Η νόσος, δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα κυκλώματα που ελέγχουν την κίνηση.
Μπορεί να επηρεάζει και νευρικά δίκτυα που σχετίζονται με την όσφρηση, το πεπτικό σύστημα, τον ύπνο και τη συναισθηματική ρύθμιση. Έτσι εξηγείται γιατί ορισμένα μη κινητικά συμπτώματα μπορεί να κάνουν την εμφάνισή τους πολύ νωρίτερα από το χαρακτηριστικό τρέμουλο ή τη βραδυκινησία.
Μειωμένη όσφρηση
Η σταδιακή εξασθένηση της όσφρησης είναι ένα από τα συχνότερα αναφερόμενα πρώιμα μη κινητικά σημάδια.
Ένας άνθρωπος μπορεί να διαπιστώσει ότι δεν αναγνωρίζει τόσο εύκολα γνώριμες μυρωδιές, ότι τα αρώματα του φαίνονται πιο αδύναμα ή ότι το φαγητό έχει χάσει μέρος της γεύσης του.
Η αλλαγή μπορεί να είναι τόσο σταδιακή ώστε συχνά να γίνεται αντιληπτή μόνο εκ των υστέρων.
Η μειωμένη όσφρηση, όμως, είναι εξαιρετικά συχνή και μπορεί να οφείλεται σε δεκάδες άλλες αιτίες: λοιμώξεις του αναπνευστικού, αλλεργίες, ιγμορίτιδα, φάρμακα ή άλλες παθήσεις.
Γι’ αυτό και δεν αποτελεί από μόνη της διαγνωστικό κριτήριο για τη νόσο Πάρκινσον.
Αν, πάντως, η αλλαγή είναι επίμονη και δεν υπάρχει προφανής εξήγηση, αξίζει να αναφερθεί στον γιατρό.
Επίμονη δυσκοιλιότητα
Η χρόνια δυσκοιλιότητα αποτελεί άλλο ένα σύμπτωμα που μπορεί να προηγείται των κινητικών εκδηλώσεων της νόσου.
Αυτό έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να μελετήσουν ιδιαίτερα τη σχέση ανάμεσα στο νευρικό σύστημα και το έντερο.
Σε ορισμένους ανθρώπους οι νευρικές οδοί που ρυθμίζουν την κινητικότητα του πεπτικού φαίνεται ότι επηρεάζονται σε πολύ πρώιμο στάδιο.
Ωστόσο και εδώ απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή.
Η δυσκοιλιότητα είναι ένα από τα συχνότερα προβλήματα στον γενικό πληθυσμό και μπορεί να συνδέεται με διατροφή φτωχή σε φυτικές ίνες, αφυδάτωση, μειωμένη σωματική δραστηριότητα, φαρμακευτική αγωγή ή πολλές άλλες καταστάσεις.
Το ενδιαφέρον αυξάνεται κυρίως όταν είναι ανεξήγητη, επίμονη και συνδυάζεται με άλλα ύποπτα συμπτώματα.
Όταν κάποιος «ζει» τα όνειρά του
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μη κινητικά συμπτώματα είναι η λεγόμενη διαταραχή συμπεριφοράς ύπνου REM.
Κατά τη φυσιολογική διάρκεια του ύπνου REM, όταν εμφανίζονται τα πιο έντονα όνειρα, το σώμα μπαίνει σε κατάσταση προσωρινής μυϊκής αδράνειας ώστε να μη μετατρέπονται οι κινήσεις του ονείρου σε πραγματικές κινήσεις.
Σε ορισμένους ανθρώπους αυτός ο μηχανισμός δεν λειτουργεί πλήρως.
Μπορεί τότε να μιλούν δυνατά, να φωνάζουν, να κλωτσούν, να χτυπούν με τα χέρια ή ακόμη και να πέφτουν από το κρεβάτι, σαν να αναπαριστούν όσα συμβαίνουν στο όνειρό τους.
Η συγκεκριμένη διαταραχή έχει συγκεντρώσει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον, επειδή σε ορισμένα άτομα μπορεί να προηγηθεί για χρόνια της εμφάνισης νευροεκφυλιστικής νόσου.
Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι κάθε άνθρωπος που παρουσιάζει παρόμοια συμπεριφορά θα εμφανίσει Πάρκινσον.
Αν οι έντονες κινήσεις στον ύπνο επαναλαμβάνονται συστηματικά, είναι σκόπιμη η ιατρική αξιολόγηση.
