Το ελληνικό θέατρο και ο κινηματογράφος αποχαιρετούν μια από τις τελευταίες μεγάλες κυρίες της «χρυσής» εποχής τους. Η Μάρω Κοντού έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 92 ετών, αφήνοντας πίσω της ένα δυσαναπλήρωτο κενό, αλλά και μια πλούσια παρακαταθήκη ερμηνειών που γαλούχησαν γενιές και γενιές.
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950, όταν πρωτοεμφανίστηκε στη μεγάλη οθόνη, το κοινό τη λάτρεψε μέσα από εμβληματικούς ρόλους: ως Ρίτα στο «Αλίμονο στους Νέους» (1961), Ρένα Καλλιγαρίδη στα «Κίτρινα Γάντια» (1960), Φωφώ Βλάσση στο «Ο φίλος μου ο Λευτεράκης» (1963), Λιλή Χαριδήμου στη «Σωφερίνα» (1964), Ελένη Κοκοβίκου στο «Η γυνή να φοβείται τον άνδρα» (1965), Μαίρη Αγγελίδου στον «Γεροντοκόρο» (1967), Μπιάνκα στο «Μια Ιταλίδα απ’ την Κυψέλη» (1968), και Μαίρη Χατζηθωμά στο «Ο στρίγγλος που έγινε αρνάκι» (1968).
Σε κάθε της ηρωίδα ενσωμάτωνε στοιχεία του δικού της χαρακτήρα, μια απαράμιλλη γοητεία χωρίς ίχνος ναρκισσισμού, εξυπνάδα χωρίς επίδειξη, τρυφερότητα χωρίς αδυναμία, χιούμορ χωρίς εξυπνακισμούς και, πάνω από όλα, μια βαθιά αξιοπρέπεια που χαρακτήριζε τόσο την καλλιτεχνική όσο και την προσωπική της διαδρομή.
Το ξεκίνημα δίπλα στον Χορν: «Πήρα πτυχίο κοινωνιολογίας»
Η πορεία της στο σανίδι ξεκίνησε χάρη στον Ντίνο Ηλιόπουλο, με τον θίασο του οποίου περιόδευσε το 1959 σε Ελλάδα και Κύπρο, παίζοντας στα έργα «Φωνάζει ο κλέφτης» και «Η κυρία του κυρίου». Εκεί την ανακάλυψε ο Άλκης Στέας, ο οποίος τη σύστησε στον Δημήτρη Χορν. Εκείνος της εμπιστεύτηκε τον πρώτο της πρωταγωνιστικό ρόλο στο έργο «Ρομανσέρο» στο θέατρο «Κεντρικόν».
Η ίδια θυμόταν εκείνη την περίοδο με δέος. Όπως λέει, «ήταν κοσμογονία για μένα. Δεν το πίστευα, τσιμπιόμουν, δεν αισθανόμουν έτοιμη και, πράγματι, ήμουν ανώριμη υποκριτικά. Αλλά η δική του προσωπικότητα και η δοτικότητά του προς τους ηθοποιούς με γλίτωσαν».
Η μαθητεία δίπλα στον Χορν ήταν για εκείνη καθοριστική, «πήρα πτυχίο όχι μόνο υποκριτικής, αλλά και κοινωνιολογίας. Ηταν βαθιά ευγενής, με μια ποιότητα στο DNA του και έναν απίστευτο αυτοσαρκασμό. Είχε κάτι πολύ τρυφερό πάνω του, που σε έκανε να τον βλέπεις ως παιδί, όχι ως άντρα. Και, όχι, ποτέ δεν υπήρξαμε ζευγάρι».
Οι άνθρωποι που σημάδεψαν τη Μάρω Κοντού
Στο φιλόξενο, απέριττο διαμέρισμά της στους Αμπελοκήπους, η Μάρω Κοντού είχε ξεδιπλώσει τις αναμνήσεις της για τα πρόσωπα που καθόρισαν τη ζωή της.
Για τη Σμυρνιά γιαγιά της, τη Μαριάνθη θυμάται «ό,τι καλό έχω μάθει είναι από εκείνη. Ακόμα θυμάμαι τα βρακάκια από κίτρινη ποπλίνα που μου έραψε στην εφηβεία. Τα έδειχνα σε όλες μου τις φίλες με καμάρι!».
Για τη μητέρα της λέει ότι ήταν μια γυναίκα που βίωσε δύο φορές τη χηρεία αλλά παρέμεινε ακλόνητη. «Ηταν αγωνίστρια. Και στη δουλειά της προσπαθούσε να είναι άψογη –δούλευε στο υπουργείο Παιδείας–, και στα παιδιά της να προσφέρει το καλύτερο. Ποτέ δεν θα ξεχάσω τη μέρα που πήγαμε στον Πετρίδη, στη Σταδίου, για να αγοράσουμε τα πρώτα μου λουστρίνια. Το βράδυ τα έβαλα πάνω στο κομοδίνο μου και κάθε τόσο ξυπνούσα για να βεβαιωθώ ότι είναι ακόμα εκεί».
