Οι βασικές μορφές της ΔΕΠΥ
Η ΔΕΠΥ είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει τη συγκέντρωση, τον αυτοέλεγχο, την οργάνωση και τη διαχείριση της καθημερινότητας. Για να τεθεί η διάγνωση, τα συμπτώματα πρέπει να επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, να εμφανίζονται σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα, όπως στο σπίτι και στο σχολείο, και να δυσκολεύουν την καθημερινή λειτουργία του παιδιού.
Τα κύρια χαρακτηριστικά της περιλαμβάνουν:
Απροσεξία: δυσκολία συγκέντρωσης, συχνές αφηρημάδες, απώλεια αντικειμένων, προβλήματα οργάνωσης και ολοκλήρωσης εργασιών.
Υπερκινητικότητα: συνεχής κινητικότητα, ανησυχία, δυσκολία να παραμείνει το παιδί καθιστό και υπερβολική ομιλία.
Παρορμητικότητα: διακοπή των άλλων, βιαστικές απαντήσεις, δυσκολία στην αναμονή της σειράς και ενέργειες χωρίς σκέψη.
Πώς εκδηλώνεται συνήθως στα αγόρια
Τα αγόρια παραπέμπονται συχνότερα για αξιολόγηση, επειδή η συμπεριφορά τους είναι πιο εύκολο να γίνει αντιληπτή. Μπορεί να σηκώνονται συνεχώς από τη θέση τους, να μιλούν ασταμάτητα, να διακόπτουν τους άλλους ή να ενεργούν χωρίς να σκέφτονται τις συνέπειες.
Ωστόσο, δεν παρουσιάζουν όλα τα αγόρια υπερκινητικότητα. Κάποια μπορεί να εμφανίζουν κυρίως απροσεξία, να ονειροπολούν συχνά, να ξεχνούν τις σχολικές υποχρεώσεις ή να έχουν χαμηλότερες επιδόσεις από όσες επιτρέπουν οι δυνατότητές τους, χωρίς όμως να προκαλούν αναστάτωση.
Πώς εμφανίζεται συχνά στα κορίτσια
Στα κορίτσια, η ΔΕΠΥ εκδηλώνεται συχνότερα με προβλήματα συγκέντρωσης και οργάνωσης. Μπορεί να φαίνονται αφηρημένα, να δυσκολεύονται να διαχειριστούν τις υποχρεώσεις τους, να καταβάλλουν υπερβολική προσπάθεια για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ή να βιώνουν έντονη συναισθηματική πίεση.
Επειδή αυτά τα χαρακτηριστικά δεν προκαλούν συνήθως προβλήματα στην τάξη, συχνά αποδίδονται λανθασμένα σε ντροπαλότητα, άγχος, τελειομανία, έλλειψη προσπάθειας ή χαμηλή αυτοπεποίθηση. Ως αποτέλεσμα, αρκετά κορίτσια διαγιγνώσκονται πολύ αργότερα, ακόμη και στην εφηβεία ή την ενήλικη ζωή.
Γιατί η διάγνωση στα κορίτσια καθυστερεί
Πολλά κορίτσια καταφέρνουν να καλύπτουν τις δυσκολίες τους, αφιερώνοντας περισσότερο χρόνο στη μελέτη, οργανώνοντας σχολαστικά τις υποχρεώσεις τους ή μιμούμενα τις συμπεριφορές των συνομηλίκων τους. Έτσι, οι δυσκολίες τους μπορεί να παραμένουν αόρατες μέχρι να αυξηθούν οι απαιτήσεις του σχολείου ή της καθημερινότητας.
Παράλληλα, οι κοινωνικές αντιλήψεις παίζουν σημαντικό ρόλο. Η έντονη κινητικότητα στα αγόρια γίνεται πιο εύκολα αντιληπτή, ενώ η αφηρημάδα ή η εσωστρέφεια στα κορίτσια συχνά θεωρούνται χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους και όχι πιθανά συμπτώματα ΔΕΠΥ.
Η καθυστερημένη διάγνωση μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογία τους, αυξάνοντας τον κίνδυνο χαμηλής αυτοεκτίμησης, άγχους ή κατάθλιψης, καθώς πολλές φορές θεωρούν ότι οι δυσκολίες τους οφείλονται σε προσωπική ανεπάρκεια.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση
Η αξιολόγηση από ειδικό είναι σημαντική όταν τα προβλήματα συγκέντρωσης, οργάνωσης, παρορμητικότητας ή συναισθηματικής διαχείρισης επιμένουν και επηρεάζουν το σχολείο, τις σχέσεις με τους συνομηλίκους, την οικογενειακή ζωή ή την αυτοπεποίθηση του παιδιού.
Ενδεικτικά σημάδια που αξίζει να προβληματίσουν είναι:
συχνά χαμένες ή ανολοκλήρωτες σχολικές εργασίες,
συνεχείς υπενθυμίσεις για απλές καθημερινές υποχρεώσεις,
πτώση της σχολικής επίδοσης παρά την προσπάθεια,
έντονες εκρήξεις απογοήτευσης ή συναισθηματικές μεταπτώσεις,
δυσκολίες στις φιλίες,
παρορμητικές αποφάσεις ή συμπεριφορές,
μεγάλη προσπάθεια χωρίς αντίστοιχα αποτελέσματα.
Η διάγνωση θα πρέπει να γίνεται από εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας, με τη συνεργασία γονέων και εκπαιδευτικών. Παράλληλα, είναι σημαντικό να αποκλειστούν άλλες καταστάσεις, όπως μαθησιακές δυσκολίες, προβλήματα ύπνου, άγχος, κατάθλιψη ή διαταραχές όρασης και ακοής, που μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα.
Συχνές απορίες
Μπορούν τα κορίτσια να εμφανίσουν υπερκινητικότητα;
Ναι. Η υπερκινητικότητα στα κορίτσια μπορεί να εκδηλώνεται περισσότερο ως συνεχής ομιλία, εσωτερική ανησυχία, έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις ή κοινωνική παρορμητικότητα, αντί για έντονη σωματική κινητικότητα.
Μπορεί ένα παιδί με υψηλή νοημοσύνη να έχει ΔΕΠΥ;
Βεβαίως. Παιδιά με υψηλές γνωστικές ικανότητες συχνά καταφέρνουν να αντισταθμίσουν τις δυσκολίες τους για αρκετά χρόνια. Παρ' όλα αυτά, μπορεί να αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα στην οργάνωση, τη διαχείριση του χρόνου, την αναβλητικότητα και τη συναισθηματική κόπωση.
