Στην ακύρωση των σχεδιαζόμενων αμερικανικών πληγμάτων κατά του Ιράν προχώρησε ο Ντόναλντ Τραμπ, συνδέοντας ωστόσο ευθέως την απόφασή του με την ταχεία ολοκλήρωση μιας συμφωνίας που θα προβλέπει το πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την αντιμετώπιση της ιρανικής πυρηνικής απειλής.
Η ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου ήρθε λίγες ώρες μετά τις πληροφορίες αμερικανικών μέσων ενημέρωσης ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες προετοίμαζαν νέα μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση εναντίον ιρανικών εγκαταστάσεων. Η Ουάσιγκτον είχε παράλληλα εκδώσει προειδοποιήσεις ασφαλείας προς Αμερικανούς πολίτες σε χώρες της Μέσης Ανατολής, καθώς ο φόβος μιας νέας γενικευμένης ανάφλεξης είχε ενισχυθεί.
Με ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ υποστήριξε ότι το Ιράν και άλλες χώρες της περιοχής ζήτησαν την αναβολή της επίθεσης, καθώς είχαν συμφωνηθεί οι βασικές παράμετροι μιας πιθανής συμφωνίας.
Όπως ανέφερε, αποφάσισε να ακυρώσει την επίθεση «για το μελλοντικό όφελος του κόσμου» και για την επιβίωση ενός «επιτυχημένου και ευημερούντος Ιράν», υπό τον όρο ότι η συμφωνία θα ολοκληρωθεί γρήγορα.
Οι δύο βασικοί όροι που έθεσε ο Τραμπ
Σύμφωνα με τον Αμερικανό πρόεδρο, η υπό διαμόρφωση συμφωνία περιλαμβάνει δύο κεντρικά σημεία:
- το άμεσο, πλήρες και ανεμπόδιστο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ στη διεθνή ναυσιπλοΐα,
- τον τερματισμό της πυρηνικής απειλής που, κατά την Ουάσιγκτον, προέρχεται από το Ιράν.
Ο Τραμπ δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστούν οι δύο όροι, ούτε διευκρίνισε αν η Τεχεράνη έχει δεσμευθεί να σταματήσει πλήρως τον εμπλουτισμό ουρανίου ή να παραδώσει τα ήδη υπάρχοντα αποθέματά της.
Αμερικανικά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι το σχέδιο προβλέπει, σε πρώτη φάση, την αποκατάσταση της ασφαλούς διέλευσης των εμπορικών πλοίων από τα Στενά και, στη συνέχεια, την έναρξη διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα και τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν.
Η αμερικανική στρατιωτική απειλή παραμένει
Παρά την ανακοίνωση ακύρωσης της επίθεσης, ο Τραμπ επέμεινε ότι οι αμερικανικές Ένοπλες Δυνάμεις παραμένουν πλήρως προετοιμασμένες να αναλάβουν δράση.
Στην ανάρτησή του χρησιμοποίησε ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναπτύξει στην περιοχή επίπεδα στρατιωτικής ισχύος και δύναμης πυρός που δεν έχουν παρατηρηθεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η αναφορά αυτή καθιστά σαφές ότι η ακύρωση των πληγμάτων δεν ισοδυναμεί με εγκατάλειψη της στρατιωτικής επιλογής. Αν οι συνομιλίες αποτύχουν ή αν η Ουάσιγκτον θεωρήσει ότι η Τεχεράνη υπαναχωρεί, το ενδεχόμενο νέας επίθεσης παραμένει ανοιχτό.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει άλλωστε επανειλημμένα συνδυάσει τη διπλωματική πίεση με απειλές στρατιωτικής κλιμάκωσης, ιδιαίτερα μετά τις επιθέσεις σε πλοία που επιχειρούσαν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ και τα νέα πλήγματα σε αμερικανικούς ή συμμαχικούς στόχους στην περιοχή.
Ο ρόλος των χωρών της Μέσης Ανατολής
Η αναστολή των αμερικανικών πληγμάτων φαίνεται ότι προέκυψε έπειτα από έντονη διπλωματική κινητοποίηση χωρών της Μέσης Ανατολής.
Σύμφωνα με αμερικανικά μέσα, ο πρίγκιπας διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν προειδοποίησε την Ουάσιγκτον ότι μια νέα επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει εκτεταμένα ιρανικά αντίποινα σε ενεργειακές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις των κρατών του Κόλπου.
