Υπήρξε μια εποχή που τα παιδιά γνώριζαν τους ήρωες όχι από την οθόνη, αλλά από το πενάκι του εικονογράφου. Πριν ακόμη διαβάσουν την ιστορία, είχαν δει το εξώφυλλο. Πίσω από πολλές από αυτές τις εικόνες βρίσκονταν δημιουργοί των οποίων τα ονόματα σήμερα έχουν σχεδόν ξεχαστεί.
Δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι ο Βύρων Απτόσογλου (Byron) και ο Νίκος Νείρος, που συναντώνται στα λαϊκά παιδικά αναγνώσματα των αρχών της δεκαετίας του 1950.
Το 1950 οι εκδόσεις Άγκυρα κυκλοφόρησαν τον «Γκαούρ-Ταρζάν» του Νίκου Β. Ρούτσου. Στην πρώτη περίοδο, που έφτασε τα 56 τεύχη, ο Νείρος είχε την εικονογράφηση έως το 19ο τεύχος. Από το 20ό ο νεαρός τότε Απτόσογλου ανέλαβε τις εσωτερικές εικόνες, ενώ ο Νείρος συνέχισε στα εξώφυλλα. Στη δεύτερη περίοδο, το 1951, την εικονογράφηση ανέλαβε πλέον ο Απτόσογλου.
Λίγο αργότερα το όνομά του συνδέθηκε με ένα ακόμη πιο εμβληματικό ανάγνωσμα. Στις 24 Φεβρουαρίου 1953 κυκλοφόρησε το πρώτο τεύχος του «Μικρού Ήρωα» του Στέλιου Ανεμοδουρά. Ο Γιώργος Θαλάσσης, η Κατερίνα και ο Σπίθας απέκτησαν την οπτική μορφή με την οποία τους γνώρισαν γενιές αναγνωστών κυρίως μέσα από τα σχέδια του Απτόσογλου. Από τα 798 τεύχη της αρχικής σειράς, σχεδίασε σχεδόν όλα, με τον Θέμο Ανδρεόπουλο να τον αντικαθιστά για ένα μικρό διάστημα, περίπου 20 τευχών.
Ο «Μικρός Ήρως» δεν ήταν αρχικά κόμικ με τη σημερινή έννοια. Ήταν εικονογραφημένο ανάγνωσμα: το κείμενο αφηγούνταν την περιπέτεια και οι εικόνες έδιναν πρόσωπο στους ήρωες, στις καταδιώξεις και στην κατεχόμενη Αθήνα.
Οι ίδιοι εικονογράφοι πέρασαν όμως και από το περίπτερο στο βιβλιοπωλείο. Ο Νείρος, για παράδειγμα, εικονογραφούσε ακόμη το 1975 για τις εκδόσεις Άγκυρα τη σειρά «Μικρές Ιστορίες», με τίτλους όπως Η χήνα που ξεχνούσε, Το μεταξένιο αλογάκι και το αυτοκίνητο και Το ποντικάκι που χόρευε.
Ακόμη πιο εκτεταμένη ήταν η παρουσία του Απτόσογλου στο παιδικό και νεανικό βιβλίο. Στις εκδόσεις Αστήρ συναντούμε την εικονογράφησή του σε βιβλία όπως Ταξιδεύοντας με τον Ηρόδοτο του Ανδρέα Καραντώνη, Τα άγουρα χρόνια του A. J. Cronin, Οι έμποροι των εθνών του Παπαδιαμάντη, Ο Ιβανόης του Walter Scott και Το μαύρο βέλος του Robert Louis Stevenson.
Έτσι διαμορφώνεται μια ενδιαφέρουσα συνέχεια ανάμεσα στο λαϊκό ανάγνωσμα και στο παιδικό βιβλίο. Το ίδιο πενάκι μπορούσε να σχεδιάζει τον Γκαούρ στη ζούγκλα, τον Γιώργο Θαλάσση να πολεμά τους κατακτητές και αργότερα τους ήρωες κλασικών λογοτεχνικών έργων.
Γύρω τους εργάστηκαν και άλλοι σημαντικοί εικονογράφοι της εποχής, όπως ο Θέμος Ανδρεόπουλος και ο Κουκάκης, συγκροτώντας έναν ολόκληρο, συχνά λησμονημένο, κόσμο λαϊκής εικονογράφησης.
Ήταν, με έναν τρόπο, οι σκηνογράφοι της παιδικής φαντασίας μιας ολόκληρης εποχής. Με λίγες γραμμές και περιορισμένα τυπογραφικά μέσα έφτιαχναν ζούγκλες, την Αθήνα της Κατοχής, κάστρα, καράβια και μακρινούς κόσμους.
Γι' αυτό ίσως οι εικόνες τους επέζησαν τόσο έντονα στη μνήμη. Μπορεί κάποιος να έχει ξεχάσει την υπόθεση ενός βιβλίου που διάβασε παιδί. Το εξώφυλλό του, όμως, συχνά το θυμάται ακόμη.
