Πολυτεχνείο: Κορυφώνονται σήμερα οι εκδηλώσεις – Κλειστοί δρόμοι και σταθμοί του Μετρό

Εκπαίδευση 0

Όταν μια κοινωνία παύει να φαντάζεται το αδύνατο

polytexneio
Google Logo Μάθε πρώτος όλες τις σημαντικές ειδήσεις. Βάλε το alfavita.gr στα αποτελέσματα αναζήτησης της Google
Από το εφικτό στο απρόοπτο και το δυνατό: Η Εναρμόνιση ως δυνατότητα ενός διαφορετικού μέλλοντος
Αφορμή για τις σκέψεις που ακολουθούν στάθηκε το χθεσινό άρθρο των Αλέξανδρου και Βαγγέλη Χατζηαλεξίου στο Alfavita, με τίτλο «Σημειώσεις για τις ημέρες Νοέμβρη... Το εφικτό, το δυνατό, το αδύνατο...». Ο προβληματισμός τους γύρω από τα όρια του εφικτού, τη δυνατότητα υπέρβασής τους και τη θέση του αδύνατου στην κοινωνική πραγματικότητα αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα σήμερα, 17 Νοεμβρίου, στην 53η επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Η επέτειος δεν είναι απλώς μια ημερομηνία ιστορικής αναφοράς. Μήπως η μεγαλύτερη ήττα μιας κοινωνίας δεν είναι ότι δεν μπορεί να πραγματοποιήσει το αδύνατο, αλλά ότι έχει πάψει πλέον να το φαντάζεται; 
 
Πενήντα τρία χρόνια μετά, δεν αρκεί να ανακαλούμε τα γεγονότα, τα συνθήματα και τους συμβολισμούς εκείνων των ημερών. Χρειάζεται να αναρωτηθούμε τι σημαίνει σήμερα η δυνατότητα αμφισβήτησης μιας πραγματικότητας που εμφανίζεται ως δεδομένη. Η ιστορική μνήμη δεν είναι απλώς διατήρηση του παρελθόντος. Είναι δοκιμασία της ικανότητάς μας να σκεφτόμαστε διαφορετικά το μέλλον.
 
Το εφικτό αποτελεί συχνά το πρώτο όριο αυτής της σκέψης. Δεν ταυτίζεται πάντοτε με όσα είναι αντικειμενικά δυνατά, αλλά και με όσα οι κοινωνικές συνθήκες, οι θεσμοί και οι κυρίαρχες αντιλήψεις επιτρέπουν να θεωρούνται ρεαλιστικά. Έτσι, το «δεν γίνεται αλλιώς» μπορεί να μετατραπεί σε εσωτερικευμένη βεβαιότητα. Ο άνθρωπος συνηθίζει να κινείται μέσα σε ένα προκαθορισμένο πεδίο επιλογών, ακόμη κι όταν αυτό το πεδίο είναι ιστορικά διαμορφωμένο και επομένως μεταβλητό. Η αλλοτρίωση δεν βρίσκεται μόνο στην επιβολή εξωτερικών περιορισμών, αλλά και στην αποδοχή τους ως φυσικών και αναπόφευκτων.
 
Εδώ παρεμβαίνει το απρόοπτο. Είναι εκείνο που δεν είχε προβλεφθεί, δεν χωρούσε στους υπολογισμούς της κατεστημένης λογικής και αναδύεται μέσα από την ανθρώπινη δράση. Δεν αποτελεί απλώς ένα τυχαίο συμβάν. Μπορεί να γίνει η αφετηρία μιας διαφορετικής ιστορικής εξέλιξης, επειδή διαταράσσει την πεποίθηση ότι το αύριο θα είναι αναγκαστικά συνέχεια του σήμερα. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου υπενθυμίζει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα: άνθρωποι που δεν αποδέχθηκαν ως μοναδική πραγματικότητα εκείνη που τους είχε επιβληθεί, δημιούργησαν ένα γεγονός με σημασία πολύ ευρύτερη από τις αρχικές προσδοκίες ή τους σχεδιασμούς τους.
 
Το αδύνατο, από την άλλη, χρειάζεται μια προσεκτικότερη προσέγγιση. Δεν είναι κάθε επιθυμία πραγματοποιήσιμη ούτε κάθε ουτοπία ένα έτοιμο κοινωνικό σχέδιο. Ωστόσο, εκείνο που μια εποχή χαρακτηρίζει αδύνατο μπορεί να αποτελεί τον ορίζοντα μιας επόμενης ιστορικής μεταβολής. Η ουτοπία δεν είναι απόδραση από την πραγματικότητα, αλλά κριτική απόσταση από αυτήν. Μας επιτρέπει να αναρωτηθούμε όχι μόνο τι μπορούμε να κάνουμε σήμερα, αλλά και τι θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε εάν μεταβάλλονταν οι σημερινοί όροι. Το αδύνατο αποκτά έτσι γνωστική και δημιουργική λειτουργία: διευρύνει τα όρια της σκέψης πριν ακόμη διευρυνθούν τα όρια της πράξης.
 
