεί όπου η επιστήμη συναντά τους φόβους, τις φαντασίες και τις ανησυχίες τους.
Μπορεί να περάσεις μια ολόκληρη διδακτική ώρα εξηγώντας φυσικά φαινόμενα και στο τέλος να χρειαστεί να απαντήσεις με απόλυτη σοβαρότητα στο ερώτημα αν ένας διάσημος τραγουδιστής που έχει πεθάνει μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά μέσα στη νύχτα.
Και τότε συνειδητοποιείς ότι η διδασκαλία δεν είναι μόνο μετάδοση γνώσεων. Είναι και μια συνεχής προσπάθεια να βοηθήσεις τα παιδιά να κατανοήσουν τον κόσμο και να συμφιλιωθούν με τους φόβους τους.
Οι ιστορίες που μένουν
Όταν οι εκπαιδευτικοί συναντιούνται μετά από χρόνια, σπάνια θυμούνται μια εγκύκλιο ή μια υπηρεσιακή οδηγία.
Θυμούνται τους ανθρώπους.
Τον μαθητή που τους δυσκόλεψε αλλά τελικά τους συγκίνησε. Την τάξη που τους εξάντλησε αλλά δεν ξέχασαν ποτέ. Τις αμήχανες, αστείες και παράξενες στιγμές που έκαναν τη δουλειά τους μοναδική.
Γιατί τελικά η εκπαίδευση δεν είναι μόνο ύλη, βαθμοί και εξετάσεις. Είναι οι ιστορίες που γεννιούνται κάθε μέρα μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Ιστορίες που συχνά μοιάζουν απίστευτες. Και όμως είναι πέρα για πέρα αληθινές.