Παράλληλα, μεσολαβητικό ρόλο εξακολουθούν να διαδραματίζουν χώρες όπως το Ομάν, το Κατάρ και η Τουρκία, οι οποίες επιχειρούν να αποτρέψουν τη διάλυση των συνομιλιών και να εξασφαλίσουν εγγυήσεις για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά.
Το Ιράν έχει στο παρελθόν ζητήσει ως αντάλλαγμα για το πλήρες άνοιγμα της θαλάσσιας διόδου την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και οικονομικές ή πολιτικές εγγυήσεις.
Η στάση του Ισραήλ
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι το Ισραήλ συμμερίζεται τη δέσμευσή του για την ολοκλήρωση της συμφωνίας και κάλεσε όλες τις πλευρές να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε οι συνομιλίες να καταλήξουν γρήγορα σε αποτέλεσμα.
Η ισραηλινή κυβέρνηση δεν έχει μέχρι στιγμής παρουσιάσει αναλυτικά τη θέση της για τους όρους της συμφωνίας. Ωστόσο, το Ισραήλ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν θα δεχθεί μια συμφωνία που θα επιτρέπει στο Ιράν να διατηρήσει δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου ή να ανασυγκροτήσει τις πυρηνικές και πυραυλικές εγκαταστάσεις του.
Κατά συνέπεια, η στήριξη του Ισραήλ θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις τεχνικές λεπτομέρειες και τους μηχανισμούς επιτήρησης που θα προβλέπει το τελικό κείμενο.
Καμία τελική επιβεβαίωση από την Τεχεράνη
Το σημαντικότερο σημείο αβεβαιότητας είναι ότι το Ιράν δεν έχει επιβεβαιώσει δημόσια πως έχει αποδεχθεί την τελική συμφωνία που περιέγραψε ο Τραμπ.
Αμερικανικές και διεθνείς πηγές μιλούν για συμφωνία επί των βασικών παραμέτρων ή για ένα περίγραμμα πιθανής διευθέτησης, όχι όμως για υπογεγραμμένο κείμενο.
Ανάλογη απόσταση είχε κρατήσει η Τεχεράνη και σε προηγούμενες ανακοινώσεις του Αμερικανού προέδρου, όταν ο Τραμπ είχε υποστηρίξει ότι μια συμφωνία βρισκόταν κοντά, ενώ η ιρανική πλευρά απαντούσε ότι δεν είχε ληφθεί τελική απόφαση.
Αυτό σημαίνει ότι η νέα αποκλιμάκωση παραμένει εύθραυστη. Η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από το αν οι δύο πλευρές συμφωνήσουν όχι μόνο στις γενικές αρχές, αλλά και στα κρίσιμα ζητήματα του εμπλουτισμού ουρανίου, της άρσης ή χαλάρωσης των κυρώσεων, της επιτήρησης των πυρηνικών εγκαταστάσεων και της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τον βασικότερο κόμβο της κρίσης, καθώς από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο περνά μεγάλο μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι συγκρούσεις, οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και η δραστική μείωση της κίνησης των πλοίων έχουν προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Πρόσφατη προσωρινή αναστολή αμερικανικών επιθέσεων είχε οδηγήσει σε μεγάλη πτώση των τιμών του πετρελαίου, χωρίς όμως να αποκατασταθεί πλήρως η ναυσιπλοΐα.
Η άμεση και ασφαλής επαναλειτουργία της διόδου θεωρείται κρίσιμη όχι μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις χώρες του Κόλπου, αλλά και για την Ευρώπη και την παγκόσμια οικονομία.
Μια ανακωχή υπό προθεσμία
Η ανακοίνωση Τραμπ απομακρύνει, τουλάχιστον προσωρινά, το ενδεχόμενο άμεσης αμερικανικής επίθεσης. Δεν αποτελεί, όμως, οριστική ειρηνευτική συμφωνία.
Η Ουάσιγκτον έχει αφήσει σαφώς να εννοηθεί ότι η αναστολή των πληγμάτων εξαρτάται από την ταχύτητα και την έκβαση των συνομιλιών. Η Τεχεράνη καλείται να αποδεχθεί συγκεκριμένες και ιδιαίτερα απαιτητικές δεσμεύσεις, ενώ οι αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Η Μέση Ανατολή περνά έτσι από την άμεση απειλή μιας νέας μεγάλης επίθεσης σε μια εξαιρετικά εύθραυστη διπλωματική αναμονή. Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η ανακοίνωση του Τραμπ θα αποτελέσει την αρχή μιας πραγματικής αποκλιμάκωσης ή απλώς μια σύντομη παύση πριν από έναν νέο κύκλο σύγκρουσης.
