Το άγχος δεν αφορά μόνο τους ενήλικες. Πολλά παιδιά βιώνουν έντονη ανησυχία, η οποία μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητά τους στο σπίτι, στο σχολείο και στις σχέσεις με τους συνομηλίκους τους.
Σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), το 9,4% των παιδιών ηλικίας 3 έως 17 ετών είχε διαγνωστεί με αγχώδη διαταραχή την περίοδο 2016-2019. Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί έχουν εκφράσει ανησυχίες για την επιβάρυνση της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων.
Το πρώτο βήμα για να βοηθήσουμε ένα παιδί είναι να αναγνωρίσουμε ότι κάτι το δυσκολεύει. Αυτό, ωστόσο, δεν είναι πάντα εύκολο, καθώς το παιδικό άγχος δεν εκφράζεται απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο όπως στους ενήλικες.
Ποια είναι τα σημάδια του άγχους στα παιδιά
Όπως εξηγεί η κλινική ψυχολόγος Caroline Danda, ένα παιδί που αντιμετωπίζει άγχος μπορεί να αναζητά συνεχώς επιβεβαίωση από τους γονείς του. Μπορεί, επίσης, να κάνει επανειλημμένα ερωτήσεις όπως «τι θα γίνει αν…» ή να φοβάται να δοκιμάσει νέες δραστηριότητες.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανησυχία γίνεται τόσο έντονη, ώστε το παιδί αρχίζει να αποφεύγει καταστάσεις, ανθρώπους ή εμπειρίες που προηγουμένως δεν το δυσκόλευαν.
Το άγχος μπορεί ακόμη να εκδηλωθεί μέσα από:
ευερεθιστότητα,
ανυπακοή,
έντονες αντιδράσεις,
ξεσπάσματα θυμού,
συχνό κλάμα,
φόβο για τον αποχωρισμό από τους γονείς,
αποφυγή του σχολείου ή κοινωνικών δραστηριοτήτων.
Αυτό σημαίνει ότι μια συμπεριφορά που μοιάζει απλώς «δύσκολη» ή «αντιδραστική» μπορεί στην πραγματικότητα να κρύβει φόβο και ανασφάλεια.
Οι αλλαγές στον ύπνο και την καθημερινότητα
Το άγχος δεν εμφανίζεται μόνο μέσα από τη συμπεριφορά. Συχνά επηρεάζει και τις καθημερινές συνήθειες του παιδιού.
Η κλινική ψυχολόγος και νοσηλεύτρια Kelsey M. Latimer επισημαίνει ότι ένα αγχωμένο παιδί μπορεί:
να δυσκολεύεται να αποκοιμηθεί,
να ξυπνά συχνά μέσα στη νύχτα,
να παρουσιάζει αλλαγές στην όρεξή του,
να αποφεύγει τις παρέες,
να μην απολαμβάνει δραστηριότητες που παλαιότερα του άρεσαν.
Παράλληλα, το άγχος μπορεί να εκφραστεί και με σωματικές ενοχλήσεις. Πόνοι στην κοιλιά, πονοκέφαλοι, μυϊκοί πόνοι και ανεξήγητη κόπωση είναι ορισμένα από τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανίσει ένα παιδί όταν δυσκολεύεται να διαχειριστεί τα συναισθήματά του.
Πώς θα πλησιάσουμε ένα παιδί που αγχώνεται
Το πρώτο που χρειάζεται να κάνουν οι γονείς είναι να μην κατηγορήσουν τον εαυτό τους. Το γεγονός ότι ένα παιδί βιώνει άγχος δεν σημαίνει ότι οι γονείς του απέτυχαν ή ότι είναι «κακοί γονείς».
Χρειάζεται, όμως, να προσπαθήσουν να κατανοήσουν τι προκαλεί την ανησυχία του. Η συζήτηση πρέπει να γίνεται με ηρεμία, προσοχή και χωρίς επικριτική διάθεση.
Ακόμη και μια απλή κουβέντα σε μια χαλαρή στιγμή, για παράδειγμα την ώρα που γονιός και παιδί τρώνε μαζί ένα μπισκότο ή κάνουν μια καθημερινή δραστηριότητα, μπορεί να βοηθήσει το παιδί να ανοιχτεί.
Το σημαντικό είναι να αισθανθεί ότι υπάρχει κάποιος που το ακούει πραγματικά και δεν θα το κρίνει για όσα νιώθει.
Τι δεν πρέπει να λέμε
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι γονείς δεν πρέπει να υποτιμούν τα συναισθήματα του παιδιού.
Φράσεις όπως:
«Δεν έγινε και τίποτα»,
«Μην αγχώνεσαι»,
«Δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι»,
«Πρέπει να το ξεπεράσεις»,
μπορεί να κάνουν το παιδί να αισθανθεί ότι δεν το καταλαβαίνουν.
Όπως εξηγεί η Caroline Danda, το άγχος δεν αποτελεί επιλογή του παιδιού. Οι συνεχείς παραινέσεις και τα «πρέπει» μπορεί να ενισχύσουν την πίεση και να το κάνουν να κλειστεί περισσότερο στον εαυτό του.
Αντίθετα, βοηθητικές μπορεί να είναι φράσεις όπως:
«Καταλαβαίνω ότι αυτό σε δυσκολεύει».
«Θες να μου πεις τι σε φοβίζει;».
«Είμαι εδώ και θα το αντιμετωπίσουμε μαζί».
«Δεν χρειάζεται να το λύσεις όλο τώρα».
Η δύναμη της αγκαλιάς και της χαλάρωσης
Εκτός από τη συζήτηση, οι γονείς μπορούν να δοκιμάσουν μαζί με το παιδί απλές τεχνικές χαλάρωσης, όπως αργές και βαθιές αναπνοές.
Μια αγκαλιά μπορεί επίσης να λειτουργήσει ανακουφιστικά, ακόμη και στα μεγαλύτερα παιδιά που συχνά δείχνουν ότι θέλουν περισσότερη ανεξαρτησία και κρατούν αποστάσεις.
Ο στόχος δεν είναι να εξαφανιστεί αμέσως το άγχος, αλλά να δημιουργηθεί ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον, μέσα στο οποίο το παιδί θα μπορεί να εκφράζει όσα αισθάνεται χωρίς φόβο και ντροπή.
Αν η ανησυχία επιμένει, επηρεάζει τον ύπνο, το σχολείο, τις σχέσεις ή την καθημερινότητα του παιδιού, είναι σημαντικό οι γονείς να απευθυνθούν σε ειδικό ψυχικής υγείας για αξιολόγηση και καθοδήγηση.
