Μια βαθιά διαρθρωτική κρίση στο ανθρώπινο δυναμικό του ελληνικού κράτους αποτυπώνει η πρόσφατη, αναλυτική έκθεση του Πανελληνίου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ-τ.ΟΕΕ-τ.ΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ). Παρά τις κατά καιρούς διακηρύξεις για εκσυγχρονισμό, τα στοιχεία δείχνουν ότι η δημόσια διοίκηση στερείται σταθερότητας, καθώς η μαζική φυγή προσωπικού των περασμένων ετών δεν αναπληρώθηκε ποτέ με όρους βιωσιμότητας. Αντίθετα, η ανάκτηση των απωλειών βασίζεται πλέον σε προσωρινές λύσεις, υπονομεύοντας τη συνέχεια των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τον πολίτη.
Η γραφειοκρατική «παγίδα» των τριών ετών και η ανάγκη πρόβλεψης
Το πλέον οξύ πρόβλημα εντοπίζεται στις εξαιρετικά χρονοβόρες διαδικασίες του συστήματος επιλογής. Βάσει της έρευνας, από την έγκριση του ετήσιου προγραμματισμού προσλήψεων μέχρι την πραγματική ανάληψη υπηρεσίας μεσολαβούν δύο έως τρία χρόνια. Η μακρά αυτή περίοδος, που περιλαμβάνει την έκδοση προκηρύξεων, τη διενέργεια γραπτών διαγωνισμών, τις ενστάσεις και την έκδοση των οριστικών πινάκων, καταδικάζει τις υπηρεσίες σε παρατεταμένα λειτουργικά κενά, ενώ κρατά σε ομηρία τους επιτυχόντες.
Για την υπέρβαση αυτού του αδιεξόδου, η ΠΑΝΣΥΠΟ προτείνει τη δημιουργία ενός δυναμικού συστήματος που θα έχει τη δυνατότητα να προβλέπει τις αποχωρήσεις σε ορίζοντα τριετίας, εκκινώντας προκαταρκτικές διαδικασίες προδημοσίευσης, ώστε οι τοποθετήσεις να ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες και όχι σε απλές αριθμητικές αλχημείες.
Η ψευδαίσθηση του κανόνα «1:1» και το μοντέλο της λιτότητας
Η έκθεση ασκεί δριμεία κριτική στον τρόπο εφαρμογής του κανόνα «μία πρόσληψη για κάθε μία αποχώρηση» (1:1). Καθώς το μέτρο υπολογίζεται συγκεντρωτικά σε επίπεδο Γενικής Κυβέρνησης, δημιουργείται μια πλασματική εικόνα ισορροπίας. Στην πράξη, η αποχώρηση ενός υπαλλήλου από μια υποστελεχωμένη περιφερειακή δομή δεν ισοδυναμεί λειτουργικά με μια τοποθέτηση σε διαφορετικό τομέα ή αστικό κέντρο.
Η διαχείριση αυτή, η οποία εφαρμόστηκε κυρίως την περίοδο 2009-2018 για τη συγκράτηση της μισθολογικής δαπάνης, αντιμετωπίζεται από τους αναλυτές ως εργαλείο λιτότητας εκφρασμένο σε θέσεις εργασίας και όχι ως ορθολογική στρατηγική διοίκησης.
Η μετατόπιση προς τις ελαστικές σχέσεις εργασίας: Τα αριθμητικά δεδομένα
Η σύγκριση των δεδομένων της τελευταίας 15ετίας αναδεικνύει μια ποιοτική αλλοίωση του κρατικού μηχανισμού:
- Η ιστορική συρρίκνωση: Από τους 964.508 εργαζόμενους το 2009, ο αριθμός υποχώρησε στους 695.751 το 2018 (απώλεια 268.757 ατόμων), με το μόνιμο (τακτικό) προσωπικό να μειώνεται κατά 126.396 υπαλλήλους.
- Η αριθμητική σταθεροποίηση: Το συνολικό άθροισμα προσωπικού παρουσιάζει άνοδο από τις 672.927 το 2019 στις 724.071 το 2026.
- Η παγίδα του μείγματος: Η ανάκαμψη αυτή δεν οφείλεται στην ενίσχυση του μόνιμου πυρήνα, αλλά στη ραγδαία διεύρυνση του μη τακτικού προσωπικού, το οποίο από 100.603 το 2019 εκτοξεύτηκε στους 153.220 συμβασιούχους το 2026.
Κοιτάζοντας μακροπρόθεσμα (2013-2024), το ισοζύγιο παραμένει έντονα αρνητικό κατά 69.492 θέσεις, καθώς για κάθε 100 υπαλλήλους που αποχωρούσαν, διορίζονταν μόλις 66. Ακόμη και κατά την πρόσφατη περίοδο 2021-2025, καταγράφηκε καθίζηση του τακτικού προσωπικού κατά 5.140 άτομα, ενώ το μη τακτικό προσωπικό σταθεροποιήθηκε σε επίπεδα άνω των 219.000 εργαζομένων (έναντι μόλις 58.756 το 2013). Παράλληλα, το 17,4% των 77.474 προσλήψεων της ίδιας περιόδου έγινε εκτός του θεσμοθετημένου κανόνα, γεγονός που μαρτυρά την εκτεταμένη χρήση «ειδικών διαδρομών» και εξαιρέσεων.
Έντονες ανισότητες ανά υπουργείο και ευρωπαϊκή απόκλιση
Η εσωτερική χαρτογράφηση της Γενικής Κυβέρνησης φέρνει στο φως βαθιές ασυμμετρίες μεταξύ των φορέων για το διάστημα 2021-2025:
- Τοπική Αυτοδιοίκηση: Το 46% του συνόλου των εργαζομένων στους δήμους το 2025 στελεχωνόταν από μη τακτικό προσωπικό.
- Υπουργείο Παιδείας: Σημειώθηκε αύξηση των μόνιμων κατά 8.941 άτομα, όμως οι συμβασιούχοι συνεχίζουν να αποτελούν το 27% του δυναμικού.
- Υπουργείο Υγείας: Καταγράφηκε συνολική υποχώρηση των υπαλλήλων κατά 5,04%, με τους μη μόνιμους να καλύπτουν το ένα τρίτο του συστήματος.
- Υπουργείο Εργασίας: Η συνολική δύναμη συρρικνώθηκε κατά 23,45% (λόγω και της ίδρυσης του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας), με το νέο αυτό υπουργικό σχήμα να εμφανίζει ποσοστό συμβασιούχων που αγγίζει το 36,8%.
Η τελική αποτίμηση της έρευνας αποκαλύπτει το μέγεθος της απόκλισης από τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Την ώρα που στην Ευρωπαϊκή Ένωση η αναλογία αφορά 94,1 δημοσίους υπαλλήλους ανά 1.000 κατοίκους, στην Ελλάδα ο δείκτης περιορίζεται στους 54,9, επιβεβαιώνοντας ότι η χώρα διαθέτει έναν κρατικό μηχανισμό σημαντικά μικρότερο σε μέγεθος και έντονα εξαρτώμενο από σχέσεις εργασίας ορισμένου χρόνου.
