Το πείραμα με τους σκύλους στο Μπέλφαστ
Ερευνητές από το Queen's University Belfast μελέτησαν 36 ανθρώπους, από τους οποίους συνέλεξαν δείγματα ιδρώτα και αναπνοής σε δύο διαφορετικές στιγμές: όταν ήταν ήρεμοι και αμέσως μετά την ολοκλήρωση μιας απαιτητικής εργασίας που προκαλούσε στρες.
Παράλληλα, οι επιστήμονες μέτρησαν στοιχεία όπως η αρτηριακή πίεση και ο καρδιακός ρυθμός, ώστε να επιβεβαιώσουν ότι οι συμμετέχοντες είχαν πράγματι βιώσει σωματική αντίδραση στο στρες.
Στη συνέχεια, τέσσερις εκπαιδευμένοι σκύλοι κλήθηκαν να ξεχωρίσουν τα δείγματα που είχαν συλλεχθεί όταν οι άνθρωποι βρίσκονταν υπό πίεση.
Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά. Οι σκύλοι εντόπισαν σωστά τα δείγματα που σχετίζονταν με το στρες στο 93,75% των δοκιμών, σε σύνολο 720 προσπαθειών.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο PLOS ONE, υποδεικνύει ότι το στρες μπορεί να προκαλεί μια αλλαγή στη μυρωδιά του ανθρώπινου σώματος, την οποία οι σκύλοι είναι σε θέση να αντιληφθούν.
Γιατί αλλάζει η μυρωδιά μας όταν αγχωνόμαστε;
Το σώμα μας απελευθερώνει συνεχώς πτητικές οργανικές ενώσεις, δηλαδή χημικές ουσίες που μπορούν να περάσουν στον αέρα μέσω του δέρματος και της αναπνοής.
Όταν ένας άνθρωπος βρίσκεται σε κατάσταση στρες, ενεργοποιούνται διάφοροι μηχανισμοί του οργανισμού. Ορμόνες όπως η αδρεναλίνη, η νοραδρεναλίνη και η κορτιζόλη μεταβάλλονται, επηρεάζοντας μεταξύ άλλων και τον μεταβολισμό.
Οι αλλαγές αυτές μπορεί να μεταβάλλουν τις χημικές ουσίες που απελευθερώνει το σώμα. Για τον άνθρωπο η συγκεκριμένη διαφοροποίηση είναι πρακτικά αδύνατο να γίνει αντιληπτή. Για έναν σκύλο, όμως, με την ιδιαίτερα ευαίσθητη όσφρησή του, μπορεί να αποτελεί ένα ξεκάθαρο σήμα.
Οι σκύλοι φαίνεται να αντιλαμβάνονται διαφορετικές πτυχές του στρες
Παρόμοια ευρήματα προέκυψαν και από έρευνα του Dalhousie University. Οι επιστήμονες συνέλεξαν δείγματα αναπνοής από 26 άτομα με ιστορικό μετατραυματικού στρες, τόσο σε κατάσταση ηρεμίας όσο και κατά τη διάρκεια μιας διαδικασίας που ανακαλούσε τραυματικές εμπειρίες.
Δύο ειδικά εκπαιδευμένοι σκύλοι κλήθηκαν να ξεχωρίσουν τα δείγματα. Όταν μπορούσαν να συγκρίνουν άμεσα τις δύο κατηγορίες, η ακρίβειά τους έφτασε περίπου στο 90%.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το γεγονός ότι οι δύο σκύλοι δεν φαίνεται να ανταποκρίνονταν ακριβώς στις ίδιες χημικές αλλαγές. Η απόδοση του ενός συνδεόταν περισσότερο με το επίπεδο άγχους που ανέφεραν οι συμμετέχοντες, ενώ η άλλη σχετιζόταν περισσότερο με το αίσθημα ντροπής.
Όταν οι ερευνητές αφαίρεσαν τη δυνατότητα άμεσης σύγκρισης και παρουσίασαν ένα δείγμα κάθε φορά, η ακρίβεια μειώθηκε, αλλά παρέμεινε αξιοσημείωτη.
