Σύμφωνα με τους Adele Faber και Elaine Mazlish, στο βιβλίο τους " How to talk so teens will listen and listen so teens will talk" ( Πώς να μιλάτε ώστε οι έφηβοι να ακούνε και πώς να ακούτε ώστε οι έφηβοι να μιλάνε), οι έφηβοι δε χρειάζονται πάντα περισσότερες εξηγήσεις. Πολλές φορές χρειάζονται πρώτα να νιώσουν ότι κάποιος άκουσε πραγματικά αυτό που θέλουν. Εκεί ακριβώς βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μυστικά της επικοινωνίας μαζί τους: όταν ένα αίτημά τους δεν μπορεί να ικανοποιηθεί, αντί για ένα ακόμη κήρυγμα λογικής, μπορεί να λειτουργήσει πολύ καλύτερα η αναγνώριση της επιθυμίας τους και λίγη… φαντασία.
Ας δούμε ένα πολύ απλό παράδειγμα.
«Μπαμπά, πότε θα με μάθεις να οδηγώ;»
«Σου έχω πει. Όταν μεγαλώσεις.»
«Μα είμαι 15!»
«Ακριβώς. Είσαι ακόμη μικρός.»
«Ναι, αλλά ο πατέρας του Κώστα τον μαθαίνει ήδη.»
«Ε, λοιπόν, εγώ δεν είμαι ο πατέρας του Κώστα.»
Και κάπου εκεί αρχίζει η γνωστή μάχη. Ο γονιός πιστεύει ότι επιχειρηματολογεί απολύτως λογικά. Και πράγματι, λογικά μιλώντας, μπορεί να έχει δίκιο. Μόνο που ο έφηβος εκείνη τη στιγμή δεν ζητά διάλεξη πάνω στη νομοθεσία, στην ηλικία, στην ασφάλεια ή στην υπευθυνότητα. Εκφράζει κυρίως μια επιθυμία. Θέλει να μεγαλώσει. Θέλει να δοκιμάσει. Θέλει να αισθανθεί ανεξάρτητος. Και κάθε νέα λογική εξήγηση μπορεί να ακούγεται στα αυτιά του σαν ακόμη μία πόρτα που κλείνει.
Τι θα γινόταν αν η ίδια συζήτηση εξελισσόταν διαφορετικά;
«Μπαμπά, πότε θα με μάθεις να οδηγώ;»
«Ακούγεσαι σαν να μην μπορείς να περιμένεις. Ανυπομονείς πολύ να μάθεις, ε;»
«Ναι! Ο πατέρας του Κώστα ήδη τον μαθαίνει.»
«Και εσύ μάλλον θα ευχόσουν να μην έπαιρνα τόσο σοβαρά την ηλικία σου!»
«Ε, ναι!»
«Αν ήσουν μεγαλύτερος τώρα, θα είχες ήδη το δίπλωμά σου.»
«Ναι! Θα ήταν τέλεια.»
«Και μετά θα έπαιρνες εμένα βόλτα;»
«Εννοείται!»
«Πω πω… τέλεια. Θα καθόμουν δίπλα και θα σου έλεγα μόνο πού θέλω να πάμε!»
Τι άλλαξε; Ο γονιός δεν υποχώρησε. Δεν είπε ότι θα του δώσει το αυτοκίνητο. Δεν κατάργησε το όριο. Δεν συμφώνησε σε κάτι που θεωρεί επικίνδυνο ή ακατάλληλο. Έκανε όμως κάτι πολύ πιο σημαντικό: μπήκε για λίγο μέσα στην επιθυμία του παιδιού.
Και αυτό είναι καθοριστικό.
Πολλές συγκρούσεις ανάμεσα σε γονείς και εφήβους δεν ξεκινούν επειδή διαφωνούν για το γεγονός. Ξεκινούν επειδή ο έφηβος αισθάνεται ότι κανείς δεν καταλαβαίνει πώς νιώθει. Ο γονιός ακούει ένα αίτημα και απαντά με επιχειρήματα. Ο έφηβος όμως πίσω από το αίτημα μπορεί να λέει: «Θέλω να μεγαλώσω», «Θέλω να με εμπιστεύεσαι», «Θέλω περισσότερη ελευθερία», «Θέλω να κάνω όσα κάνουν οι φίλοι μου».
Γι' αυτό πολλές φορές δεν χρειάζεται να πολεμήσουμε την επιθυμία. Μπορούμε να την αναγνωρίσουμε χωρίς να την πραγματοποιήσουμε.
«Θέλω να πάω μόνος μου διακοπές με τους φίλους μου.»
Αντί για: «Είσαι 14 χρονών, αποκλείεται, μην το ξανασυζητήσουμε», θα μπορούσε να ακουστεί: «Φαντάζομαι πόσο ωραίο θα σου φαινόταν να ξυπνάς το πρωί σε ένα νησί με την παρέα σου και να κανονίζετε μόνοι σας τι θα κάνετε όλη μέρα».
Το «όχι» παραμένει. Αλλά παύει να ακούγεται σαν απόρριψη του ίδιου του παιδιού.
Το ίδιο μπορεί να συμβεί με δεκάδες καθημερινά θέματα.
«Θέλω το καινούργιο κινητό.»
«Μακάρι να μπορούσαμε να αγοράζουμε ό,τι μας αρέσει τη στιγμή που το βλέπουμε! Φαντάζομαι ήδη να το ανοίγεις και να δοκιμάζεις την κάμερα.»
«Θέλω να γυρίσω στις τρεις το πρωί.»
«Καταλαβαίνω. Αν εξαρτιόταν από εσένα, μάλλον η βραδιά δεν θα τελείωνε ποτέ!»
Το όριο μπορεί να μπει αμέσως μετά. Όμως έχει προηγηθεί κάτι πολύτιμο: η σύνδεση.
Γιατί άλλο είναι να πεις «όχι» στην επιθυμία και άλλο να ακυρώσεις την επιθυμία.
Ο έφηβος μπορεί να αντέξει πολύ ευκολότερα το «δεν γίνεται» όταν αισθάνεται ότι ο απέναντί του καταλαβαίνει το «πόσο πολύ θα ήθελα να γίνεται».
Η φαντασία εδώ δεν χρησιμοποιείται για να κοροϊδέψει το παιδί ούτε για να αποφύγει ο γονιός τις ευθύνες του. Χρησιμοποιείται ως γέφυρα. Επιτρέπει στον έφηβο να εκφράσει αυτό που θέλει χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά να το διεκδικήσει μέσα από φωνές, αντίδραση και αντιπαράθεση.
Και ίσως αυτό είναι ένα από τα δυσκολότερα μαθήματα της γονεϊκότητας: δεν χρειάζεται πάντα να πείσουμε το παιδί ότι έχουμε δίκιο.
Μερικές φορές αρκεί να του δείξουμε ότι καταλαβαίνουμε γιατί εκείνο θα ήθελε τόσο πολύ να έχουμε άδικο.
Οι έφηβοι έχουν ήδη αρκετούς ανθρώπους γύρω τους που τους εξηγούν τι πρέπει να κάνουν, τι δεν πρέπει να κάνουν, τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται. Αυτό που χρειάζονται περισσότερο είναι έναν ενήλικα που, ακόμη κι όταν λέει «όχι», μπορεί να σταθεί για λίγο δίπλα τους και να πει:
«Ναι. Καταλαβαίνω πόσο πολύ θα ήθελες να ήταν αλλιώς».
Και παραδόξως, ακριβώς τότε αρχίζουν να ακούν.
