Η έκδοση νέου πλαισίου για τις σχολικές εκδρομές έχει προαναγγελθεί κατ’ επανάληψη από το 2024 και μετά, ωστόσο μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιευθεί η συνολική αναμόρφωση που ζητούν οι εκπαιδευτικοί φορείς. Αντί αυτής, έχουν εκδοθεί μόνο επιμέρους εγκύκλιοι και τροποποιήσεις για συγκεκριμένα ζητήματα (όπως οι τροχονομικοί έλεγχοι και οι διαδικασίες μετακίνησης)
Τον Φεβρουάριο του 2024, μετά τις έντονες αντιδράσεις εκπαιδευτικών για τις ευθύνες των συνοδών και τα κενά της εγκυκλίου, το Υπουργείο προχώρησε σε διορθωτικές παρεμβάσεις και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνολικής επανεξέτασης του πλαισίου.
Κατά τη διάρκεια του 2024 και του 2025 υπήρξαν επανειλημμένα δημοσιεύματα ότι το Υπουργείο επεξεργάζεται νέο πλαίσιο για τις μαθητικές εκδρομές, με αλλαγές στις ευθύνες των εκπαιδευτικών, στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και στην ασφάλεια των μετακινήσεων.
Τον Νοέμβριο του 2025 δημοσιεύματα ανέφεραν εκ νέου ότι «την επόμενη περίοδο» αναμένεται νέα εγκύκλιος και νέο πλαίσιο εκδρομών, χωρίς όμως να έχει δημοσιευθεί μέχρι τότε το σχετικό κείμενο.
Σήμερα θα βγει εγκύκλιος που θα ισχύει από το νέο σχολικό έτος.
Για να δούμε την πραγματικότητα
1. Το πλαίσιο σχεδιάστηκε για μια διαφορετική εποχή
Οι βασικές ρυθμίσεις διαμορφώθηκαν σε μια περίοδο όπου:
- Οι μαθητές είχαν διαφορετικές συνήθειες και βαθμό αυτονομίας,
- Δεν υπήρχαν μέσα κοινωνικής δικτύωσης,
- Οι απαιτήσεις για προστασία προσωπικών δεδομένων ήταν περιορισμένες,
- Οι μετακινήσεις και οι τουριστικές υπηρεσίες λειτουργούσαν διαφορετικά,
- Η σχολική ζωή ήταν περισσότερο δασκαλοκεντρική.
Σήμερα, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να διαχειριστούν ζητήματα όπως η ψηφιακή συμπεριφορά μαθητών, η δημοσίευση φωτογραφιών και βίντεο, ο διαδικτυακός εκφοβισμός και η άμεση επικοινωνία γονέων–μαθητών, χωρίς το θεσμικό πλαίσιο να παρέχει σαφείς κατευθύνσεις.
2. Υπερβολική γραφειοκρατία
Η οργάνωση μιας εκδρομής απαιτεί:
• συνεδριάσεις συλλόγου διδασκόντων,
• πρακτικά,
• εγκρίσεις,
• προσφορές από ταξιδιωτικά γραφεία,
• συγκρότηση επιτροπών,
• ενημερώσεις γονέων,
• πολυάριθμα έγγραφα.
Η διαδικασία καταναλώνει μεγάλο διοικητικό χρόνο, ο οποίος θα μπορούσε να αφιερωθεί στον παιδαγωγικό σχεδιασμό της εκδρομής.
Το αποτέλεσμα είναι οι εκπαιδευτικοί να ασχολούνται περισσότερο με τη συμμόρφωση στις διαδικασίες παρά με το εκπαιδευτικό περιεχόμενο.
3. Δυσανάλογη επιβάρυνση των εκπαιδευτικών
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι η μεταφορά σχεδόν ολόκληρου του βάρους της ευθύνης στους συνοδούς εκπαιδευτικούς.
Οι εκπαιδευτικοί:
• έχουν ευθύνη για δεκάδες μαθητές επί 24 ώρες στις πολυήμερες εκδρομές,
• καλούνται να διαχειριστούν ατυχήματα, ασθένειες ή παραβατικές συμπεριφορές,
• συχνά φοβούνται πειθαρχικές ή νομικές συνέπειες.
Παράλληλα:
• δεν λαμβάνουν ειδική αμοιβή,
• δεν διαθέτουν πάντοτε κατάλληλη επιμόρφωση,
• δεν υποστηρίζονται από εξειδικευμένο προσωπικό.
Έτσι, πολλοί εκπαιδευτικοί αποφεύγουν να συμμετέχουν σε εκδρομές.
4. Περιορισμένη παιδαγωγική λογική
Θεωρητικά, οι εκδρομές αποτελούν εργαλείο βιωματικής μάθησης.
