Η επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα χαθούν περισσότερες θέσεις από όσες θα δημιουργηθούν. Η μεγάλη πρόκληση, ωστόσο, βρίσκεται αλλού: στο πόσο εύκολα θα μπορέσουν οι εργαζόμενοι να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα.
Έκθεση της McKinsey εκτιμά ότι η αμερικανική οικονομία θα δημιουργήσει περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες θα καταργηθούν εξαιτίας της αυτοματοποίησης. Παράλληλα, όμως, περίπου 11 εκατομμύρια Αμερικανοί εργαζόμενοι, δηλαδή περίπου το 7% του εργατικού δυναμικού, ενδέχεται να χρειαστεί να αλλάξουν επάγγελμα μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Πρόκειται για μια αλλαγή μεγάλης κλίμακας, η οποία αναμένεται να επηρεάσει όχι μόνο όσους κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους, αλλά και εκατομμύρια εργαζομένους που θα χρειαστεί να μάθουν να εργάζονται διαφορετικά.
Περίπου 770.000 αλλαγές επαγγέλματος κάθε χρόνο
Με βάση τις εκτιμήσεις της έκθεσης, περίπου 770.000 εργαζόμενοι τον χρόνο θα πρέπει να μετακινούνται σε διαφορετικά επαγγέλματα.
Ο ρυθμός αυτός προσεγγίζει τα επίπεδα που καταγράφηκαν κατά την περίοδο της πανδημίας, όταν περίπου 788.000 εργαζόμενοι άλλαζαν επαγγελματική κατεύθυνση κάθε χρόνο.
Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η αλλαγή δεν προκαλείται από μια υγειονομική κρίση, αλλά από έναν τεχνολογικό μετασχηματισμό που αναμένεται να επηρεάσει σταδιακά σχεδόν κάθε κλάδο της οικονομίας.
Οι νέες θέσεις μπορεί να πληρώνουν περισσότερο
Υπάρχει, πάντως, και η άλλη πλευρά της εικόνας.
Σύμφωνα με τη McKinsey, οι θέσεις εργασίας που αναμένεται να αναπτυχθούν τα επόμενα χρόνια θα μπορούσαν να προσφέρουν υψηλότερες απολαβές κατά μέσο όρο. Το τίμημα θα είναι ότι θα απαιτούν περισσότερες και διαφορετικές δεξιότητες.
Την ίδια στιγμή, περισσότερο από το 70% των επαγγελμάτων στα οποία προβλέπονται απώλειες θέσεων εργασίας εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης ανήκουν σήμερα στις χαμηλότερα αμειβόμενες κατηγορίες.
Αυτό δημιουργεί ένα σημαντικό ερώτημα: θα μπορέσουν οι εργαζόμενοι που πλήττονται περισσότερο να αποκτήσουν τις δεξιότητες που απαιτούν οι νέες θέσεις;
Δεν θα χαθούν όλες οι δουλειές – θα αλλάξει όμως ο τρόπος εργασίας
Η επίδραση της AI δεν περιορίζεται στην κατάργηση θέσεων εργασίας.
Η McKinsey εκτιμά ότι ακόμη και μεταξύ των εργαζομένων που θα παραμείνουν στο ίδιο επάγγελμα, περίπου 7 στους 10 θα χρειαστεί να προσαρμόσουν τον τρόπο με τον οποίο εργάζονται.
Νέοι ρόλοι αναμένεται να κάνουν την εμφάνισή τους, ενώ αρκετά από τα σημερινά επαγγέλματα θα αλλάξουν σημαντικά. Ορισμένες εργασίες θα αυτοματοποιηθούν, άλλες θα πραγματοποιούνται με τη βοήθεια εργαλείων AI και σε πολλές περιπτώσεις ο άνθρωπος θα αναλάβει περισσότερο τον έλεγχο, την αξιολόγηση και τη λήψη αποφάσεων.
