Σε βαθιά ανθρωπιστική, πολιτική και διπλωματική κρίση έχει βυθιστεί η Θέουτα, ο ισπανικός θύλακας στις βόρειες ακτές της Αφρικής, μετά τη μαζική είσοδο χιλιάδων μεταναστών από το Μαρόκο μέσα σε λίγες ημέρες.
Άνθρωποι κάθε ηλικίας επιχείρησαν να φτάσουν στο ισπανικό έδαφος περνώντας από τα χερσαία σύνορα ή κολυμπώντας γύρω από τον κυματοθραύστη που χωρίζει τη Θέουτα από το Μαρόκο. Οι εικόνες από τις ακτές αποτυπώνουν το μέγεθος της κρίσης: εξαντλημένοι άνθρωποι, τραυματίες, εγκαταλειμμένα σωσίβια και στολές νεοπρενίου, αλλά και σοροί στη θάλασσα.
Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό όσων εισήλθαν στη Θέουτα διαφέρουν. Οι τοπικές αρχές έκαναν αρχικά λόγο για περισσότερες από 1.500 αφίξεις μέσα σε μία εβδομάδα, ενώ νεότερες πληροφορίες ανεβάζουν τον αριθμό όσων πέρασαν μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο ακόμη και μεταξύ 2.000 και 3.000.
Η ισπανική κυβέρνηση κινητοποίησε στρατιωτικές και αστυνομικές δυνάμεις, καθώς οι υπηρεσίες ασφαλείας και τα κέντρα υποδοχής αδυνατούν να διαχειριστούν τον όγκο των αφίξεων. Την ίδια ώρα, η κρίση πέρασε τα σύνορα της Ισπανίας, προκαλώντας σφοδρή αντιπαράθεση ανάμεσα στη Μαδρίτη και τη Ρώμη.
Βαρύς ο ανθρώπινος απολογισμός
Το μεγαλύτερο βάρος της κρίσης αποτυπώνεται στον αριθμό των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους επιχειρώντας να περάσουν από το Μαρόκο στη Θέουτα.
Η ισπανική κυβερνητική αντιπροσωπεία είχε επιβεβαιώσει αρχικά τουλάχιστον εννέα θανάτους κατά τη διάρκεια της μαζικής εισόδου της Πέμπτης, χωρίς να δώσει λεπτομέρειες για τις ακριβείς συνθήκες. Νεότερος απολογισμός που μετέδωσε η εφημερίδα El País ανέβασε τον αριθμό των νεκρών σε τουλάχιστον 18, κυρίως ανθρώπους που επιχείρησαν να φτάσουν κολυμπώντας στον ισπανικό θύλακα.
Πολλοί από όσους κατάφεραν να φτάσουν στις ακτές ήταν εξαντλημένοι, με τραύματα στα πόδια και στα γόνατα από τα βράχια και τον κυματοθραύστη. Οι δυνάμεις της Guardia Civil, οι διασώστες και οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης επικεντρώθηκαν στην περίθαλψη τραυματιών και στην ανάσυρση ανθρώπων από τη θάλασσα.
Οι εικόνες από τη Θέουτα δείχνουν ανθρώπους να φτάνουν στις παραλίες χωρίς δυνάμεις, άλλους να γονατίζουν μόλις πατούν στο ισπανικό έδαφος και αρκετούς να αγκαλιάζονται ή να πανηγυρίζουν επειδή κατάφεραν να ολοκληρώσουν την επικίνδυνη διαδρομή.
Μαζική είσοδος από στεριά και θάλασσα
Η κατάσταση κλιμακώθηκε δραματικά την Πέμπτη 30 Ιουλίου, όταν μεγάλα πλήθη κινήθηκαν ταυτόχρονα προς τα σύνορα της Θέουτα.
