Η έκδοση για τις νέες Κατευθυντήριες Οδηγίες Διατροφής, που παρουσιάστηκαν πρόσφατα, έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό και σύγχυση τόσο στο κοινό όσο και στην επιστημονική κοινότητα.
Η ριζική αλλαγή της προσέγγισης αποτυπώνεται με τον πλέον σαφή τρόπο στη δομή των ίδιων των συστάσεων, οι οποίες εισάγουν ουσιαστικά μια νέα, αντεστραμμένη διατροφική πυραμίδα.
Αν και οι ειδικοί της δημόσιας υγείας υποδέχθηκαν θετικά τη σαφή στροφή προς την κατανάλωση «πραγματικού φαγητού» και την αυστηρή αποφυγή από πρόσθετα σάκχαρα και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, ένα σημαντικό μέρος των οδηγιών προκαλεί έντονη ανησυχία. Πολλές από τις νέες κατευθύνσεις φαίνεται να παραβλέπουν τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα δεκαετιών, καθώς και τα πορίσματα που εξέδωσε η Συμβουλευτική Επιτροπή για τις Κατευθυντήριες Οδηγίες Διατροφής (DGAC), η οποία απαρτίζεται από ανεξάρτητους επιστήμονες.
Για την αποσαφήνιση του τοπίου, δύο κορυφαίες ειδικοί, η Deirdre Tobias και η Teresa Fung, επίκουρες καθηγήτριες διατροφολογίας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας T.H. Chan του Χάρβαρντ και μέλη της DGAC, αναλύουν τα δεδομένα:
E Ποιες είναι οι σημαντικότερες αλλαγές σε σχέση με τις προηγούμενες κατευθυντήριες οδηγίες;
A Οι κυριότερες αλλαγές σχετίζονται με τις συστάσεις σχετικά με την καθημερινή πρόσληψη πρωτεΐνης. Οι συστάσεις αυτές προωθούν έντονα τις ζωικές πηγές, όπως το κόκκινο κρέας, τα πουλερικά, τα θαλασσανά, τα αυγά και το τυρί. Η πυραμίδα προάγει επίσης τα γαλακτοκομικά με πλήρη λιπαρά (τρεις μερίδες ημερησίως) και προσθέτει τα ζωικά λίπη, όπως το βούτυρο και το μοσχαρίσιο λίπος, στην κατηγορία των «υγιεινών λιπών».
Οι κατευθυντήριες οδηγίες διατηρούν την καθιερωμένη σύσταση για περιορισμό του κορεσμένου λίπους στο 10% των θερμίδων το πολύ – ωστόσο, η αφθονία των ζωικών προϊόντων στην πυραμίδα έρχεται σε αντίθεση με αυτή τη σύσταση, επισημαίνει η Tobias. «Θέτει τους καταναλωτές σε κίνδυνο να υπερβούν αυτό το όριο», εξηγεί, «και το κορεσμένο λίπος είναι ένας καλά τεκμηριωμένος παράγοντας κινδύνου για καρδιοπάθεια».
Πολλές από τις κατευθυντήριες οδηγίες δεν διαφέρουν πολύ από τις προηγούμενες συστάσεις ή από τις συμβουλές της DGAC, σχολιάζει η Tobias. Για παράδειγμα, τα φρούτα και τα λαχανικά καταλαμβάνουν εξέχουσα θέση στην πυραμίδα και οι οδηγίες συνιστούν να προτιμώνται τα δημητριακά ολικής άλεσης. «Τα ημερήσια όρια για το νάτριο και το κορεσμένο λίπος διατηρούνται και η έμφαση στις πλήρεις τροφές παραμένει – αυτό ήταν το βασικό πλαίσιο σχετικά με το τι συνιστά υγιεινή διατροφή σε αρκετές εκδόσεις των κατευθυντήριων οδηγιών».