Τα ιστορικά αιτήματα του Πολυτεχνείου, «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία», προσφέρονται για μια ανάγνωση που υπερβαίνει την επετειακή τους επανάληψη. Το ψωμί αφορά την αξιοπρεπή διαβίωση και την απαλλαγή από την αγωνία της επιβίωσης. Η Παιδεία αφορά την καλλιέργεια της κρίσης, της αυτονομίας και της ικανότητας κατανόησης του Άλλου, όχι απλώς την απόκτηση χρηστικών δεξιοτήτων. Η ελευθερία, τέλος, δεν εξαντλείται στην τυπική δυνατότητα έκφρασης, αλλά προϋποθέτει ουσιαστική συμμετοχή στη διαμόρφωση των κοινών όρων ζωής. Τα αιτήματα αυτά παραμένουν επίκαιρα ακριβώς επειδή κάθε εποχή καλείται να ανακαλύψει εκ νέου το περιεχόμενό τους.
 
Στη σημερινή ψηφιακή πραγματικότητα προστίθεται μια νέα διάσταση. Η αλγοριθμική πρόβλεψη, η ταξινόμηση και η κανονικοποίηση των συμπεριφορών μπορούν να περιορίσουν το πεδίο του απρόοπτου, εάν ο άνθρωπος αρχίσει να εκχωρεί στα συστήματα την ευθύνη της κρίσης του. Δεν πρόκειται για άρνηση της τεχνολογίας, αλλά για υπεράσπιση της ανθρώπινης αυτονομίας απέναντί της. Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η Εναρμόνιση. Δεν είναι ευθυγράμμιση, συμμόρφωση ή ομοιομορφία. Είναι η δυνατότητα δημιουργικής συνύπαρξης διαφορετικών υποκειμένων, αντιλήψεων και τρόπων σκέψης, χωρίς την κατάργηση της ιδιαιτερότητάς τους. Μια κοινωνία που εναρμονίζεται δεν καταργεί τη διαφωνία· μαθαίνει να δημιουργεί μέσα από αυτήν.
 
Αυτή η Εναρμόνιση προϋποθέτει, ωστόσο, την υπέρβαση της ατομικής απομόνωσης. Η αντίσταση δεν εκδηλώνεται μόνο στις μεγάλες ιστορικές στιγμές, αλλά και στην καθημερινή υπεράσπιση της αξιοπρέπειας, στην αλληλεγγύη, στην κριτική σκέψη και στην άρνηση της άκριτης προσαρμογής. Οι ατομικές αρνήσεις αποκτούν ιστορική σημασία όταν μετασχηματίζονται σε συλλογική δημιουργία. Η αυτονομία δεν σημαίνει αυτάρκεια απέναντι στους άλλους, αλλά ικανότητα συνύπαρξης χωρίς εξάρτηση από ένα ενιαίο και επιβεβλημένο πρότυπο. Το απρόοπτο μπορεί να ανοίξει τον δρόμο προς το δυνατό, το δυνατό να μετασχηματίσει το εφικτό και η Εναρμόνιση να προσφέρει το ανθρώπινο πλαίσιο αυτής της μεταβολής.
 
Ίσως, λοιπόν, η ουσιαστικότερη παρακαταθήκη του Πολυτεχνείου να μην βρίσκεται μόνο σε όσα συνέβησαν τότε, αλλά στο ερώτημα που εξακολουθούν να μας θέτουν: πόσο ελεύθεροι είμαστε να φανταστούμε και να δημιουργήσουμε μια διαφορετική κοινωνία; Δεν χρειάζεται να αναπαράγουμε τις ιστορικές συνθήκες του 1973 για να διατηρήσουμε ζωντανό το νόημά του. Χρειάζεται να μην παραδώσουμε το μέλλον στην αδράνεια του παρόντος ούτε να συγχέουμε το εφικτό με το μοναδικά επιτρεπτό. Γιατί η ανθρώπινη ελευθερία αρχίζει εκεί όπου το εφικτό παύει να αποτελεί το όριο της φαντασίας μας. Και η κοινωνική ελπίδα αρχίζει όταν εξακολουθούμε να φανταζόμαστε το αδύνατο.
0 Δείτε τα σχόλια

Όλες οι σημαντικές ειδήσεις στο alfavita.gr

Πώς επιλέγουμε ιδιωτικό σχολείο για τα παιδιά μας; Το μεγάλο αφιέρωμα του alfavita για την επόμενη χρονιά

Το βίντεο του alfavita με 700.000 προβολές για σχολείο της Κυψέλης! Πώς θα στείλετε την δικιά σας σχολική ιστορία

Δίπλες σαν της γιαγιάς: Τα μυστικά για το σωστό τηγάνισμα

Google Logo Μάθε πρώτος όλες τις σημαντικές ειδήσεις. Βάλε το alfavita.gr στα αποτελέσματα αναζήτησης της Google
Viber Ακολουθήστε το Αlfavita στο Viber

εκπαίδευση