Το δημογραφικό ζήτημα και η σταθερή αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης διαμορφώνουν ένα εξαιρετικά δύσκολο πεδίο για την αγορά εργασίας και τα ασφαλιστικά ταμεία. Με βάση τους υπολογισμούς των τεχνοκρατών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η σύνδεση των ορίων συνταξιοδότησης με τη μακροζωία αναμένεται να οδηγήσει την ανώτατη ηλικία εξόδου από την εργασία στα 70 έτη έως το 2055.
Η δημογραφική συρρίκνωση της Ελλάδας και της Ευρώπης
Τα δεδομένα της έκθεσης “Ageing Report 2027” αποτυπώνουν μια ανησυχητική εικόνα για την πορεία του πληθυσμού. Μεταξύ των ετών 2025 και 2055, ο πληθυσμός της Ελλάδας προβλέπεται να συρρικνωθεί κατά 14%, υποχωρώντας από τα 10,4 εκατομμύρια στα 8,9 εκατομμύρια. Η πτωτική αυτή τροχιά θα συνεχιστεί, με αποτέλεσμα έως το 2080 η συνολική μείωση να φτάσει το 26%, περιορίζοντας τους κατοίκους στα 7,6 εκατομμύρια. Πρόκειται για μία από τις σοβαρότερες δημογραφικές υποχωρήσεις στην Ευρώπη, την οποία ανταγωνίζονται σε ένταση μόνο η Βουλγαρία, η Λιθουανία και η Πολωνία.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο συνολικός πληθυσμός εκτιμάται ότι θα αγγίξει το ανώτατο σημείο του στο τέλος της τρέχουσας δεκαετίας, φτάνοντας τα 453 εκατομμύρια το 2029, πριν ξεκινήσει μια σταδιακή υποχώρηση κατά 8%, που θα οδηγήσει στα 414 εκατομμύρια έως το 2080.
Δείκτες γονιμότητας και η ανατροπή των ηλικιακών αναλογιών
Παρά τις εκτιμήσεις για μερική ανάκαμψη του δείκτη γονιμότητας στο 1,45 έως το 2080 (από 1,20 το 2025 και 1,25 το 2000), η βελτίωση αυτή κρίνεται ανεπαρκής για την κάλυψη του υφιστάμενου ελλείμματος, όταν το 1960 ο αντίστοιχος δείκτης ανερχόταν στο 2,23.
Η δημογραφική αυτή μεταβολή επηρεάζει άμεσα την οικονομική δραστηριότητα και τη συγκέντρωση δημόσιων εσόδων. Η αναλογία των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών σε σύγκριση με τον παραγωγικό πληθυσμό (20-64 ετών) διαμορφώνεται σήμερα στο 41,3% (έναντι 38% στην ΕΕ) και αναμένεται να εκτοξευθεί στο 70,6% το 2055. Εάν συνυπολογιστούν και τα εξαρτώμενα μέλη κάτω των 20 ετών, το συνολικό ποσοστό εξάρτησης από 72,4% σήμερα θα διαμορφωθεί στο 101,5% το 2055. Παράλληλα, ο δείκτης οικονομικής εξάρτησης λόγω γήρατος, που εκφράζει τον μη ενεργό πληθυσμό 65+ ως ποσοστό των εργαζομένων, θα καταγράψει άλμα από το 55,3% στο 85,5%.
Η σταδιακή μετάθεση των ορίων συνταξιοδότησης
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής στην ΕΕ κατά 7 έτη για τους άνδρες (στα 86) και κατά 6 έτη για τις γυναίκες (στα 90) έως το 2080 αναγκάζει τα κράτη-μέλη να προσαρμόσουν το θεσμικό τους πλαίσιο. Αν και η αυτόματη αναπροσαρμογή των ορίων στην Ελλάδα δεν ενεργοποιήθηκε τα προηγούμενα έτη -λόγω της υποχώρησης του προσδόκιμου κατά την πανδημία και της οριακής μεταβολής του έως το 2024- οι εκτιμήσεις δείχνουν αναπόφευκτη αύξηση στο άμεσο μέλλον.
Συγκεκριμένα, το γενικό όριο των 67 ετών αναμένεται να αυξηθεί στα 68 έτη το 2030, στα 70 έτη το 2055 και να αγγίξει τα 72 έτη το 2080.
Μπροστά στον κίνδυνο αποσταθεροποίησης των αναδιανεμητικών συστημάτων, ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει την ανάγκη ενίσχυσης των κεφαλαιοποιητικών πυλώνων μέσω εθελοντικών εισφορών. Σύμφωνα με τα στοιχεία του οργανισμού, το κενό στις συνταξιοδοτικές εισφορές ξεπερνά το 10% των αποδοχών για τους αμειβόμενους με τον μέσο μισθό σε 17 από τις 41 εξεταζόμενες χώρες, με τις γυναίκες και τους αυτοαπασχολούμενους να εμφανίζουν ακόμη μεγαλύτερα ποσοστά υστέρησης.
