Με αφορμή τα όσα συμβαίνουν το τελευταίο διάστημα γύρω από τα σχολικά πρωταθλήματα, αξίζει ως εκπαιδευτικοί να επιστρέψουμε σε ένα θεμελιώδες ερώτημα.
Πώς εκπαιδεύουμε τελικά τους μαθητές μας να ξεχωρίζουν το σωστό από το λάθος;
Η εκπαίδευση δεν περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων ή στην προετοιμασία για τις εξετάσεις και φυσικά ούτε στην κατάκτηση μιας αθλητικής διάκρισης. Η αποστολή του σχολείου είναι να διαμορφώνει ανθρώπους με κριτική σκέψη, κοινωνική ευαισθησία, σεβασμό στους κανόνες και αίσθηση δικαιοσύνης.
Οι πρόσφατες καταγγελίες για πιθανές παρατυπίες σε σχολικές αθλητικές διοργανώσεις, οι οποίες απαιτούν διερεύνηση από τις αρμόδιες αρχές, επαναφέρουν ένα κρίσιμο ζήτημα. Τι μήνυμα στέλνουμε στους μαθητές μας όταν η νίκη και τα πιθανά οφέλη της αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από την ισονομία και την τήρηση των κανόνων;
Σε ένα πολύ ενδιαφέρον και κλασικό πείραμα σε πανεπιστήμιο του Καναδά, 140 μαθητές Δημοτικού και Γυμνασίου συμμετείχαν σε μια διαδικασία που εξέταζε πώς επηρεάζεται η γενναιοδωρία τους από τη συμπεριφορά ενός ενήλικα.
Τα παιδιά παρακολουθούσαν έναν δάσκαλο να παίζει με ένα παιχνίδι. Σε ορισμένες ομάδες, ο δάσκαλος μιλούσε για τη σημασία της γενναιοδωρίας και της προσφοράς στους άλλους. Σε άλλες, δεν έκανε κανένα κήρυγμα. Απλώς, στο τέλος, χάριζε το παιχνίδι σε ένα παιδί που το είχε ανάγκη.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό, αφού τα παιδιά που παρακολούθησαν τον δάσκαλο να κάνει πράξη τη γενναιοδωρία έδειξαν μεγαλύτερη διάθεση να μοιραστούν το δικό τους παιχνίδι.
Τα παιδιά λοιπόν δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε, αλλά κυρίως από όσα μας βλέπουν να κάνουμε.
Τι διδάσκουν, λοιπόν, τα σχολικά πρωταθλήματα;
Ο σχολικός αθλητισμός μπορεί να αποτελέσει ένα εξαιρετικό πεδίο καλλιέργειας αξιών. Η προσπάθεια, η συνεργασία, ο σεβασμός στον αντίπαλο, η αποδοχή της ήττας και η χαρά της συμμετοχής είναι μαθήματα ζωής που δύσκολα διδάσκονται μόνο μέσα από ένα βιβλίο.
Όταν, όμως, η νίκη γίνεται αυτοσκοπός και η διάκριση αποκτά μεγαλύτερη αξία από την ίδια τη διαδικασία, τότε το παιδαγωγικό μήνυμα κινδυνεύει να αντιστραφεί.
Και αυτό δεν αφορά μόνο τους μαθητές. Αφορά τους εκπαιδευτικούς, τους προπονητές, τους γονείς, τις διοικήσεις των σχολείων και τους θεσμούς που οργανώνουν τις διοργανώσεις.
Δεν μπορούμε να ζητάμε από τα παιδιά να είναι δίκαια, όταν οι ενήλικες δεν φροντίζουν να διασφαλίζουν τη δικαιοσύνη. Δεν μπορούμε να τους μιλάμε για ευγενή άμιλλα, αν τους δείχνουμε ότι η νίκη αξίζει περισσότερο από τον τρόπο με τον οποίο κατακτάται.
Δεν αρκεί να διδάσκουμε την ηθική ως θεωρητική έννοια. Χρειάζεται να τη μετατρέπουμε σε καθημερινή πρακτική. Στην τάξη, στο γήπεδο, στις εξετάσεις, στις σχέσεις μεταξύ μαθητών και εκπαιδευτικών.
Ο αθλητισμός δεν είναι αντίπαλος της εκπαίδευσης. Είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της, αρκεί να υπηρετεί τις αξίες που υποτίθεται ότι πρεσβεύει. Και τα παιδιά δεν χρειάζονται περισσότερα κηρύγματα ηθικής. Χρειάζονται περισσότερα παραδείγματα ηθικής.
Αυτό είναι ένα μάθημα που οι ενήλικες οφείλουμε πρώτα να διδάξουμε στον εαυτό μας.
*Μαθηματικός - Συγγραφέας
