Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι απέρριψε το αίτημα της Μαδρίτης για άμεση άρση των μέτρων, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί «τελεσίγραφα» σε ζητήματα που, όπως υποστηρίζει, αφορούν την εθνική ασφάλεια και τον έλεγχο των συνόρων. Η ισπανική κυβέρνηση, από την πλευρά της, έχει προειδοποιήσει ότι θα εξετάσει αντίμετρα εάν οι έλεγχοι δεν αρθούν έως την Κυριακή 9 Αυγούστου.
Η σκληρή απάντηση της Ρώμης
Σε ανακοίνωσή της, η ιταλική κυβέρνηση διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να αναθεωρήσει άμεσα την απόφασή της και συνδέει τη διατήρηση των ελέγχων με τις εξελίξεις στη Θέουτα και τον φόβο νέων μεταναστευτικών ροών από το Μαρόκο προς τον ισπανικό θύλακα.
Η Ρώμη υποστηρίζει ότι οι έλεγχοι θα παραμείνουν τουλάχιστον έως τις 15 Αυγούστου, ημερομηνία κατά την οποία, σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, υπάρχει ανησυχία για νέα μαζική απόπειρα εισόδου στη Θέουτα. Παράλληλα, η κυβέρνηση Μελόνι επικαλείται και ζητήματα ασφαλείας, περιλαμβανομένου του ενδεχομένου τρομοκρατικού κινδύνου.
Η ιταλική πλευρά επιμένει ότι τα μέτρα δεν στρέφονται κατά των Ισπανών πολιτών, αλλά αφορούν στοχευμένους ελέγχους σε πολίτες τρίτων χωρών που ταξιδεύουν από την Ισπανία προς την Ιταλία.
Τι ισχύει στην πράξη για τους ταξιδιώτες
Η προσωρινή επαναφορά των ελέγχων δεν σημαίνει κλείσιμο των συνόρων μεταξύ των δύο χωρών.
Σύμφωνα με το ιταλικό υπουργείο Εσωτερικών, οι Ισπανοί και οι υπόλοιποι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεχίζουν να ταξιδεύουν κανονικά, χωρίς ουσιαστική αλλαγή στο καθεστώς μετακίνησής τους. Οι αυξημένοι έλεγχοι επικεντρώνονται κυρίως σε υπηκόους τρίτων χωρών που φθάνουν στην Ιταλία αεροπορικώς ή ακτοπλοϊκώς από την Ισπανία.
Η αρχική απόφαση της Ρώμης είχε ληφθεί μετά τη μεγάλη μεταναστευτική πίεση στη Θέουτα, όπου δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι επιχείρησαν να περάσουν από το Μαρόκο στο ισπανικό έδαφος μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα.
Το τελεσίγραφο της Μαδρίτης
Η ισπανική κυβέρνηση αντέδρασε έντονα στην απόφαση της Ιταλίας, ζητώντας την πλήρη επαναφορά του καθεστώτος Σένγκεν έως την Κυριακή 9 Αυγούστου.
Η Μαδρίτη προειδοποίησε ότι, σε διαφορετική περίπτωση, θα εξετάσει την επιβολή αντίστοιχων μέτρων στους ταξιδιώτες που φθάνουν από την Ιταλία, κάνοντας λόγο για ανάγκη προστασίας των συμφερόντων και της αξιοπρέπειας των Ισπανών πολιτών.
Παράλληλα, η ισπανική πλευρά απορρίπτει την εικόνα ότι αποτελεί ιδιαίτερη πηγή μεταναστευτικής πίεσης προς την υπόλοιπη Ευρώπη και επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση στις συνολικές παράτυπες αφίξεις που καταγράφονται στην Ιταλία.
Η κρίση της Θέουτα πίσω από την κόντρα
Η αντιπαράθεση των δύο κυβερνήσεων δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά.
Στα τέλη Ιουλίου, η Θέουτα βρέθηκε αντιμέτωπη με πρωτοφανή πίεση, καθώς πολύ μεγάλος αριθμός μεταναστών επιχείρησε να εισέλθει στον ισπανικό θύλακα από το Μαρόκο. Το γεγονός προκάλεσε άμεση αντίδραση της ιταλικής κυβέρνησης, με την Τζόρτζια Μελόνι να κάνει λόγο για κίνδυνο αποσταθεροποίησης των ευρωπαϊκών συνόρων και να προαναγγέλλει έκτακτα μέτρα.
Η Ρώμη αποφάσισε στη συνέχεια την προσωρινή επαναφορά ελέγχων στις αεροπορικές και θαλάσσιες συνδέσεις με την Ισπανία, ενώ παράλληλα ενίσχυσε τη συνεργασία της με τη Γαλλία στα γαλλοϊταλικά σύνορα.
Μια διαμάχη που αγγίζει τον πυρήνα της Σένγκεν
Η υπόθεση έχει ευρύτερη πολιτική σημασία, επειδή φέρνει ξανά στο προσκήνιο το δύσκολο ερώτημα των εσωτερικών ελέγχων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Σένγκεν στηρίζεται στην ελεύθερη κυκλοφορία χωρίς συστηματικούς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο, ωστόσο, επιτρέπει προσωρινή επαναφορά τους όταν ένα κράτος επικαλείται σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη επισημάνει ότι τέτοια μέτρα πρέπει να είναι αναγκαία, αναλογικά και περιορισμένα χρονικά, ενώ οι παρατεταμένοι εσωτερικοί έλεγχοι υπόκεινται σε ευρωπαϊκή αξιολόγηση.
Το μεταναστευτικό ξανά δοκιμάζει τις σχέσεις των χωρών της ΕΕ
Πίσω από την αντιπαράθεση Ρώμης και Μαδρίτης βρίσκεται ένα βαθύτερο πρόβλημα: η δυσκολία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διαχειριστεί συλλογικά τις μεγάλες και αιφνίδιες μεταναστευτικές ροές.
Παρά την εφαρμογή του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, οι πιέσεις στα κράτη πρώτης γραμμής παραμένουν ισχυρές και οι πολιτικές αποκλίσεις ανάμεσα στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι μεγάλες. Η Κομισιόν έχει ήδη καταγράψει πρόοδο στην εφαρμογή των νέων κανόνων, αλλά και σημαντικές εκκρεμότητες ως προς τη συνεργασία και τις μεταφορές ευθύνης μεταξύ κρατών-μελών.
Η σημερινή κόντρα μεταξύ Ιταλίας και Ισπανίας δείχνει πόσο εύκολα ένα μεταναστευτικό επεισόδιο στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική κρίση στο εσωτερικό της.
Το κρίσιμο ορόσημο είναι πλέον η 15η Αυγούστου. Μέχρι τότε, η Ρώμη δηλώνει αποφασισμένη να διατηρήσει τους ελέγχους, ενώ η Μαδρίτη αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αντιποίνων. Αν καμία από τις δύο πλευρές δεν υποχωρήσει, μια διαφωνία για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μία από τις πιο έντονες ενδοευρωπαϊκές αντιπαραθέσεις του φετινού καλοκαιριού.
