Στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς, οι συζητήσεις συνήθως περιστρέφονται γύρω από τους βαθμούς, τις επιδόσεις, την ύλη που καλύφθηκε και τα μαθησιακά αποτελέσματα. Είναι η εποχή των ελέγχων, των απολογισμών και των συγκρίσεων. Πόσο προόδευσαν τα παιδιά; Τι έμαθαν; Πού δυσκολεύτηκαν;
Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους. Το σχολείο υπάρχει για να μεταδίδει γνώσεις, να καλλιεργεί δεξιότητες, να ανοίγει δρόμους στη σκέψη και στην κατανόηση του κόσμου.
Υπάρχει όμως και κάτι που δεν καταγράφεται σε κανέναν έλεγχο προόδου. Κάτι που δεν βαθμολογείται, δεν μετριέται και δεν αποτυπώνεται σε πίνακες αξιολόγησης. Κι όμως, συχνά είναι αυτό που μένει περισσότερο από όλα τα υπόλοιπα.
Είναι η σχέση.
Στην αποχαιρετιστήρια συνάντηση γονέων και μαθητών, η δασκάλα «μας», η κ. Σοφία*, επανέλαβε μια φράση που έγινε σχεδόν σύνθημα τα δύο τελευταία χρόνια:
«Το μεγαλύτερο μάθημα πάντα είναι η σχέση που χτίζουμε μεταξύ μας».
Μια φράση απλή, αλλά βαθιά. Μια φράση που έκανε πολλούς από εμάς να συγκινηθούμε περισσότερες από μία φορές. Ίσως γιατί ακούγεται σχεδόν αντισυμβατική σε μια εποχή όπου η εκπαίδευση συχνά αντιμετωπίζεται ως μια αδιάκοπη ακολουθία στόχων, αξιολογήσεων, δεικτών και επιδόσεων.
Όσοι όμως έχουμε βρεθεί μέσα σε μια σχολική αίθουσα γνωρίζουμε ότι η μάθηση δεν είναι ποτέ μόνο γνωστική διαδικασία. Είναι και βαθιά ανθρώπινη υπόθεση.
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από τα βιβλία. Μαθαίνουν από το βλέμμα, την ενθάρρυνση, την αποδοχή, την αίσθηση ότι κάποιος τα πιστεύει.
Σε κάθε συνάντηση γονέων η κουβέντα κατέληγε σχεδόν πάντα στο ίδιο ερώτημα: πώς θα βοηθήσουμε τα παιδιά να σταθούν στα πόδια τους; Πώς θα μάθουν να αναλαμβάνουν ευθύνη για τον εαυτό τους; Πώς θα αποκτήσουν εμπιστοσύνη στις δυνατότητές τους;
Δεν επρόκειτο για θεωρητικές συζητήσεις.
Σε μια σχολική εκδρομή, για παράδειγμα, η συμβουλή προς τους γονείς δεν ήταν να εξασφαλίσουν ότι τα παιδιά δεν θα νιώσουν ούτε στιγμή δυσφορία. Δεν ήταν να τα προστατεύσουν από κάθε ενόχληση, κάθε αναμονή, κάθε δυσκολία.
Η προτροπή ήταν διαφορετική. Να τα προετοιμάσουμε για τη ζέστη, για την κούραση, για τη δίψα, για την καθυστέρηση. Να τους εξηγήσουμε ότι όλα αυτά αποτελούν μέρος της εμπειρίας.
Ότι ακόμη και οι πιο όμορφες στιγμές της ζωής δεν χτίζονται πάνω στην απουσία προβλημάτων. Χτίζονται μέσα από τη διαχείρισή τους.
Ότι η απογοήτευση, η αναμονή, η αποτυχία και η δυσκολία δεν είναι εχθροί που πρέπει να εξαφανιστούν από τη ζωή ενός παιδιού. Είναι εμπειρίες που το βοηθούν να ωριμάσει.
Ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που μπορεί να προσφέρει το σχολείο.
Όχι μόνο να διδάξει στα παιδιά πώς να λύνουν εξισώσεις ή να αναγνωρίζουν ιστορικά γεγονότα, αλλά πώς να αντέχουν όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως τα περίμεναν.
Οι περισσότεροι από εμάς δυσκολευόμαστε σήμερα να θυμηθούμε λεπτομέρειες από τα σχολικά βιβλία που διαβάζαμε πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια.
Ποιος θυμάται με ακρίβεια τα κεφάλαια της Ιστορίας ή τους μαθηματικούς τύπους που έμαθε στο Δημοτικό;
Κι όμως, όλοι σχεδόν θυμόμαστε έναν άνθρωπο. Τη δασκάλα που μας έδωσε θάρρος όταν αμφιβάλλαμε για τον εαυτό μας. Τον καθηγητή που μας ενθάρρυνε όταν κανείς άλλος δεν το έκανε. Εκείνον που μας έκανε να αισθανθούμε ότι αξίζουμε.
Προσωπικά, δεν θυμάμαι σχεδόν τίποτα από το κακογραμμένο βιβλίο του Βυζαντίου. Ούτε μπορώ να ισχυριστώ ότι έχω συμφιλιωθεί πλήρως με τη διαίρεση με υποδιαστολή.
Θυμάμαι όμως ανθρώπους. Θυμάμαι δασκάλους. Θυμάμαι πρόσωπα που με έκαναν να αισθανθώ ασφαλής μέσα στην τάξη.
Γιατί τελικά αυτό είναι που μένει. Οι σχέσεις που χτίζονται. Η εμπιστοσύνη που καλλιεργείται.
Η στιγμή που ένα παιδί συνειδητοποιεί ότι κάποιος πιστεύει στις δυνατότητές του πριν ακόμη καταφέρει να τις αναγνωρίσει το ίδιο.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μάθημα μιας ολόκληρης σχολικής χρονιάς.
Το μάθημα που δεν γράφτηκε ποτέ στον έλεγχο. Αλλά θα μείνει για πάντα στη μνήμη.