Όπως επισημαίνεται από την ερευνητική ομάδα της έκθεσης, η δημιουργία και ο μετασχηματισμός επαγγελμάτων δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο. Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η αλλαγή αναμένεται να έρθει ταχύτερα και σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.
Η ανησυχία των εργαζομένων αυξάνεται
Οι εξελίξεις έχουν ήδη αρχίσει να επηρεάζουν το κλίμα στους χώρους εργασίας.
Στοιχεία της Glassdoor δείχνουν ότι η εμπιστοσύνη των εργαζομένων βρέθηκε σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο τον Σεπτέμβριο. Παράλληλα, οι αναφορές στην τεχνητή νοημοσύνη αυξήθηκαν σημαντικά σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα, γεγονός που δείχνει ότι η AI έχει περάσει πλέον από τη σφαίρα της τεχνολογικής συζήτησης στην καθημερινότητα των εργαζομένων.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι θεωρούνται οι υπάλληλοι γραφείου, καθώς πολλές από τις εργασίες που εκτελούν –από την επεξεργασία δεδομένων έως τη σύνταξη κειμένων και την οργάνωση πληροφοριών– μπορούν πλέον να υποστηριχθούν ή να αυτοματοποιηθούν από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Από την αισιοδοξία στον φόβο για μαζική ανεργία
Οι προβλέψεις για το μέλλον της εργασίας παραμένουν διχασμένες.
Από τη μία πλευρά, υπάρχουν εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες η τεχνητή νοημοσύνη θα δημιουργήσει νέους κλάδους, επαγγέλματα και ευκαιρίες, όπως συνέβη και με προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις.
Από την άλλη, ορισμένα στελέχη της βιομηχανίας AI έχουν προχωρήσει σε πολύ πιο απαισιόδοξες προβλέψεις. Ο επικεφαλής της Anthropic, Ντάριο Άμοντεϊ, έχει υποστηρίξει ότι ένα μεγάλο μέρος των βασικών θέσεων γραφείου θα μπορούσε να εξαφανιστεί λόγω αυτοματοποίησης μέσα σε λίγα χρόνια, ενώ ο Μουσταφά Σουλεϊμάν της Microsoft AI έχει εκτιμήσει ότι πολλές εργασίες γραφείου θα μπορούσαν να αυτοματοποιηθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Ακόμη πιο μακρινό είναι το σενάριο που έχει περιγράψει ο Έλον Μασκ, σύμφωνα με το οποίο η τεχνολογική πρόοδος θα μπορούσε κάποτε να οδηγήσει σε μια κοινωνία όπου η ανθρώπινη εργασία δεν θα είναι πλέον αναγκαία για την επιβίωση.
Πίσω από τις προβλέψεις για την AI και την απασχόληση βρίσκεται ένα ευρύτερο κοινωνικό ζήτημα.
Ακόμη και αν η τεχνητή νοημοσύνη οδηγήσει σε μεγαλύτερη παραγωγικότητα και δημιουργήσει νέο πλούτο, δεν είναι δεδομένο ότι τα οφέλη θα μοιραστούν ισότιμα.
Ο κίνδυνος που επισημαίνεται είναι η διεύρυνση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων, εάν οι υψηλά καταρτισμένοι εργαζόμενοι και οι επιχειρήσεις που ελέγχουν τις νέες τεχνολογίες αποκομίσουν το μεγαλύτερο μέρος των κερδών, ενώ άλλοι εργαζόμενοι βρεθούν αντιμέτωποι με απώλεια εισοδήματος ή αναγκαστική επαγγελματική αλλαγή.
Έτσι, το κρίσιμο ερώτημα της επόμενης δεκαετίας ίσως δεν είναι μόνο πόσες θέσεις εργασίας θα δημιουργήσει ή θα καταργήσει η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και αν εργαζόμενοι, επιχειρήσεις και εκπαιδευτικά συστήματα θα μπορέσουν να προσαρμοστούν έγκαιρα στη νέα εποχή.