Στην πράξη όμως, το ισχύον σύστημα δίνει μεγαλύτερη έμφαση:
• στην τήρηση διαδικασιών,
• στην επιλογή ξενοδοχείων,
• στις μετακινήσεις,
• στην εποπτεία των μαθητών.
Συχνά απουσιάζει η απαίτηση για:
• συγκεκριμένους μαθησιακούς στόχους,
• εκπαιδευτικά παραδοτέα,
• σύνδεση με το πρόγραμμα σπουδών,
• αξιολόγηση της εκπαιδευτικής αξίας της δράσης.
Έτσι, πολλές εκδρομές αντιμετωπίζονται περισσότερο ως τουριστική δραστηριότητα παρά ως εκπαιδευτική εμπειρία.
5. Δεν λαμβάνει υπόψη τη διαφορετικότητα των μαθητών
Τα σημερινά σχολεία είναι πολύ πιο σύνθετα.
Υπάρχουν μαθητές:
• με αναπηρίες,
• με χρόνιες παθήσεις,
• με μαθησιακές δυσκολίες,
• με διαφορετικό κοινωνικό και πολιτισμικό υπόβαθρο.
Το πλαίσιο συχνά δεν προβλέπει επαρκείς μηχανισμούς:
• προσβασιμότητας,
• εξατομικευμένης υποστήριξης,
• συνοδευτικών υπηρεσιών.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αποκλεισμούς ή άνιση συμμετοχή.
6. Οικονομικός αποκλεισμός
Οι πολυήμερες εκδρομές έχουν υψηλό κόστος.
Για πολλές οικογένειες το κόστος αυτό είναι δυσβάσταχτο, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής πίεσης.
Το αποτέλεσμα είναι ότι:
• ορισμένοι μαθητές δεν συμμετέχουν,
• δημιουργούνται κοινωνικές ανισότητες,
• εμφανίζονται φαινόμενα στιγματισμού.
Ένα σύγχρονο πλαίσιο θα έπρεπε να προβλέπει συστηματικούς μηχανισμούς οικονομικής στήριξης.
7. Έλλειψη ψηφιακού μετασχηματισμού
Παρότι η δημόσια διοίκηση ψηφιοποιείται, οι σχολικές εκδρομές εξακολουθούν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε έντυπες διαδικασίες.
Θα μπορούσαν να υπάρχουν:
• ηλεκτρονικές εγκρίσεις,
• ψηφιακές υπεύθυνες δηλώσεις,
• κεντρικό μητρώο μετακινήσεων,
• ηλεκτρονική επικοινωνία με γονείς,
• συστήματα άμεσης διαχείρισης έκτακτων περιστατικών.
Η απουσία τέτοιων εργαλείων αυξάνει τη γραφειοκρατία και τα λάθη.
8. Ανεπαρκής διαχείριση σύγχρονων κινδύνων
Οι σημερινές σχολικές εκδρομές αντιμετωπίζουν νέες προκλήσεις:
• χρήση αλκοόλ από ανήλικους,
• περιστατικά βίας,
• σεξουαλική παρενόχληση,
• κυβερνοεκφοβισμό,
• δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων,
• έκτακτες υγειονομικές κρίσεις.
Το υπάρχον πλαίσιο συχνά δεν παρέχει σαφή πρωτόκολλα πρόληψης και αντιμετώπισης.
9. Έλλειψη αξιολόγησης και λογοδοσίας
Μετά την ολοκλήρωση μιας εκδρομής συνήθως δεν γίνεται ουσιαστική αξιολόγηση:
• της εκπαιδευτικής της αξίας,
• της ασφάλειας,
• της ποιότητας των υπηρεσιών,
• της ικανοποίησης μαθητών και γονέων.
Χωρίς ανατροφοδότηση, το σύστημα δυσκολεύεται να βελτιωθεί.
Συμπέρασμα
Το ισχύον πλαίσιο σχολικών εκδρομών δεν είναι απαραίτητα ανεπαρκές ως προς την ασφάλεια και τη νομιμότητα, αλλά αντανακλά μια εκπαιδευτική και διοικητική πραγματικότητα προηγούμενων δεκαετιών. Οι σύγχρονες ανάγκες απαιτούν ένα πιο ευέλικτο, ψηφιακό, παιδαγωγικά προσανατολισμένο και κοινωνικά συμπεριληπτικό μοντέλο, το οποίο να προστατεύει αποτελεσματικά τους μαθητές χωρίς να επιβαρύνει δυσανάλογα τους εκπαιδευτικούς και να εξασφαλίζει ίσες ευκαιρίες συμμετοχής για όλους.
Eμμανουηλίδης Αριστείδης, Δ.ντης ΓΕΛ Πεύκων
Πάλλας Δήμος, τ.Δ.ντης 4ου -8ου Γυμνασίου Λαμίας