Η όσφρηση επηρεάζει και τη συμπεριφορά τους
Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στην ικανότητα των σκύλων να εντοπίζουν το στρες. Έρευνες δείχνουν ότι η μυρωδιά ενός αγχωμένου ανθρώπου μπορεί να επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται.
Σε μελέτη του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, 18 σκύλοι συμμετείχαν σε ένα πείραμα που αξιολογούσε κατά πόσο εμφανίζουν πιο αισιόδοξη ή απαισιόδοξη συμπεριφορά σε αμφίβολες καταστάσεις.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η παρουσία της μυρωδιάς ενός αγχωμένου αγνώστου μπορούσε να κάνει τους σκύλους πιο διστακτικούς απέναντι σε ορισμένα σημεία όπου δεν ήταν βέβαιο αν θα υπήρχε ανταμοιβή.
Αντίστοιχα, προηγούμενη έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Νάπολης Federico II είχε δείξει ότι η έκθεση σκύλων σε δείγματα ιδρώτα ανθρώπων που είχαν βιώσει φόβο συνδεόταν με περισσότερες ενδείξεις άγχους και με μεγαλύτερη ανάγκη να παραμένουν κοντά στους ιδιοκτήτες τους.
Η μύτη τους συνδέεται με περισσότερα τμήματα του εγκεφάλου απ' όσα γνωρίζαμε
Η ικανότητα των σκύλων να αντιλαμβάνονται τον κόσμο μέσω της όσφρησης φαίνεται να είναι ακόμη πιο σύνθετη.
Ερευνητές του Cornell μελέτησαν τον εγκέφαλο 23 σκύλων και εντόπισαν πέντε σημαντικές οδούς λευκής ουσίας που ξεκινούν από τον οσφρητικό βολβό. Μία από αυτές φαίνεται να συνδέεται με τον ινιακό λοβό, περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με την επεξεργασία της όρασης.
Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι στον εγκέφαλο του σκύλου οι πληροφορίες από διαφορετικές αισθήσεις μπορεί να συνδυάζονται με έναν ιδιαίτερα σύνθετο τρόπο.
Καταλαβαίνουν λοιπόν οι σκύλοι ότι αγχωνόμαστε;
Τα επιστημονικά δεδομένα δεν σημαίνουν ότι οι σκύλοι μπορούν να διαβάσουν τις σκέψεις μας ή να γνωρίζουν ακριβώς τι μας προκαλεί ανησυχία.
Δείχνουν, όμως, ότι είναι σε θέση να αντιλαμβάνονται ορισμένες από τις σωματικές και χημικές αλλαγές που συνοδεύουν το στρες, χρησιμοποιώντας την όσφρησή τους. Στη συνέχεια, αυτές οι πληροφορίες μπορεί να επηρεάζουν τη συμπεριφορά και τις αντιδράσεις τους.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι αρκετές από τις σχετικές μελέτες έχουν πραγματοποιηθεί σε μικρά δείγματα και ότι δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως ποιες ακριβώς χημικές ενώσεις εντοπίζουν οι σκύλοι.
Παρόλα αυτά, τα ευρήματα ενισχύουν την εικόνα του σκύλου ως ενός ζώου που αντιλαμβάνεται λεπτές αλλαγές στο ανθρώπινο σώμα πολύ πριν αυτές γίνουν εμφανείς μέσα από τη φωνή, τις εκφράσεις ή τις κινήσεις μας.
Ίσως, λοιπόν, όταν ο σκύλος μας πλησιάζει και αναζητά την επαφή σε μια δύσκολη στιγμή, να έχει ήδη αντιληφθεί ότι κάτι έχει αλλάξει. Όχι επειδή μπορεί να διαβάσει το μυαλό μας, αλλά επειδή η μύτη του μπορεί να του έχει πει περισσότερα απ' όσα έχουμε προλάβει να εκφράσουμε.
