Στην καρδιά του Ειρηνικού Ωκεανού βρίσκεται μία από τις πιο αμφιλεγόμενες κληρονομιές της εποχής του Ψυχρού Πολέμου. Ο Θόλος του Ρούνιτ (Runit Dome), μια τεράστια κατασκευή από σκυρόδεμα στις Νήσους Μάρσαλ, δημιουργήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 για να καλύψει περίπου 80.000 κυβικά μέτρα ραδιενεργών αποβλήτων από τις πυρηνικές δοκιμές των Ηνωμένων Πολιτειών.
Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, η κατάσταση της κατασκευής προκαλεί ανησυχία στην επιστημονική κοινότητα. Ρωγμές στον θόλο, η φυσική φθορά και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας εντείνουν τους φόβους ότι η περιοχή μπορεί να μετατραπεί σε μια νέα περιβαλλοντική εστία κινδύνου.
Από τις πυρηνικές δοκιμές στον «τάφο» των αποβλήτων
Από τη δεκαετία του 1940 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1950, οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν 67 πυρηνικές δοκιμές στις Νήσους Μάρσαλ, εκ των οποίων οι 43 στο ατόλλιο Ενεγουετάκ, όπου βρίσκεται σήμερα ο θόλος. Ανάμεσά τους ήταν και η περίφημη δοκιμή Castle Bravo, μία από τις ισχυρότερες πυρηνικές εκρήξεις στην ιστορία, με ισχύ περίπου χίλιες φορές μεγαλύτερη από εκείνη της ατομικής βόμβας που έπληξε τη Χιροσίμα.
Οι δοκιμές προκάλεσαν εκτεταμένη ραδιενεργό μόλυνση, κατέστρεψαν μικρά νησιά και ανάγκασαν κατοίκους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, οι αμερικανικές αρχές συγκέντρωσαν το μολυσμένο χώμα, τη ραδιενεργό τέφρα και άλλα επικίνδυνα υλικά μέσα στον κρατήρα Cactus, ο οποίος είχε δημιουργηθεί από προηγούμενη πυρηνική έκρηξη. Ο κρατήρας καλύφθηκε με 358 πλάκες σκυροδέματος, σχηματίζοντας έναν θόλο διαμέτρου περίπου 115 μέτρων. Ωστόσο, η κατασκευή είχε ένα σημαντικό μειονέκτημα: ο πυθμένας του κρατήρα δεν σφραγίστηκε ποτέ. Οι μηχανικοί θεώρησαν ότι το κοραλλιογενές υπέδαφος θα λειτουργούσε ως φυσικό εμπόδιο, όμως στην πραγματικότητα επιτρέπει τη διείσδυση του θαλασσινού νερού.
Οι ανησυχίες των επιστημόνων
Στο εσωτερικό του θόλου βρίσκονται περίπου 120.000 τόνοι μολυσμένου υλικού, μεταξύ των οποίων χώμα, στάχτη, μπάζα και υπολείμματα που περιέχουν ραδιενεργά στοιχεία, όπως το πλουτώνιο-239, το οποίο έχει χρόνο ημιζωής άνω των 24.000 ετών. Επιστήμονες προειδοποιούν ότι το θαλασσινό νερό ήδη εισχωρεί στο εσωτερικό της κατασκευής, ενώ οι ρωγμές που έχουν εμφανιστεί ενισχύουν τις ανησυχίες για το μέλλον. Ο φυσικός ωκεανογράφος Κεν Μπούεσελερ, από το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Woods Hole, έχει χαρακτηρίσει τον Θόλο του Ρούνιτ «μια προσωρινή λύση που ποτέ δεν σχεδιάστηκε για να αντέξει για πάντα», επισημαίνοντας ότι το νερό κυκλοφορεί ήδη μέσα από τα ραδιενεργά υλικά.
Το ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί σημείο τριβής μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της κυβέρνησης των Νήσων Μάρσαλ. Οι αρχές των νησιών ζητούν εδώ και χρόνια είτε την ενίσχυση της προστασίας του θόλου είτε την πλήρη απομάκρυνση των ραδιενεργών αποβλήτων, εκφράζοντας φόβους ότι η επιδείνωση της κατάστασης μπορεί να προκαλέσει σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις στην ευρύτερη περιοχή.