Ορισμένοι πέρασαν από χερσαία σημεία της συνοριακής γραμμής, ενώ εκατοντάδες επιχείρησαν να παρακάμψουν τους φράχτες κολυμπώντας από τις ακτές του Μαρόκου. Οι ισπανικές αρχές βρέθηκαν αντιμέτωπες με μια ταυτόχρονη πίεση σε διαφορετικά σημεία, την ώρα που σωστικά συνεργεία προσπαθούσαν να εντοπίσουν ανθρώπους που κινδύνευαν στη θάλασσα.
Οι περισσότεροι από όσους έφτασαν είναι νεαροί Μαροκινοί, αν και ανάμεσά τους καταγράφηκαν οικογένειες, ανήλικοι και άνθρωποι από την Αλγερία που βρίσκονταν προηγουμένως στο Μαρόκο.
Στην κοντινή Μελίγια οι ισπανικές αρχές έκλεισαν προσωρινά το συνοριακό πέρασμα του Μπενί Ενζάρ έπειτα από νέα μαζική απόπειρα εισόδου, γεγονός που ενίσχυσε τους φόβους ότι η πίεση μπορεί να επεκταθεί και στον δεύτερο ισπανικό θύλακα της Βόρειας Αφρικής.
Υπερπλήρη τα κέντρα υποδοχής
Η απότομη αύξηση των αφίξεων έχει ξεπεράσει τις δυνατότητες των δομών φιλοξενίας της Θέουτα.
Οι χώροι υποδοχής βρίσκονται σε κατάσταση κορεσμού, ενώ αρκετοί νεοεισερχόμενοι αναγκάστηκαν να παραμείνουν σε εξωτερικούς χώρους. Ιδιαίτερα σοβαρή είναι η πίεση στις δομές για ασυνόδευτους ανηλίκους, καθώς οι τοπικές αρχές δηλώνουν ότι δεν υπάρχουν πλέον επαρκείς χώροι και προσωπικό.
Ο πρόεδρος της αυτόνομης πόλης, Χουάν Χεσούς Βίβας, έκανε λόγο για «απόλυτη ανθρωπιστική και κοινωνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης», ζητώντας άμεση παρέμβαση της κεντρικής κυβέρνησης και πρόσθετη στήριξη για την πόλη.
Η Θέουτα, μαζί με τη Μελίγια, αποτελεί το μοναδικό χερσαίο σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική και βρίσκεται διαχρονικά στο επίκεντρο των μεταναστευτικών διαδρομών προς την Ευρώπη.
Στρατιωτικές και αστυνομικές ενισχύσεις
Μπροστά στην κλιμάκωση, η ισπανική κυβέρνηση αποφάσισε να αναπτύξει στρατιωτικές δυνάμεις για την υποστήριξη της Guardia Civil και των τοπικών υπηρεσιών ασφαλείας.
Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, στελέχη του ισπανικού στρατού αναλαμβάνουν υποστηρικτικό ρόλο στη φύλαξη κρίσιμων σημείων και στη διαχείριση της κατάστασης, ενώ στη Θέουτα μεταφέρονται και περίπου 200 εξειδικευμένοι αστυνομικοί.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ και ο υπουργός Εσωτερικών Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα αναμένεται να μεταβούν στη Θέουτα, προκειμένου να ενημερωθούν επί τόπου και να συντονίσουν την κυβερνητική αντίδραση.
Η Μαδρίτη επιδιώκει παράλληλα στενότερη συνεργασία με τις μαροκινές αρχές, οι οποίες υποστηρίζουν ότι επιχειρούν να περιορίσουν τις αναχωρήσεις και αποδίδουν τη μαζική κινητοποίηση σε δίκτυα διακινητών. Στα σύνορα αναφέρθηκαν επεμβάσεις μαροκινών δυνάμεων, ακόμη και με χρήση υδροβόλων, για την αποτροπή νέων διελεύσεων.
Γιατί ξέσπασε τώρα η κρίση
Τα ακριβή αίτια της αιφνίδιας μαζικής κίνησης προς τη Θέουτα δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί.
