Νύχτα Αγίου Βαρθολομαίου: Ο βασιλικός γάμος που κατέληξε σε μία από τις πιο αιματηρές σφαγές της Ευρώπης

Η Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου αποτελεί ένα από τα πιο σκοτεινά επεισόδια των θρησκευτικών πολέμων που συγκλόνισαν τη Γαλλία τον 16ο αιώνα και έδωσε στην Ιστορία μια φράση που μέχρι σήμερα χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια μαζική και ανελέητη εξόντωση. Η σφαγή ξεκίνησε στο Παρίσι τη νύχτα της 23ης προς την 24η Αυγούστου 1572, ημέρα της γιορτής του Αγίου Βαρθολομαίου, μέσα σε ένα ήδη εκρηκτικό κλίμα μεταξύ της καθολικής πλειοψηφίας και των Προτεσταντών Ουγενότων. Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 18 Αυγούστου, ο Προτεστάντης Ερρίκος της Ναβάρας, ο μελλοντικός Ερρίκος Δ΄ της Γαλλίας, είχε παντρευτεί τη Μαργαρίτα των Βαλουά, σε έναν γάμο που παρουσιάστηκε ως προσπάθεια συμφιλίωσης των δύο θρησκευτικών στρατοπέδων. Για τους εορτασμούς είχαν συγκεντρωθεί στο Παρίσι πολλοί ισχυροί Ουγενότοι ευγενείς, γεγονός που τους έκανε ταυτόχρονα εύκολους στόχους. Η κατάσταση ξέφυγε όταν, στις 22 Αυγούστου, έγινε απόπειρα δολοφονίας του ηγέτη των Ουγενότων, ναυάρχου Γκασπάρ ντε Κολινί, ο οποίος τραυματίστηκε αλλά επέζησε. Δύο ημέρες αργότερα, η καμπάνα της Saint-Germain-l’Auxerrois σήμανε την έναρξη των δολοφονιών. Ο Κολινί δολοφονήθηκε στο σπίτι του και η στοχευμένη εξόντωση της ηγεσίας των Ουγενότων μετατράπηκε μέσα σε λίγες ώρες σε γενικευμένο πογκρόμ: άνδρες, γυναίκες και παιδιά δολοφονήθηκαν, σπίτια λεηλατήθηκαν και πτώματα πετάχτηκαν στον Σηκουάνα. Μόνο στο Παρίσι οι νεκροί υπολογίζονται σε περίπου 3.000 έως 4.000, ενώ η βία εξαπλώθηκε τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες σε πολλές ακόμη πόλεις της Γαλλίας, με τις συνολικές εκτιμήσεις των θυμάτων να παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις. Κεντρικό πρόσωπο στην ιστορική συζήτηση υπήρξε η Αικατερίνη των Μεδίκων, η οποία για αιώνες παρουσιάστηκε ως η αρχιτέκτονας της σφαγής, ενώ οι ιστορικοί εξακολουθούν να εξετάζουν τον βαθμό της δικής της ευθύνης και το κατά πόσο η γενικευμένη βία ήταν εξαρχής σχεδιασμένη. Ο βασιλιάς Κάρολος Θ΄ ανέλαβε δημοσίως την ευθύνη για την εκτέλεση των προτεσταντών ηγετών, υποστηρίζοντας ότι υπήρχε συνωμοσία εναντίον του θρόνου. Η σφαγή προκάλεσε αντιδράσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη, από την ικανοποίηση του Πάπα Γρηγορίου ΙΓ΄ και του Φιλίππου Β΄ της Ισπανίας έως τον αποτροπιασμό σε προτεσταντικές χώρες. Χιλιάδες Ουγενότοι εγκατέλειψαν τη Γαλλία, ενώ ο Ερρίκος της Ναβάρας, που επέζησε και αργότερα έγινε βασιλιάς της Γαλλίας, θα εξέδιδε το Διάταγμα της Νάντης το 1598, προσπαθώντας να κλείσει έναν κύκλο δεκαετιών θρησκευτικής σύγκρουσης. Έτσι, η «Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου» έπαψε σταδιακά να σημαίνει μόνο τη συγκεκριμένη σφαγή του 1572 και πέρασε στη διεθνή ιστορική και πολιτική γλώσσα ως έκφραση για μια ξαφνική, μαζική και αμείλικτη εκκαθάριση αντιπάλων.