Κάθε χρόνο, μόλις περάσουν τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά, επανέρχεται το ίδιο ερώτημα στα περισσότερα σπίτια: πότε είναι η σωστή στιγμή να ξεστολίσουμε το χριστουγεννιάτικο δέντρο; Για άλλους είναι θέμα πρακτικότητας, για άλλους αισθητικής. Ωστόσο, σύμφωνα με την ελληνική παράδοση, η απάντηση είναι σαφής και έχει βαθιές θρησκευτικές και λαϊκές ρίζες.
Στην ορθόδοξη παράδοση, το χριστουγεννιάτικο δέντρο δεν ξεστολίζεται αμέσως μετά την Πρωτοχρονιά, αλλά παραμένει στολισμένο καθ’ όλη τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου, δηλαδή από τα Χριστούγεννα έως και τα Θεοφάνια. Το Δωδεκαήμερο θεωρείται ενιαία εορταστική περίοδος, κατά την οποία τιμάται η Γέννηση του Χριστού, η Περιτομή Του και η Βάπτισή Του στον Ιορδάνη ποταμό.
Έτσι, η παραδοσιακή ημέρα για να «φύγει» το δέντρο είναι μετά τα Θεοφάνια, στις 6 Ιανουαρίου, όταν ολοκληρώνεται ο κύκλος των μεγάλων εορτών. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, μάλιστα, το ξεστόλισμα γίνεται την επόμενη ημέρα, 7 Ιανουαρίου, ανήμερα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, ώστε να έχει «κλείσει» πλήρως το εορταστικό κλίμα.
Σε παλαιότερες εποχές, ιδιαίτερα στην επαρχία, το ξεστόλισμα συνοδευόταν από μια σιωπηλή τελετουργία. Τα στολίδια φυλάσσονταν προσεκτικά, το σπίτι καθαριζόταν και υπήρχε η αίσθηση ότι «μπαίνουμε πια στον κανονικό χρόνο», μακριά από το φως και τη χαρά των γιορτών. Δεν ήταν απλώς ένα πρακτικό συμμάζεμα, αλλά ένα συμβολικό τέλος της γιορτής.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια ακόμη παλιότερη λαϊκή δοξασία: το χριστουγεννιάτικο στολίδι δεν πρέπει να μένει μετά τα Θεοφάνια, γιατί τότε «φεύγει η ευλογία του σπιτιού». Αν και σήμερα αυτό ακούγεται περισσότερο σαν παράδοση παρά σαν κανόνας, εξηγεί γιατί πολλοί μεγαλύτεροι επιμένουν να μη μένει το δέντρο στολισμένο για εβδομάδες μετά.
Στη σύγχρονη πραγματικότητα, αρκετοί επιλέγουν να κρατούν το δέντρο και πέρα από τις 6 Ιανουαρίου, κυρίως για λόγους διάθεσης ή αισθητικής. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με το έθιμο και τη θρησκευτική παράδοση, το σωστό χρονικό όριο παραμένει σαφές: το χριστουγεννιάτικο δέντρο ξεστολίζεται μετά τα Θεοφάνια, σηματοδοτώντας το τέλος των γιορτών και την επιστροφή στην καθημερινότητα.
Ίσως τελικά να μην έχει τόση σημασία αν θα ξεστολίσουμε στις 6 ή στις 7 Ιανουαρίου. Αυτό που έχει σημασία είναι να θυμόμαστε ότι, για την παράδοση, το δέντρο δεν είναι απλώς διακόσμηση, αλλά σύμβολο χαράς, φωτός και ευλογίας, που αξίζει να τιμάται μέχρι να ολοκληρωθεί ο εορταστικός κύκλος.