Οι σύζυγοί της την σημάδεψαν. «Τον διευθυντή φωτογραφίας Αριστείδη Καρύδη-Φουκς, τον γνώρισα πολύ νέα. Με κυνηγούσαν πολλοί που μου έλεγαν “σ’ αγαπώ”, “σε θέλω” και τα σχετικά. Εκείνος στο πρώτο μας ραντεβού μού είπε “σε εμπιστεύομαι”. Και τσίμπησα! Δεν μου είχαν ξαναπεί κάτι τέτοιο. Τον διαφημιστή Γιώργο Δόξα τον παντρεύτηκα στα 45 μου».
Ο Κώστας Βουτσάς; Χάρηκε για αυτόν. Όπως έχει δηλώσει, «πολύ χάρηκα που απέκτησαν μωρό με την Αλίκη. Γιατί όχι; Πρέπει να τολμάς για το θέλω σου, αν δεν ενοχλείς τον άλλο. Είχα πάει και τον είχα δει τότε. Είχε το μωρό στην αγκαλιά του και του έλεγε: “Αλφα, βήτα, γάμα, δέλτα”. Το κοίμιζε με την αλφαβήτα, γιατί δεν ήξερε νανουρίσματα».
Για τη Μάρω Κοντού, ο Λάμπρος Κωνσταντάρας «ήταν ταλαντούχος, αλλά πανδύσκολος άνθρωπος ο Λάμπρος και καθόλου του τύπου μου» ενώ ο Κωνσταντίνος Καραμανλής «ήταν απίστευτα ειλικρινής. Δυστυχώς, έχει εκλείψει πια από τους πολιτικούς η ειλικρίνεια. Ομως ευθυνόμαστε και εμείς για αυτό. Είμαστε ευκολόπιστοι οι Ελληνες. Θέλουμε αυτός που θα επιδιώξει να μας κυβερνήσει να μας παραμυθιάσει. Μας αρέσουν τα μεγάλα, τα κούφια λόγια, το τάξιμο, λατρεύουμε το “θα”».
Η απώλεια του πατέρα και η ανάγκη για προστασία
Ο πρόωρος χαμός του πατέρα της από φυματίωση, όταν η ίδια ήταν μόλις δύο ετών, άφησε ένα τραύμα που δεν επουλώθηκε ποτέ. Δεν είχε δικές της αναμνήσεις, παρά μόνο τις φωτογραφίες του που μελετούσε για χρόνια. Αυτή η έλλειψη διαμόρφωσε καταλυτικά τις μετέπειτα σχέσεις της με το ανδρικό φύλο: «Ο πατέρας μου ζωγράφιζε καταπληκτικά, έγραφε στίχους, είχε πάθος για τη μόδα· μπορούσε να μεταμορφώσει το ντύσιμο του ίδιου ή της μητέρας μου με ελάχιστες κινήσεις. Αλλά αναγκάστηκε να ακολουθήσει το επάγγελμα του εμπόρου, για να κρατήσει την επιτυχημένη οικογενειακή επιχείρηση. Ετσι έχει καταγραφεί στο μυαλό μου, ως ρομαντικός, ευαίσθητος, ευρηματικός, δημιουργικός, με μια λέξη: καλλιτέχνης. Ισως γι’ αυτό πάντα είχα αδυναμία στους μεγαλύτερους άνδρες με προσωπικότητα· αποζητούσα την πατρική αγάπη που είχα στερηθεί. Βέβαια, δεν ήμουν ιδιαίτερα τυχερή. Αλλοι έφευγαν, άλλους τους έδιωχνα. Δεν έχει σημασία, δεν αναλύω πια τα πράγματα. Πέρασα πολύ όμορφα. Και αγάπησα, και αγαπήθηκα. Αυτό έχει σημασία. Να μην περάσεις από αυτή τη ζωή χωρίς να το νιώσεις».
Η απόρριψη της «ασφάλειας» και η αποδοχή της αποτυχίας
Μετά την αποφοίτησή της από το Γ΄ Γυμνάσιο Θηλέων Μακρυγιάννη, η μητέρα της την παρότρυνε να επιλέξει τη σιγουριά μιας θέσης στην Εθνική Τράπεζα. Εκείνη όμως προτίμησε τον χορό και την υποκριτική, μια απόφαση για την οποία δεν μετάνιωσε ποτέ: «Στην οικογένειά μου έχουμε κάμποσους τραπεζικούς: την αδελφή μου, τα ανίψια μου, πολλούς συγγενείς. Είναι άνθρωποι ισορροπημένοι, ευτυχείς, έζησαν σε ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον. Ομως δεν είχαν την τύχη να πετάξουν, όπως εγώ. Σε κάθε παράσταση πετάς, φεύγεις από την καθημερινότητα. Το θέμα είναι να κάνεις ωραία προσγείωση το επόμενο πρωί. Αυτό προσπάθησα πολύ να το κατακτήσω. Και το κατάφερα».
