Τα κινητά τηλέφωνα, τα τάμπλετ, οι υπολογιστές και οι τηλεοράσεις αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας ακόμη και για τα μικρότερα παιδιά. Ωστόσο, οι επιστήμονες εξακολουθούν να διερευνούν πώς η πρώιμη έκθεση στις οθόνες επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τις γνωστικές δεξιότητες.
Μια νέα μακροχρόνια μελέτη έρχεται να προσθέσει νέα δεδομένα, υποδεικνύοντας ότι δεν έχει σημασία μόνο πόση ώρα περνά ένα παιδί μπροστά σε μια οθόνη, αλλά και σε ποια ηλικία συμβαίνει αυτό. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η μεγαλύτερη έκθεση κατά τη βρεφική ηλικία και λίγο πριν από την έναρξη του σχολείου συνδέεται με χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις και ασθενέστερη εργαζόμενη μνήμη αργότερα στη ζωή.
Οι ηλικίες που θεωρούνται πιο κρίσιμες
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Inserm και του Εθνικού Πανεπιστημίου της Σιγκαπούρης, δημοσιεύθηκε στο World Journal of Pediatrics και βασίστηκε σε στοιχεία της μακροχρόνιας μελέτης GUSTO (Growing Up in Singapore Towards Healthy Outcomes). Οι ερευνητές παρακολούθησαν 502 παιδιά από τη βρεφική ηλικία έως περίπου τα 10 έτη, καταγράφοντας τον χρόνο που περνούσαν μπροστά σε οθόνες σε έξι διαφορετικές ηλικιακές φάσεις. Στη συνέχεια αξιολόγησαν τις σχολικές επιδόσεις και την εργαζόμενη μνήμη τους.
Η ανάλυση έδειξε ότι οι πιο έντονες συσχετίσεις εμφανίστηκαν:
- στην ηλικία του ενός έτους,
- και ξανά γύρω στα έξι χρόνια, όταν τα παιδιά ξεκινούν τη σχολική τους πορεία.
Αντίθετα, στις ηλικίες των δύο και τριών ετών δεν καταγράφηκαν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις.
Δεν μετρά μόνο ο χρόνος
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι η χρονική στιγμή της έκθεσης στις οθόνες φαίνεται να παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο με τη συνολική διάρκεια χρήσης.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η βρεφική ηλικία αποτελεί μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Η υπερβολική χρήση οθονών ενδέχεται να περιορίζει πολύτιμες αλληλεπιδράσεις του παιδιού με τους γονείς και το περιβάλλον του, οι οποίες είναι καθοριστικές για τη γλωσσική, κοινωνική και γνωστική ανάπτυξη.
Παράλληλα, η επανεμφάνιση της συσχέτισης στην ηλικία των έξι ετών υποδηλώνει ότι οι συνήθειες χρήσης οθονών εξακολουθούν να επηρεάζουν δεξιότητες όπως η συγκέντρωση, η μάθηση και η μνήμη, σε μια περίοδο που το παιδί προσαρμόζεται στις απαιτήσεις του σχολείου.
Τι συστήνουν οι ειδικοί
Οι συστάσεις των ειδικών παραμένουν ιδιαίτερα προσεκτικές. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής προτείνουν να αποφεύγεται η χρήση οθονών πριν από τους 18 έως 24 μήνες, ενώ για παιδιά ηλικίας 2 έως 5 ετών συνιστούν ο χρόνος έκθεσης να μην ξεπερνά τη μία ώρα ημερησίως.
Παρότι πολλές προηγούμενες μελέτες είχαν καταλήξει σε αντικρουόμενα συμπεράσματα, η νέα έρευνα ξεχωρίζει επειδή παρακολούθησε τα ίδια παιδιά σε διαφορετικά στάδια της ανάπτυξής τους, προσφέροντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ακόμη και αν η επίδραση μιας επιπλέον ώρας χρήσης οθόνης δεν είναι εμφανής σε κάθε παιδί ξεχωριστά, σε επίπεδο πληθυσμού μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές διαφορές στις σχολικές επιδόσεις και στις γνωστικές δεξιότητες.
Παράλληλα, τονίζουν ότι η μελλοντική έρευνα θα πρέπει να εξετάσει όχι μόνο τη διάρκεια χρήσης, αλλά και το είδος του περιεχομένου, τη συσκευή που χρησιμοποιείται και τον ρόλο των γονέων, καθώς η κοινή παρακολούθηση και η ποιότητα του ψηφιακού περιεχομένου ενδέχεται να επηρεάζουν ουσιαστικά την ανάπτυξη των παιδιών.
