Είναι μια εικόνα τόσο συνηθισμένη, που τις περισσότερες φορές περνά απαρατήρητη: πουλιά στέκονται ήσυχα πάνω σε γυμνά ηλεκτρικά καλώδια, την ώρα που μέσα από αυτά μεταφέρεται ρεύμα υψηλής τάσης. Πώς γίνεται, λοιπόν, να μην παθαίνουν ηλεκτροπληξία;
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε κάποια ιδιαίτερη «προστασία» που διαθέτει το σώμα τους, αλλά σε μια βασική προϋπόθεση για να περάσει ηλεκτρικό ρεύμα: χρειάζεται διαφορά ηλεκτρικού δυναμικού ανάμεσα σε δύο σημεία.
Όταν ένα πουλί πατά με τα δύο πόδια πάνω στο ίδιο καλώδιο, τα σημεία στα οποία ακουμπά βρίσκονται πρακτικά στο ίδιο ηλεκτρικό δυναμικό. Έτσι, δεν υπάρχει η απαραίτητη διαφορά τάσης που θα έκανε το ρεύμα να διαπεράσει το σώμα του.
Το ρεύμα δεν «κυνηγά» το πουλί
Ένας ακόμη παράγοντας είναι η ίδια η κατασκευή του ηλεκτρικού δικτύου. Τα καλώδια, συνήθως από υλικά όπως ο χαλκός ή το αλουμίνιο, είναι πολύ καλοί αγωγοί του ηλεκτρισμού.
Αντίθετα, το σώμα ενός πουλιού παρουσιάζει πολύ μεγαλύτερη αντίσταση. Όσο το πτηνό παραμένει πάνω στο ίδιο καλώδιο, χωρίς να ακουμπά κάποιο άλλο σημείο διαφορετικού δυναμικού, το ρεύμα συνεχίζει κανονικά την πορεία του μέσα από τον αγωγό.
Με απλά λόγια, το γεγονός ότι ένα καλώδιο μεταφέρει χιλιάδες βολτ δεν σημαίνει από μόνο του ότι όποιος το αγγίξει θα πάθει ηλεκτροπληξία. Αυτό που έχει καθοριστική σημασία είναι η διαφορά τάσης που εφαρμόζεται στο σώμα.
Πότε γίνεται επικίνδυνο για ένα πουλί;
Η κατάσταση αλλάζει αμέσως όταν το σώμα του πουλιού δημιουργήσει «γέφυρα» ανάμεσα σε δύο διαφορετικά ηλεκτρικά δυναμικά.
Αυτό μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, αν ένα μεγάλο πουλί αγγίξει ταυτόχρονα δύο διαφορετικά καλώδια. Επειδή τα καλώδια μπορεί να βρίσκονται σε διαφορετική τάση, δημιουργείται διαφορά δυναμικού και το ρεύμα μπορεί πλέον να περάσει μέσα από το σώμα του.
Ανάλογος κίνδυνος υπάρχει αν ένα πουλί πατήσει στο καλώδιο και ταυτόχρονα ακουμπήσει με το φτερό, το ράμφος ή άλλο μέρος του σώματός του έναν γειωμένο μεταλλικό στύλο. Τότε δημιουργείται μια διαδρομή από το ηλεκτροφόρο καλώδιο προς τη γη, με πιθανώς θανατηφόρες συνέπειες.
Γι' αυτό το μέγεθος του πουλιού έχει σημασία. Ένα μικρό πτηνό μπορεί συνήθως να παραμένει πάνω σε ένα μόνο καλώδιο χωρίς να δημιουργεί τέτοια «γέφυρα». Ένα μεγάλο πουλί, με μεγαλύτερο άνοιγμα φτερών, έχει περισσότερες πιθανότητες να έρθει ταυτόχρονα σε επαφή με διαφορετικά σημεία του δικτύου.
Γιατί δεν παθαίνουν όλα τα πουλιά ηλεκτροπληξία;
Η εικόνα των πουλιών πάνω στα καλώδια είναι, στην πραγματικότητα, ένα πολύ απλό μάθημα φυσικής.
Δεν είναι η τάση από μόνη της που προκαλεί ηλεκτροπληξία, αλλά το ρεύμα που μπορεί να περάσει μέσα από το σώμα, κάτι που εξαρτάται από τη διαφορά δυναμικού ανάμεσα στα σημεία επαφής.
Όσο τα δύο πόδια του πουλιού βρίσκονται πάνω στο ίδιο καλώδιο και δεν υπάρχει δεύτερο σημείο επαφής με διαφορετική τάση ή με τη γη, το σώμα του δεν αποτελεί ουσιαστικά τη διαδρομή που χρειάζεται το ρεύμα.
Γι' αυτό και το θέαμα που βλέπουμε καθημερινά -ένα ολόκληρο σμήνος πουλιών να κάθεται πάνω στα ηλεκτρικά καλώδια— δεν είναι καθόλου παράξενο από την πλευρά της φυσικής.
Το πραγματικό πρόβλημα αρχίζει τη στιγμή που το πουλί πάψει να ακουμπά μόνο ένα ηλεκτρικό σημείο.