Αλλαγές στη διάθεση και στο κίνητρο
Κατάθλιψη, άγχος και απάθεια έχουν επίσης συνδεθεί με τη νόσο Πάρκινσον.
Σε κάποιες περιπτώσεις οι αλλαγές στη διάθεση μπορεί να προηγούνται των κινητικών συμπτωμάτων, καθώς επηρεάζονται εγκεφαλικά κυκλώματα που συμμετέχουν στη ρύθμιση των συναισθημάτων και του κινήτρου.
Εδώ, όμως, η σύνδεση είναι ακόμη λιγότερο ειδική.
Η κατάθλιψη και το άγχος είναι πολύ συχνές καταστάσεις και μπορούν να εμφανιστούν για πολλούς διαφορετικούς λόγους που δεν έχουν καμία σχέση με νευροεκφυλιστική νόσο.
Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει ποτέ να αντιμετωπίζονται ως «τεστ» για Πάρκινσον.
Αποκτούν μεγαλύτερη σημασία όταν εμφανίζονται παράλληλα με άλλα επίμονα, ανεξήγητα συμπτώματα.
Το τρέμουλο δεν είναι το μοναδικό χαρακτηριστικό σύμπτωμα
Όταν η νόσος περάσει στην πιο εμφανή κλινική φάση, τα συμπτώματα αφορούν κυρίως την κίνηση.
Μπορεί να εμφανιστούν:
τρόμος, συνήθως στα άκρα,
βραδυκινησία, δηλαδή σταδιακή επιβράδυνση των κινήσεων,
μυϊκή δυσκαμψία,
αλλαγές στο βάδισμα και στην ισορροπία.
Δεν εμφανίζουν όμως όλοι οι ασθενείς το ίδιο σύνολο συμπτωμάτων ούτε με την ίδια ένταση.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι κάποιος μπορεί να έχει Πάρκινσον χωρίς έντονο τρόμο, ενώ η βραδυκινησία και η δυσκαμψία μπορεί να είναι περισσότερο εμφανείς.
Γιατί η έρευνα επικεντρώνεται στην πρόδρομη φάση
Το ενδιαφέρον των επιστημόνων για αυτά τα πρώιμα συμπτώματα είναι μεγάλο, επειδή σήμερα η διάγνωση τίθεται συνήθως όταν η νόσος έχει ήδη προκαλέσει εμφανείς κινητικές διαταραχές.
Αν στο μέλλον καταστεί δυνατό να αναγνωρίζονται με μεγαλύτερη ακρίβεια άνθρωποι που βρίσκονται σε πολύ πρώιμο στάδιο, θα μπορούσαν να ανοίξουν νέοι δρόμοι για την έρευνα και για θεραπείες που θα στοχεύουν στην πορεία της νόσου πριν εγκατασταθούν σοβαρότερες βλάβες.
Προς το παρόν, όμως, δεν υπάρχει ένα μεμονωμένο σύμπτωμα που να μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα την εμφάνιση Πάρκινσον.
Η διάγνωση βασίζεται στη συνολική εικόνα, στο ιατρικό ιστορικό, στην πορεία των συμπτωμάτων και στη νευρολογική εξέταση.
Πότε χρειάζεται συζήτηση με γιατρό
Μία αλλαγή στην όσφρηση, ένα διάστημα δυσκοιλιότητας ή μια περίοδος άγχους δεν είναι λόγος πανικού.
Αν, όμως, αρκετά ανεξήγητα συμπτώματα επιμένουν ή εμφανίζονται μαζί, αξίζει να συζητηθούν με γιατρό και, εφόσον κριθεί απαραίτητο, με νευρολόγο.
Το σημαντικό είναι να αποφεύγεται η αυτοδιάγνωση.
Τα «σιωπηλά» συμπτώματα έχουν αξία για την επιστημονική έρευνα ακριβώς επειδή μπορεί να προσφέρουν κομμάτια ενός μεγαλύτερου παζλ.
Από μόνα τους, όμως, δεν είναι το παζλ.
Και ίσως αυτή να είναι η ουσιαστικότερη πληροφορία: η νόσος Πάρκινσον μπορεί να αρχίζει πολύ πριν εμφανιστεί το τρέμουλο, αλλά τα πρώτα της σημάδια αποκτούν πραγματική σημασία μόνο όταν αξιολογούνται συνολικά από ειδικό.
