Οι πόρνες των οίκων ανοχής
Στο χαμηλότερο κοινωνικό επίπεδο βρίσκονταν οι γυναίκες που εργάζονταν στους οίκους ανοχής. Η λέξη "πόρνη" συνδέεται ετυμολογικά με το αρχαίο ρήμα "πέρνημι", δηλαδή "πουλώ", και σχετίζεται με την ιδέα της εμπορικής εκμετάλλευσης.
Πολλές από αυτές τις γυναίκες ήταν δούλες και εργάζονταν υπό την εξουσία ενός «πορνοβοσκού», ο οποίος διαχειριζόταν την επιχείρηση και κρατούσε μέρος των εσόδων.
Οίκοι ανοχής υπήρχαν σε διάφορα σημεία των πόλεων και ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονη εμπορική και ναυτική δραστηριότητα. Στην Αθήνα, χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούσαν ο Πειραιάς και ο Κεραμεικός. Εκεί κατέφευγαν μεταξύ άλλων ναυτικοί και άνδρες χαμηλότερων οικονομικών στρωμάτων.
Αξιοσημείωτο είναι ότι οι αρχαίες πηγές αναφέρουν ακόμη και οίκους ανοχής που λειτουργούσαν υπό κρατική εποπτεία στην Αθήνα.
Οι ανεξάρτητες γυναίκες
Σε διαφορετική θέση βρίσκονταν οι γυναίκες που είχαν απελευθερωθεί από τη δουλεία και πλέον ασκούσαν το επάγγελμα ανεξάρτητα. Η προέλευσή τους ήταν διαφορετική. Ανάμεσά τους μπορούσαν να υπάρχουν πρώην δούλες που είχαν εξαγοράσει την ελευθερία τους, γυναίκες που είχαν μετακινηθεί στην Αθήνα, αλλά και χήρες ή άλλες γυναίκες χωρίς οικονομική στήριξη.
Στην Αθήνα, οι ανεξάρτητες εκδιδόμενες γυναίκες υπόκειντο σε καταγραφή και φορολογία. Ορισμένες, μάλιστα, κατάφεραν να αποκτήσουν σημαντική οικονομική άνεση και περιουσία χάρη στα έσοδά τους.
Στην ίδια ευρύτερη κατηγορία συναντάμε και γυναίκες που εργάζονταν ως μουσικοί ή χορεύτριες και συμμετείχαν στα συμπόσια. Η παρουσία τους δεν περιοριζόταν απαραίτητα στη σεξουαλική επαφή, καθώς παρείχαν και ψυχαγωγία στους παρευρισκόμενους.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα αρχαιολογικό εύρημα που έχει συνδεθεί με αυτές τις γυναίκες: ορισμένα σανδάλια φαίνεται πως είχαν ειδικά σχεδιασμένες σόλες, ώστε κατά το περπάτημα να αφήνουν στο έδαφος ένα μήνυμα που μπορούσε να διαβαστεί ως "ΑΚΟΛΟΥΘΙ", δηλαδή "ακολούθησέ με". Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η πρακτική της προσέλκυσης πελατών μπορούσε να παίρνει ακόμη και ευρηματικές μορφές.
Οι εταίρες και η ιδιαίτερη θέση τους
Στην κορυφή αυτής της κοινωνικής κλίμακας τοποθετούνται οι εταίρες. Ο όρος "εταίρα" συνδέεται με τη λέξη "εταίρος", δηλαδή τον σύντροφο ή συνοδό.
Οι εταίρες δεν περιορίζονταν στη σεξουαλική διάσταση της σχέσης τους με τους άνδρες. Σε αρκετές περιπτώσεις ήταν μορφωμένες, καλλιεργημένες και μπορούσαν να συμμετέχουν σε συζητήσεις και πνευματικές συναναστροφές, ακόμη και σε συμπόσια όπου συγκεντρώνονταν μορφωμένοι άνδρες.
Σε αντίθεση με τις παντρεμένες γυναίκες της αθηναϊκής κοινωνίας, οι οποίες συνήθως βρίσκονταν υπό την εξουσία του συζύγου ή του οικογενειακού τους περιβάλλοντος, ορισμένες εταίρες διέθεταν μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική αυτονομία. Μπορούσαν να έχουν προσωπική περιουσία και να διαχειρίζονται οι ίδιες τα οικονομικά τους.
Η οικονομική σχέση με τους άνδρες που τις συναναστρέφονταν ήταν επίσης διαφορετική. Αντί για μια συγκεκριμένη αμοιβή για κάθε συνεύρεση, μπορούσαν να λαμβάνουν δώρα ή οικονομική υποστήριξη από τους συντρόφους και θαυμαστές τους.
Πολλές εταίρες προέρχονταν από την τάξη των μετοίκων, δηλαδή των ελεύθερων κατοίκων που δεν είχαν την ιδιότητα του Αθηναίου πολίτη. Κάποιες κατάφεραν να αποκτήσουν σημαντική περιουσία και να διαδραματίσουν αξιοσημείωτο ρόλο στην κοινωνική ζωή της εποχής.
Δεν ήταν πάντα εύκολο να ξεχωρίσουν οι κατηγορίες
Παρά τις παραπάνω διακρίσεις, η πραγματικότητα ήταν αρκετά πιο σύνθετη. Δεν μπορούμε πάντοτε να διαχωρίσουμε με απόλυτη σαφήνεια μια εταίρα από μια πόρνη ή μια παλλακίδα.
Μια γυναίκα μπορούσε να είναι ελεύθερη ή δούλη, να εργάζεται ανεξάρτητα ή υπό την επίβλεψη κάποιου άλλου και να βρίσκεται σε διαφορετική κοινωνική κατάσταση ανάλογα με την περίοδο και τις συνθήκες της ζωής της.
Επιπλέον, οι αντιλήψεις των μεταγενέστερων συγγραφέων και σχολιαστών επηρέασαν τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκαν αυτές οι γυναίκες. Η δυσκολία να γίνει αποδεκτή η ιδέα μιας γυναίκας που δεν εντασσόταν στο παραδοσιακό δίπολο "σύζυγος ή πόρνη" φαίνεται πως οδήγησε σε αρκετές συγχύσεις γύρω από τον ρόλο των εταίρων.
Η ιστορία της πορνείας στην αρχαία Ελλάδα, επομένως, δεν μπορεί να περιοριστεί σε στερεότυπα. Αποτελεί ένα πολυδιάστατο κομμάτι της αρχαίας κοινωνίας, μέσα στο οποίο συνυπήρχαν η δουλεία, η οικονομική ανάγκη, η κοινωνική κινητικότητα, η γυναικεία ανεξαρτησία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η μόρφωση και η οικονομική ισχύς.
