Υπάρχει μια αντίληψη που εξακολουθεί να εμφανίζεται σε ορισμένες σχολικές μονάδες: ότι ο εκπαιδευτικός οφείλει να παραμένει στη διάθεση της διοίκησης για οτιδήποτε προκύψει, ανεξάρτητα από το διδακτικό του ωράριο και τα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί. Σαν να αποτελεί η παρουσία του στο σχολείο μια διαρκή, απεριόριστη διαθεσιμότητα. Μόνο που η εργασιακή σχέση δεν λειτουργεί με προσωπικές ερμηνείες και αυθαίρετες εντολές.
Η νομοθεσία διακρίνει σαφώς το διδακτικό από το εργασιακό ωράριο. Το δεύτερο ανέρχεται κατ’ ανώτατο όριο στις 30 ώρες εβδομαδιαίως, ενώ το διδακτικό ωράριο καθορίζεται από συγκεκριμένες διατάξεις και δεν μπορεί να επεκτείνεται κατά βούληση. Οι 30 ώρες αποτελούν ανώτατο όριο και όχι υποχρεωτικό χρόνο παραμονής στο σχολείο. Η παραμονή πέραν του διδακτικού ωραρίου συνδέεται με συγκεκριμένες υπηρεσιακές ανάγκες και την ανάθεση συναφούς έργου, ενώ δεν μπορεί να δικαιολογήσει την αυθαίρετη προσθήκη διδακτικών ωρών στο ωρολόγιο πρόγραμμα.
Με τη λήξη του διδακτικού του ωραρίου, ο εκπαιδευτικός μπορεί να αποχωρήσει, εφόσον δεν του έχει ανατεθεί συγκεκριμένο εκπαιδευτικό ή διοικητικό έργο κατατεθειμένο στα Πρακτικά και δεν υπάρχει προγραμματισμένη συνεδρίαση του Συλλόγου Διδασκόντων. Η γενικευμένη απαίτηση για παραμονή μέχρι τις 14:00 (ή μέχρι τις 13:30, όπως κάνουν κάποιες πιο... large διευθύνσεις), χωρίς συγκεκριμένη αιτιολόγηση και ανάθεση καθηκόντων, σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση.
Ακόμη πιο προβληματική είναι η σύγχυση ανάμεσα στη διδασκαλία και στην κάλυψη κάθε λογής κενών. Η υποχρεωτική απασχόληση μαθητών είτε μέσα στην τάξη είτε οπουδήποτε αλλού, αποτελεί διδακτικό έργο και δεν μπορεί να βαφτίζεται διοικητικό καθήκον για να παρακάμπτεται το προβλεπόμενο ωράριο. Κανείς δεν υποχρεούται στα κενά του να «απασχολεί» με οποιοδήποτε τρόπο τμήματα, πέραν του υποχρεωτικού του διδακτικού ωραρίου. Κάθε απασχόληση σε τμήμα θεωρείται διδακτικό ωράριο - και αυτό έχει κριθεί και από την νομολογία των Δικαστηρίων. Επιτήρηση μαθητών προβλέπεται μόνο στο διάλειμμα και στην εφημερία μας. Όλες τις άλλες ώρες το σχολείο βρίσκεται σε διδακτικό έργο!
Πέραν του διδακτικού ωραρίου ο εκπαιδευτικός παραμένει, μόνο εφόσον έχει αναλάβει εξωδιδακτικές δραστηριότητες στον αρχικό σύλλογο, για τις οποίες χρειάζεται να βρίσκεται εκεί (πχ τις απουσίες ή το πρακτικό συλλόγου). Για οτιδήποτε άλλο, είτε αυτό βαφτίζεται Εφημερία Γραφείου, είτε Αναπλήρωση, Φύλαξη ή όπως αλλιώς δεν φέρει καμία υποχρέωση. Αντιθέτως, από τη στιγμή που αυτή η απασχόληση αναγράφεται (παρατύπως και παράνομως προφανώς, διότι αποκλείεται η ΔΔΕ να έχει εγκρίνει ένα τέτοιο πρόγραμμα) στο Ωρολόγιο Πρόγραμμα οι διευθύνσεις που το επιβάλλουν θα πρέπει να καλύπτουν υπερωριακή απασχόληση!