Σε μια καριέρα που διήρκησε επτά δεκαετίες, οι αποτυχίες ήταν ελάχιστες, αλλά τις αντιμετώπισε με απόλυτη ειλικρίνεια. «Η “Δεσποινίς Μαργαρίτα”, το 2013, ήταν η μεγαλύτερη. Μόλις δεκαπέντε μέρες ανέβηκε η παράσταση. Μετά δεν πάτησε άνθρωπος. Στενοχωρήθηκα, αλλά μετά έκανα την αυτοκριτική μου και κατάλαβα τι είχε πάει στραβά. Ενδεχομένως ήταν λάθος το θέατρο, λάθος η χρονική στιγμή ή και η σκηνοθεσία. Βέβαια, πάνω απ’ όλα λάθος ήμουν εγώ, δικό μου το φταίξιμο. Και μια, και δυο, και τρεις αποτυχίες σε μια καριέρα εβδομήντα ετών δεν είναι πολλές. Απλώς πικραίνεσαι γιατί ξόδεψες πολλή ψυχή», σημειώνει.
Το «λάθος» της πολιτικής
Το 1999 εξελέγη βουλευτής στην Α΄ Περιφέρεια Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία, μια εμπειρία που αργότερα αποτίμησε αρνητικά: «Ηταν μέγα λάθος. Οι ηθοποιοί και οι πολιτικοί μιλάμε διαφορετική γλώσσα. Εμείς παίζουμε καλό θέατρο, αυτοί κακό. Μικρές εξαιρέσεις ίσως να υπάρχουν. Αλλά συνήθως τούς αναγκάζουν οι άλλοι να μένουν στη γωνία – και μέσα στα κόμματα, και μέσα στη Βουλή».
Όσο για τη σχέση της με την εξωτερική της εμφάνιση και το γήρας, η Μάρω Κοντού είχε καταφέρει να συμφιλιωθεί απόλυτα με τον εαυτό της: «Με τα χρόνια. Δεν ήμουν πάντα έτσι. Στο ξεκίνημα της καριέρας μου σκεφτόμουν: Μήπως δεν είμαι καλή, μήπως δεν κάνω για το θέατρο; Και για την εμφάνισή μου αισθανόμουν ανασφάλεια. Πάντα κάτι μου έφταιγε. Η μύτη μου ήταν… κάπως και την έφτιαξα. Δεν μου άρεσε που είχα μικρό στήθος, που ήμουν πολύ ψηλή. Τώρα που μεγάλωσα και γέρασα –σ’ αυτό που γράφει η ταυτότητα, όχι μέσα μου– μου αρέσει πολύ ο εαυτός μου. Περισσότερο από ό,τι στα είκοσί μου, που ήμουν κουκλάρα…».
Κοιτάζοντας πάντα το «αύριο»
Όταν τη ρωτούσαν πώς νιώθει βλέποντας τις παλιές της ταινίες, εκείνη απαντούσε με τη γνωστή της αισιοδοξία και ζωντάνια «Ευχάριστα, σαν να βλέπω παλιές φωτογραφίες. Σκέφτομαι πως υπήρξα πιο νέα και πιο ευτυχής, γιατί εκείνες οι εποχές ήταν πιο ανάλαφρες. Ομως δεν είμαι πολύ της νοσταλγίας, δεν στέκομαι στο χθες. Το ένα μου πόδι πατάει στο σήμερα και το άλλο στο αύριο. Τι λες, δεν κάθεσαι να φάμε μαζί; Εχω μαγειρέψει γεμιστές ντομάτες με κιμά σήμερα. Τις περισσότερες συνταγές τις έχω μάθει από τη γιαγιά μου. Η αδελφή μου κάνει υπέροχα σμυρναίικα σουτζουκάκια, όπως η μαμά μου. Ποτέ δεν τα πέτυχα. Τα φτιάχνω, αλλά δεν είναι ίδια…».
Η Μάρω Κοντού έφυγε, αφήνοντας πίσω της το φωτεινό της χαμόγελο, την αρχοντιά της και μια Ελλάδα που θα συνεχίσει να τη θυμάται με νοσταλγία, αγάπη και ένα βαθύ «ευχαριστώ» για όλα όσα μας χάρισε.
