Για αιώνες, η επιστημονική κοινότητα τοποθετούσε την αφετηρία των μεγάλων ανθρώπινων πολιτισμών αποκλειστικά στις παραδοσιακές κοιτίδες της Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και της Ασίας. Παραδείγματα όπως η Μινωική Κνωσός στην Κρήτη, η Αίγυπτος και η Μεσοποταμία θεωρούνταν τα μοναδικά σημεία αναφοράς για την ανάπτυξη σύνθετης διοίκησης, εμπορίου και μνημειακών έργων. Όμως, οι συνεχείς έρευνες μέσω ανασκαφών και μετελών, φέρνουν συνεχώς «στο φως» ενδείξεις και αναδιαμορφόνουν τις θεωρίες που επικρατούσαν.
Για παράδειγμα, στη λατινοαμερικανική ήπειρο άνθισαν οργανωμένες κοινωνίες με υψηλό επίπεδο σχεδιασμού, διευρύνοντας εντυπωσιακά την εικόνα που είχαμε για την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Η σημασία των νέων ευρημάτων στον Αμαζόνιο θυμίζει την ιστορική καμπή των αρχών του 20ού αιώνα, όταν ο Άρθουρ Έβανς έφερε στο φως το ανάκτορο της Κνωσού. Η αποκάλυψη του Μινωικού πολιτισμού - ο οποίος άκμασε κατά τη 2η χιλιετία π.Χ.-απέδειξε ότι στην Ευρώπη υπήρχε ένας προηγμένος πολιτισμός πολύ πριν από την κλασική Ελλάδα, διαθέτοντας:
- Διοικητικές δομές και ανεπτυγμένα συστήματα γραφής.
- Πολύπλοκα εμπορικά και ναυτικά δίκτυα.
- Αρχιτεκτονικά επιτεύγματα και υψηλής αισθητικής καλλιτεχνική παραγωγή.
Η σημασία των παραλληλισμών για τις δύο περιπτώσεις
Η αντιπαραβολή της Κνωσού με τις κοινωνίες του Αμαζονίου δεν στοχεύει στη σύγκριση αξιολογικού επιπέδου, καθώς πρόκειται για εντελώς διαφορετικές εποχές και περιβάλλοντα:
- Η Κνωσός βασίστηκε στη λιθόκτιστη μνημειακή αρχιτεκτονική και τη θαλάσσια ηγεμονία.
- Οι κοινωνίες του Αμαζονίου ανέπτυξαν πρότυπα διαχείρισης του τροπικού περιβάλλοντος μέσω εκτεταμένων χωματουργικών έργων.
Το κοινό τους σημείο έγκειται στο ότι και οι δύο ανακαλύψεις ανέτρεψαν τα επιστημονικά δεδομένα της εποχής τους, αποδεικνύοντας ότι η ανθρώπινη εφευρετικότητα εκδηλώθηκε με σύνθετους τρόπους σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη.
Πάρα ταύτα, οι κίνδυνοι για την πορεία των μελετών είναι ορατοί. Οι αρχαιολόγοι εκπέμπουν σήμα κινδύνου για το μέλλον αυτών των μνημείων. Η ραγδαία αποψίλωση των δασών, η ανεξέλεγκτη επέκταση της γεωργίας και οι περιβαλλοντικές αλλοιώσεις απειλούν να καταστρέψουν ανεξερεύνητα αρχαιολογικά στρώματα. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι κάτω από το τροπικό δάσος κρύβονται ακόμη χιλιάδες άγνωστες δομές, οι οποίες ενδέχεται να χαθούν πριν προλάβουν να μελετηθούν, στερώντας από την ανθρωπότητα πολύτιμα κεφάλαια της ιστορίας της.