Ισπανικές αρχές συνδέουν την αύξηση των απόπειρων με πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, η οποία περιόρισε τη δυνατότητα άμεσης επιστροφής στο Μαρόκο ανθρώπων που εντοπίζονται στη θάλασσα. Κυβερνητικοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η απόφαση μπορεί να χρησιμοποιήθηκε από δίκτυα διακινητών για να ενθαρρύνουν περισσότερες αναχωρήσεις. Οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο μεταναστευτικό αμφισβητούν, πάντως, ότι η συγκεκριμένη δικαστική εξέλιξη μπορεί από μόνη της να εξηγήσει το μέγεθος της εισροής.
Στο παρασκήνιο εξετάζεται επίσης το ενδεχόμενο η κρίση να συνδέεται με τις περίπλοκες διπλωματικές σχέσεις της Ισπανίας με το Μαρόκο και την Αλγερία. Το 2021, χιλιάδες άνθρωποι είχαν περάσει στη Θέουτα σε μία ημέρα, την περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Μαδρίτης και Ραμπάτ βρίσκονταν σε βαθιά κρίση εξαιτίας του ζητήματος της Δυτικής Σαχάρας.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν οριστικές αποδείξεις ότι το Μαρόκο χαλάρωσε σκόπιμα τους ελέγχους. Ωστόσο, η χρονική συγκυρία έχει ενισχύσει τα σχετικά πολιτικά ερωτήματα στην Ισπανία και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύγκρουση Μαδρίτης και Ρώμης
Η κρίση στη Θέουτα προκάλεσε ανοιχτή διπλωματική αντιπαράθεση μεταξύ Ισπανίας και Ιταλίας.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε ότι η χώρα της εξετάζει την επιβολή περιορισμών στις μετακινήσεις από την Ισπανία ή ακόμη και την αναστολή της συμμετοχής της στον χώρο Σένγκεν, επικαλούμενη τον κίνδυνο μετακίνησης των νεοεισερχόμενων προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η Μαδρίτη αντέδρασε έντονα, χαρακτηρίζοντας τις ιταλικές τοποθετήσεις δημαγωγικές και πολιτικά υποκινούμενες. Ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες κάλεσε τον πρεσβευτή της Ιταλίας στην Ισπανία για εξηγήσεις, ανεβάζοντας ακόμη περισσότερο τους τόνους.
Η αντιπαράθεση φέρνει ξανά στην επιφάνεια τις βαθιές διαφωνίες στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, την προστασία των εξωτερικών συνόρων και την κατανομή των αιτούντων άσυλο μεταξύ των κρατών-μελών.
Η Θέουτα στο επίκεντρο μιας ευρωπαϊκής κρίσης
Η εικόνα στη Θέουτα παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Οι ισπανικές αρχές προσπαθούν ταυτόχρονα να ενισχύσουν τη φύλαξη των συνόρων, να περιθάλψουν τους τραυματίες, να στεγάσουν τους νεοεισερχόμενους και να αποτρέψουν νέους θανάτους στη θάλασσα.
Πίσω από τους αριθμούς, όμως, βρίσκεται μια ανθρώπινη τραγωδία. Άνθρωποι διακινδύνευσαν τη ζωή τους κολυμπώντας σε επικίνδυνα νερά ή περνώντας από βράχια και συνοριακούς φράχτες, με τουλάχιστον εννέα επίσημα επιβεβαιωμένους νεκρούς και δημοσιεύματα του ισπανικού Τύπου να ανεβάζουν τον απολογισμό στους 18.
Η κρίση δεν περιορίζεται πλέον σε έναν ισπανικό θύλακα της Βόρειας Αφρικής. Έχει εξελιχθεί σε ευρωπαϊκό ζήτημα, αποκαλύπτοντας για ακόμη μία φορά τα κενά της κοινής μεταναστευτικής πολιτικής, τις εύθραυστες σχέσεις με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης και τις βαθιές πολιτικές αντιθέσεις ανάμεσα στις κυβερνήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
