Λίγο πριν από την επίσημη έκδοση των αποτελεσμάτων για τις Πανελλήνιες 2026, η εκπαιδευτική κοινότητα βρίσκεται για άλλη μια φορά διχασμένη, με το ζήτημα της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (ΕΒΕ) να πυροδοτεί έντονες αντιπαραθέσεις. Το μέτρο αυτό, το οποίο θεσπίστηκε με στόχο την ποιοτική αναβάθμιση των σπουδών, εξελίσσεται σύμφωνα με αναλυτές σε έναν μηχανισμό προκαταβολικού αποκλεισμού. Χιλιάδες τελειόφοιτοι Λυκείου βλέπουν την πόρτα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να κλείνει προτού καν κατατεθούν και αξιολογηθούν τα μηχανογραφικά δελτία. Το φαινόμενο δεν πλήττει μόνο τις σχολές χαμηλής ζήτησης στην επαρχία, αλλά επεκτείνεται πλέον και σε κεντρικά πανεπιστημιακά ιδρύματα, δημιουργώντας ένα καθεστώς διπλής δοκιμασίας: τον αρχικό αποκλεισμό μέσω της ΕΒΕ και τη μετέπειτα μοριοδότηση για όσους κατάφεραν να επιβιώσουν από το πρώτο φιλτράρισμα.
Η μεταβαλλόμενη «γραμμή» και η σχετική αξιολόγηση
Η βασικότερη δομική ένσταση των ειδικών εστιάζει στον τρόπο υπολογισμού της ΕΒΕ, η οποία δεν αποτελεί ένα πάγιο βαθμολογικό όριο, αλλά έναν δυναμικό δείκτη που εξαρτάται από τις γενικές επιδόσεις της εκάστοτε χρονιάς. Ο μηχανισμός αυτός δεν κρίνει την απόλυτη γνωστική επάρκεια του υποψηφίου, αλλά τη θέση του σε σχέση με τον μέσο όρο των συνυποψηφίων του.
Αυτό δημιουργεί το εξής παιδαγωγικό παράδοξο: αν σε μια χρονιά αριστεύσει η πλειονότητα των μαθητών και ο μέσος όρος ενός πεδίου εκτιναχθεί στο 18, η κατώτατη ΕΒΕ θα διαμορφωθεί στο 14,4 και η ανώτατη θα αγγίξει το 20. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ένας υποψήφιος με την αντικειμενικά υψηλή βαθμολογία του 15 ή του 16 κινδυνεύει να μείνει εκτός πανεπιστημίων, επειδή απλώς έτυχε να διαγωνιστεί σε μια χρονιά εξαιρετικά υψηλών επιδόσεων. Έτσι, το σύστημα παύει να επιβραβεύει την ατομική προσπάθεια και συνδέει άρρηκτα την επιτυχία με τη συνολική «συγκομιδή» των υπολοίπων.
Οικονομικό και δομικό κόστος: 58.000 κενές θέσεις σε μια πενταετία
Τα απολογιστικά στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας αποτυπώνουν μια μόνιμη πλέον «μαύρη τρύπα» στον ακαδημαϊκό χάρτη της χώρας. Κατά την περίοδο 2021–2025, οι κενές θέσεις στα δημόσια ιδρύματα εξαιτίας της ΕΒΕ ανήλθαν συνολικά σε 57.959, με την ετήσια απώλεια να σταθεροποιείται σε πενταψήφια νούμερα:
- 2021: 14.281 κενές θέσεις
- 2022: 10.839 κενές θέσεις
- 2023: 10.745 κενές θέσεις
- 2024: 11.458 κενές θέσεις
- 2025: 10.636 κενές θέσεις
Σύμφωνα με τον εκπαιδευτικό αναλυτή Γιώργο Χατζητέγα, η ΕΒΕ λειτουργεί ως μηχανισμός οριζόντιας απόρριψης που μετατρέπει έναν διαγωνισμό αξιολογικής κατάταξης σε εξετάσεις για τα δύο τρίτα των υποψηφίων. Το παράδοξο γίνεται εντονότερο αν αναλογιστεί κανείς ότι το κράτος χρηματοδοτεί υποδομές και προσωπικό για θέσεις που τελικά μένουν άδειες, ενώ την ίδια στιγμή παρατηρείται μαζική «φυγή» υποψηφίων προς πεδία με χαμηλότερες ΕΒΕ για ευκολότερη πρόσβαση. Ο ίδιος επισημαίνει ότι η κατάσταση αυτή αφήνει στο απυρόβλητο τη φθίνουσα πορεία των περιφερειακών τμημάτων, ενώ ταυτόχρονα, μέσω του τεχνητού αυτού φραγμού στα δημόσια ΑΕΙ, ευνοούνται αντικειμενικά οι ιδιωτικές εκπαιδευτικές δομές όπου η πρόσβαση παραμένει ελεύθερη για όσους διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα.
Πανεπιστήμια δύο ταχυτήτων: Η περίπτωση της Σάμου
Η γεωγραφική και ακαδημαϊκή ανισορροπία αποτυπώνεται ανάγλυφα στην ανάλυση του ερευνητή Στράτου Στρατηγάκη, ο οποίος κάνει λόγο για «ιδρύματα δύο ταχυτήτων». Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Μαθηματικά τμήματα της χώρας κατά το έτος 2025. Ενώ το Μαθηματικό Πατρών κάλυψε πλήρως και τις 230 θέσεις του, το Μαθηματικό της Αθήνας δέχθηκε 79 φοιτητές και των Ιωαννίνων 115, το αντίστοιχο Τμήμα Μαθηματικών στη Σάμο υποδέχθηκε μόλις 5 πρωτοετείς, παρά το γεγονός ότι διέθετε 149 θέσεις και 21 μέλη Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ).
Το πρόβλημα δεν έγκειται στην έλλειψη ενδιαφέροντος για το γνωστικό αντικείμενο, αλλά στο γεγονός ότι οι ενδιαφερόμενοι υποψήφιοι δεν κατορθώνουν να πιάσουν το απαιτούμενο όριο της ΕΒΕ. Αυτό οδηγεί σε αλυσιδωτές επιπτώσεις, καθώς η Πολιτεία συντηρεί πλήρως εξοπλισμένα εργαστήρια και αμφιθέατρα που υπολειτουργούν, αναγκάζοντας τα ιδρύματα σε συνεχείς αλλαγές επιστημονικών πεδίων για να επιβιώσουν. Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι αν το μέτρο απέκλεισε τις πολύ χαμηλές βαθμολογίες, αλλά αν το τίμημα της ερήμωσης των σχολών και των εκπαιδευτικών αδιεξόδων είναι τελικά μεγαλύτερο από το όποιο ακαδημαϊκό όφελος.
