Βαθιά θλίψη προκαλεί η είδηση του θανάτου του ψυχιάτρου και αγωνιστή της Αριστεράς Θόδωρου Μεγαλοοικονόμου, ο οποίος έφυγε από τη ζωή έπειτα από μάχη με τον καρκίνο.
Ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου υπήρξε μια ξεχωριστή προσωπικότητα στον χώρο της ψυχικής υγείας, καθώς αφιέρωσε ολόκληρη την επιστημονική και κοινωνική του διαδρομή στον αγώνα για μια διαφορετική ψυχιατρική: μια ψυχιατρική χωρίς αποκλεισμούς, εγκλεισμούς και ιδρυματικές πρακτικές, που θα αντιμετωπίζει τον άνθρωπο με αξιοπρέπεια, θα υπερασπίζεται τα δικαιώματά του και θα υπηρετεί την κοινωνική χειραφέτηση.
Παράλληλα, ανέπτυξε πολυσχιδή κοινωνική και πολιτική δράση, συμμετέχοντας ενεργά σε κινήματα αλληλεγγύης, σε συλλογικότητες υπεράσπισης προσφύγων και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, καθώς και σε οργανώσεις της κομμουνιστικής και αντικαπιταλιστικής Αριστεράς.
Από την Ιατρική στην εναλλακτική ψυχιατρική
Ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1947 και σπούδασε Ιατρική στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Ως ψυχίατρος, από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, ήρθε σε επαφή με το κίνημα της εναλλακτικής ψυχιατρικής, το οποίο είχε εμπνεύσει στην Ιταλία ο Φράνκο Μπαζάλια. Η προσέγγιση αυτή αμφισβητούσε τη λογική του εγκλεισμού και των μεγάλων ψυχιατρικών ιδρυμάτων, προτάσσοντας τη φροντίδα μέσα στην κοινότητα, την κοινωνική ένταξη και την ενεργό συμμετοχή των ίδιων των ανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία.
Οι αρχές αυτές δεν αποτέλεσαν για τον Θόδωρο Μεγαλοοικονόμου μόνο ένα θεωρητικό ή επιστημονικό πεδίο. Έγιναν το κέντρο της επαγγελματικής του πρακτικής και της δημόσιας δράσης του.
Η διαδρομή σε Δρομοκαΐτειο, Λέρο και Δαφνί
Κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής του πορείας εργάστηκε διαδοχικά σε τρία από τα σημαντικότερα ψυχιατρικά ιδρύματα της χώρας.
Υπηρέτησε στο Δρομοκαΐτειο από το 1986 έως το 1990, στο Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου από το 1990 έως το 1999 και στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής – Δαφνί από το 1999 μέχρι το 2014.
Σε όλους αυτούς τους χώρους ανέλαβε πρωτοβουλίες για την υπέρβαση των ιδρυματικών πρακτικών και την προώθηση της αποϊδρυματοποίησης. Ιδιαίτερα στη Λέρο, όπου οι συνθήκες διαβίωσης των εγκλείστων είχαν προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις, συνέβαλε σε προσπάθειες που στόχευαν στη ριζική αλλαγή της λειτουργίας του ψυχιατρικού ιδρύματος και στην αποκατάσταση της αξιοπρέπειας των ασθενών.
Για τον ίδιο, η ψυχιατρική μεταρρύθμιση δεν μπορούσε να περιοριστεί στη μεταφορά των ανθρώπων από ένα κλειστό ίδρυμα σε μια μικρότερη δομή. Προϋπέθετε την αλλαγή ολόκληρης της σχέσης της κοινωνίας και των υπηρεσιών ψυχικής υγείας με τον ψυχικά πάσχοντα.
Πλούσιο συγγραφικό έργο
Ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου κατέγραψε τις εμπειρίες, τις σκέψεις και τις επιστημονικές του θέσεις σε ένα σημαντικό συγγραφικό έργο.
Μεταξύ των βιβλίων του περιλαμβάνονται τα:
- «Λέρος, μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής»,
- «Ρωγμές, ρήγματα και αντιστάσεις στην κυρίαρχη ψυχιατρική»,
- «Δρομοκαΐτειο»,
- «Λέρος»,
- «Δαφνί»,
- «Ποια ψυχική υγεία και ποια ψυχιατρική, σε ποια κοινωνία…».
Μέσα από τα κείμενά του ασκούσε κριτική στην κυρίαρχη ψυχιατρική, στον εγκλεισμό, στην καταστολή και στη μετατροπή της ψυχικής οδύνης σε ένα αποκλειστικά ιατρικό πρόβλημα, αποκομμένο από τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες γεννιέται.
Το Πολύμορφο Κίνημα για την Ψυχική Υγεία
Μέχρι το τέλος της ζωής του ανέπτυξε συνεχή και συστηματική δράση για τη δημιουργία ενός εναλλακτικού κινήματος στον χώρο της ψυχικής υγείας.
Συνεργάστηκε με ανθρώπους με ψυχιατρική εμπειρία, οικογένειες, εργαζομένους στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας και κοινωνικά κινήματα, συμμετέχοντας στην Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία.
Η παρουσία του υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων, στην αντίσταση στις ακούσιες νοσηλείες και στις κατασταλτικές πρακτικές, αλλά και στη διεκδίκηση ενός δημόσιου, κοινοτικού και ανθρώπινου συστήματος ψυχικής υγείας.
Πολιτική και κοινωνική δράση
Η δράση του δεν περιορίστηκε στον χώρο της ψυχιατρικής. Συμμετείχε στο αντιδικτατορικό κίνημα σε οργανώσεις της Αριστεράς, μεταξύ των οποίων η Εργατική Διεθνιστική Ένωση και το Εργατικό Επαναστατικό Κόμμα.
Τα τελευταία χρόνια συνεργάστηκε με την ΑΝΤΑΡΣΥΑ και ήταν υποψήφιος στις ευρωεκλογές του 2024, ενώ υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης.
Παράλληλα, συμμετείχε ενεργά στον αγώνα για τα δικαιώματα των προσφύγων, στη δράση κοινωνικών ιατρείων, στη Λαϊκή Συνέλευση Κολωνού – Ακαδημίας Πλάτωνος – Σεπολίων και σε πρωτοβουλίες αλληλεγγύης στα Προσφυγικά. Βρέθηκε επίσης στο πλευρό του κινήματος στήριξης της 12χρονης από τον Κολωνό και συμμετείχε σε δημοτικές κινήσεις της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς στην Αθήνα.
Ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου αφήνει πίσω του μια σημαντική επιστημονική, πολιτική και ανθρώπινη παρακαταθήκη. Τη μνήμη ενός ανθρώπου που δεν αντιμετώπισε ποτέ την ψυχιατρική ως ουδέτερη τεχνική, αλλά ως πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στον αποκλεισμό και την ελευθερία, στην καταστολή και τη φροντίδα, στην ιδρυματοποίηση και την κοινωνική χειραφέτηση.