E Πρέπει να αυξήσουμε πολύ την πρόσληψη πρωτεΐνης;
A Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν έντονα να δίνεται «προτεραιότητα στην πρωτεΐνη σε κάθε γεύμα», με στόχο την κατανάλωση 1,2 έως 1,6 γραμμαρίων πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως. Πρόκειται για ποσότητα έως και διπλάσια από την ελάχιστη Συνιστώμενη Ημερήσια Πρόσληψη. Παρόλο που μια ενίσχυση της πρωτεΐνης μπορεί να είναι χρήσιμη σε ορισμένα άτομα, όπως οι ηλικιωμένοι, οι αθλητές και τα άτομα που λαμβάνουν φάρμακα για απώλεια βάρους, «οι περισσότεροι Αμερικανοί ήδη λαμβάνουν αρκετή πρωτεΐνη», σχολιάζει η Fung. (Επιπλέον, η πλούσια σε κόκκινο κρέας διατροφή έχει συνδεθεί από καιρό με υψηλότερο κίνδυνο για καρδιοπάθεια, καρκίνο του παχέος εντέρου και διαβήτη.) Η Fung υποστηρίζει ότι θα ήταν προτιμότερο να μεταφέρετε μέρος των πρωτεϊνών από το δείπνο στο πρωινό γεύμα, τότε που χρειάζεστε καύσιμα για την ημέρα (σε αντίθεση με αυτό που κάνουν πολλοί Αμερικανοί, οι οποίοι τρώνε το μεγαλύτερο πρωτεϊνικό γεύμα τους το βράδυ).
Δώστε προτεραιότητα σε μια ποικιλία πρωτεϊνικών πηγών, προσθέτει η Fung, καθώς μπορείτε να καλύψετε όλες σας τις ανάγκες σε πρωτεΐνη με φυτικές τροφές – ιδίως τα φασόλια και τα όσπρια. «Πραγματικά δεν υπάρχει ανάγκη να αυξήσετε την πρόσληψη ζωικής πρωτεΐνης», εξηγεί. Επιλέγοντας φυτικές πηγές πρωτεΐνης, διασφαλίζετε επίσης ότι θα λάβετε τις ίνες, το φυλλικό οξύ και τις φυτικές θρεπτικές ουσίες που συχνά είναι ανεπαρκείς στην αμερικανική διατροφή.
E Χρειαζόμαστε πράγματι τρία ποτήρια γάλα με πλήρη λιπαρά ημερησίως;
A Είναι θέμα προτίμησης, απαντά η Fung. «Υπάρχουν αρκετά άτομα που έχουν κάποια δυσανεξία στη λακτόζη και άλλα που απλώς δεν τους αρέσουν τα γαλακτοκομικά». Επιπλέον, προσθέτει, «κάθε θρεπτική ουσία που υπάρχει στα γαλακτοκομικά μπορεί να ληφθεί από άλλη πηγή». Για παράδειγμα, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα φασόλια και το τόφου είναι καλές πηγές ασβεστίου, όπως και τα ενισχυμένα φυτικά γάλατα και οι χυμοί πορτοκαλιού (που συχνά περιέχουν επίσης πρόσθετη βιταμίνη D).
Ένα άλλο ζήτημα είναι το εξής: η κατανάλωση μιας τέτοιας ποσότητας γάλακτος με πλήρη λιπαρά προσθέτει σημαντική ποσότητα κορεσμένου λίπους στη διατροφή (περίπου 5 γραμμάρια ανά ποτήρι των 227 γραμμαρίων, ποσότητα που πλησιάζει το ημερήσιο όριο των 22 γραμμαρίων ημερησίως για μια δίαιτα 2.000 θερμίδων).
E Είναι το μοσχαρίσιο λίπος και το βούτυρο πραγματικά «υγιεινά λιπαρά»;
A Η προώθηση αυτών των εξαιρετικά κορεσμένων λιπών ως «υγιεινών» είναι άλλη μία αντίφαση των νέων οδηγιών, παρατηρεί η Tobias. Εκτεταμένες έρευνες δείχνουν ότι η «μείωση του κορεσμένου λίπους και η αντικατάσταση αυτών των θερμίδων με πολυακόρεστα και μονοακόρεστα λίπη σχετίζεται σταθερά με χαμηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο». (Τα φυτικά έλαια είναι καλές πηγές αυτών των υγιεινών λιπών.)
E Τι σημαίνει ακριβώς η φράση «περιορίστε τα αλκοολούχα ποτά»;
A Η νέα οδηγία αντικαθιστά τα προηγούμενα συγκεκριμένα όρια για το αλκοόλ με τη γενική συμβουλή «πίνετε λιγότερο», κάτι το οποίο δεν βρίσκει πολύ καλή εφαρμογή, επισημαίνει η Tobias. Το προηγούμενο όριο είναι μάλλον πιο κατανοητό: όχι πάνω από δύο ποτά ημερησίως για τους άνδρες και όχι πάνω από ένα για τις γυναίκες. «Είναι εξαιρετικά σαφές από τα υπάρχοντα δεδομένα ότι η μεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο για καρδιοπάθεια, καρκίνο ή θάνατο οποιασδήποτε αιτιολογίας».