Οι ελλείψεις προσωπικού και οι δυσκολίες στην καθημερινή λειτουργία των σχολείων είναι υπαρκτές. Η Ελλάδα παραμένει από τις ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες όπου ο εκπαιδευτικός επιφορτίζεται και με γραμματειακό έργο – στη Γερμανία, για παράδειγμα, υπάρχει προσωπικό ακόμη και για τις φωτοτυπίες – ενώ ταυτόχρονα είναι από τους πλέον χαμηλόμισθους. Αυτές οι ελλείψεις δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με αποδυνάμωση των εργασιακών δικαιωμάτων. Το σχολείο χρειάζεται επαρκές προσωπικό, σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων και σεβασμό στον ρόλο κάθε εργαζομένου, όχι διαρκή διεύρυνση των υποχρεώσεών του..
Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της διαμόρφωσης του εβδομαδιαίου προγράμματος. Ο Σύλλογος Διδασκόντων πρέπει να έχει ουσιαστικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων, μέσα από συλλογική και δημοκρατική συζήτηση. Η όσο το δυνατόν ισότιμη κατανομή των κενών και η δίκαιη αντιμετώπιση των συναδέλφων δεν είναι λεπτομέρειες, αλλά προϋποθέσεις μιας υγιούς σχολικής κοινότητας. Επιπλέον, οι συνεδριάσεις οφείλουν να πραγματοποιούνται εντός του προβλεπόμενου εργασιακού πλαισίου.
Γι’ αυτό θεωρώ αυτονόητο ότι κάθε εκπαιδευτικός πρέπει να γνωρίζει τα δικαιώματά του και να μην αποδέχεται αδιαμαρτύρητα προφορικές εντολές αμφίβολης νομιμότητας. Η απαίτηση για έγγραφη και αιτιολογημένη εντολή, καθώς και η προσφυγή στα συνδικαλιστικά όργανα, αποτελούν εκ των ων ουκ άνευ μέσα προστασίας.
Τέλος, για να κλείσουμε κάπως χιουμοριστικά, θα ήθελα να απευθύνω μια έκκληση προς τους διευθυντές και τις διευθύντριες που σκαρφίζονται ό,τι πιο απίθανο για να κάνουν αναπληρώσεις: να βάζουν τις αναπληρώσεις στην αυτοαξιολόγηση! Ορίστε μερικές ιδέες:
1η ομάδα: αναπλήρωση εκπαιδευτικού που δεν έχει τοποθετηθεί στο σχολείο
2η ομάδα: αναπλήρωση εκπαιδευτικού σε άδεια
3η ομάδα: αναπλήρωση δ/ντη και υποδ/ντη όταν έχουν μάθημα
4η ομάδα: αναπλήρωση καθαρίστριας, εφόσον το ωράριό της δεν επαρκεί να καλύψει όλες τις ώρες!
Για να σοβαρευτούμε όμως: Ο εκπαιδευτικός έχει ευθύνες απέναντι στους μαθητές, στους γονείς και στην κοινωνία. Έχει, όμως, και δικαιώματα που οφείλουν όλοι να σέβονται. Γιατί ένα σχολείο που λειτουργεί με δημοκρατία, δικαιοσύνη και αλληλοσεβασμό δεν προστατεύει μόνο τους εργαζομένους του, αλλά και την ίδια την εκπαιδευτική διαδικασία.
Το ωράριο των εκπαιδευτικών δεν είναι λάστιχο. Και ο σεβασμός στη νομιμότητα δεν είναι προαιρετικός.
Γιώργος Γκρίλης
Μα, ΥΔ Θεολόγος – Φιλόλογος
Πρόεδρος ΕΛΜΕ Νέας Σμύρνης, Καλλιθέας, Μοσχάτου
