Σε μια περίοδο έντονης εκλογικής δραστηριότητας παγκοσμίως —με χώρες όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία να βρίσκονται στο επίκεντρο πολιτικών αναμετρήσεων— το φαινόμενο της ψηφιακής παραπληροφόρησης λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις. Η ραγδαία εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) επιτρέπει πλέον τη δημιουργία «deepfakes»-δηλαδή οπτικοακουστικού υλικού που παραποιεί την εικόνα και τη φωνή πολιτικών προσώπων με σκοπό την παραπλάνηση των πολιτών.
Αν και η τεχνολογία αυτή γίνεται όλο και πιο εξελιγμένη, υπάρχουν συγκεκριμένες οπτικές και ηχητικές λεπτομέρειες που αποκαλύπτουν την πλαστότητα ενός βίντεο. Με βάση σχετικό ρεπορτάζ της εφημερίδας The Guardian, καταγράφονται τα κυριότερα σημεία που απαιτούν την προσοχή των χρηστών.
1. Ατέλειες στην περιοχή του πηγουνιού και του στόματος
Η περιοχή γύρω από το στόμα αποτελεί ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία της τεχνολογίας deepfake. Κατά την παρατήρηση ενός βίντεο, θα πρέπει να ελέγχονται:
- Η απουσία φυσικών ρυτίδων ή λεπτομερειών στο δέρμα.
- Η παρουσία θολών ή μουτζουρωμένων σημείων γύρω από το πηγούνι.
- Ο λανθασμένος συγχρονισμός μεταξύ της κίνησης των χειλιών και του παραγόμενου ήχου.
2. Ανακολουθίες στον προφορικό λόγο και τη φωνή
Η χρήση εργαλείων μετατροπής γραπτού κειμένου σε ομιλία (text-to-speech) συχνά προδίδει την πλαστότητα. Η Δρ Mhairi Aitken, ερευνήτρια ηθικής στο Ινστιτούτο Alan Turing, επισημαίνει ότι τα εργαλεία αυτά δυσκολεύονται να αναπαράγουν τα φυσικά μοτίβα του προφορικού λόγου.
Τα κύρια ύποπτα στοιχεία περιλαμβάνουν:
- Μονότονο ρυθμό και αφύσικο τονισμό στη φωνή.
- Συντακτικά ή γραμματικά λάθη που δεν συνάδουν με το ύφος του ομιλητή.
- Ασυμφωνία εκφράσεων σε σύγκριση με αυθεντικές ηχογραφήσεις του ίδιου προσώπου.
3. Ασυμβατότητα μεταξύ προσώπου και σώματος
Σε παλαιότερες ή λιγότερο εξελιγμένες τεχνικές (γνωστές ως puppet-master deepfakes), η ψηφιακή επεξεργασία επικεντρώνεται μόνο στο κεφάλι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί πλαστό βίντεο του Ουκρανού Προέδρου Volodymyr Zelenskiy από το 2022.
Όπως εξηγεί ο καθηγητής Hany Farid από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, τα αποκαλυπτικά σημάδια είναι:
- Το δυσανάλογο μέγεθος της κεφαλής σε σχέση με το σώμα.
- Η διαφορά στον χρωματικό τόνο μεταξύ προσώπου και λαιμού.
- Η πλήρης ακινησία του σώματος κάτω από τον λαιμό.
4. Παραμορφώσεις στα άκρα και στο υπόβαθρο
Οι αλγόριθμοι παραγωγής εικόνων επικεντρώνονται συνήθως στα αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά του προσώπου, αφήνοντας συχνά ατέλειες στις υπόλοιπες λεπτομέρειες.
Σύμφωνα με αναλυτές της εταιρείας ανίχνευσης Reality Defender, πρέπει να δίνεται προσοχή σε:
- Πλεονάζοντα ή παραμορφωμένα δάχτυλα στα χέρια και τα πόδια (π.χ. ψηφιακά κατασκευασμένες εικόνες πολιτικών με έξι δάχτυλα).
- Στραβά μοτίβα σε αντικείμενα του φόντου, όπως σημαίες, χαλιά ή έπιπλα.
5. Αλλοιωμένοι αριθμοί και ακατάληπτο κείμενο
Οι γεννήτριες εικόνων AI αδυνατούν να κατανοήσουν τη σημασία των γραπτών συμβόλων. Κατά συνέπεια, όταν επιχειρούν να αναπαράγουν κείμενο ή αριθμούς στο υπόβαθρο μιας εικόνας ή βίντεο, το αποτέλεσμα είναι συνήθως παραμορφωμένο ή δυσανάγνωστο. Η μεγέθυνση (zoom) σε επιγραφές ή πινακίδες αποτελεί αποτελεσματική μέθοδο ελέγχου.
6. Ερασιτεχνική επεξεργασία (Cheapfakes)
Εκτός από τις προηγμένες τεχνικές AI, ευρέως διαδεδομένες είναι και οι λεγόμενες «φτηνές απομιμήσεις» (cheapfakes). Αυτές βασίζονται σε απλό λογισμικό μοντάζ, όπου αποσπάσματα δηλώσεων αποκόπτονται από το αρχικό τους πλαίσιο για να αλλοιωθεί το νόημά τους, ενώ συχνά προστίθενται παραπλανητικά φόντα ή οπτικά εφέ για τη δημιουργία εντυπώσεων.
