Η άσκηση ιδιωτικού έργου με αμοιβή από εκπαιδευτικούς και μέλη ΕΕΠ-ΕΒΠ αποτελεί ένα από τα θέματα που επανέρχονται συχνά στην εκπαιδευτική κοινότητα, ιδιαίτερα για όσους επιθυμούν να έχουν παράλληλη επαγγελματική δραστηριότητα εκτός του υπηρεσιακού τους ωραρίου, καθώς το νομοθετικό πλαίσιο περιλαμβάνει έναν γενικό κανόνα, αρκετές ειδικές απαγορεύσεις αλλά και νεότερες εξαιρέσεις στις οποίες δεν απαιτείται πλέον προηγούμενη άδεια.
Ο βασικός κανόνας παραμένει το άρθρο 31 του ν. 3528/2007, δηλαδή του Υπαλληλικού Κώδικα, σύμφωνα με το οποίο δημόσιος υπάλληλος μπορεί, μετά από άδεια, να ασκεί ιδιωτικό έργο ή εργασία με αμοιβή, εφόσον η δραστηριότητα αυτή είναι συμβατή με τα καθήκοντα της θέσης του και δεν παρεμποδίζει την ομαλή εκτέλεση της υπηρεσίας του. Η άδεια αφορά συγκεκριμένο έργο ή συγκεκριμένη εργασία, χορηγείται μετά από σύμφωνη και αιτιολογημένη γνώμη του αρμόδιου υπηρεσιακού συμβουλίου και μπορεί να ανακληθεί με την ίδια διαδικασία.
Ο βασικός κανόνας: πρώτα η άδεια και μετά η εργασία
Για έναν μόνιμο ή αναπληρωτή εκπαιδευτικό, όπως και για μέλη ΕΕΠ-ΕΒΠ, η ύπαρξη ελεύθερου χρόνου μετά το σχολικό ωράριο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μπορεί να αναλάβει οποιαδήποτε αμειβόμενη δραστηριότητα χωρίς προηγούμενη υπηρεσιακή διαδικασία.
Η διοίκηση εξετάζει αν η δεύτερη απασχόληση συγκρούεται με τα καθήκοντα της κύριας θέσης, αν επηρεάζει την απόδοση του υπαλλήλου, αν δημιουργεί ασυμβίβαστο και αν, λόγω του χρόνου ή της έκτασής της, μπορεί να επηρεάσει την κανονική υπηρεσιακή του παρουσία. Η επίσημη διοικητική ερμηνεία του άρθρου 31 επιβεβαιώνει ότι το υπηρεσιακό συμβούλιο οφείλει να εξετάζει συνολικά τις συνθήκες της δραστηριότητας πριν γνωμοδοτήσει. Υπουργείο Μεταφορών
Μάλιστα, σύμφωνα με αποδεκτή γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, η απαίτηση άδειας δεν περιορίζεται μόνο σε μια σταθερή δεύτερη εργασία, αλλά μπορεί να αφορά ακόμη και έργο που παρέχεται εφάπαξ ή περιστασιακά, ενώ στην έννοια του ιδιωτικού έργου μπορεί να εμπίπτει και η άσκηση ελευθέριου επαγγέλματος.
Τι απαγορεύεται
Ο Υπαλληλικός Κώδικας θέτει ταυτόχρονα συγκεκριμένους περιορισμούς.
Η κατ' επάγγελμα άσκηση εμπορίας απαγορεύεται, ακόμη και αν η δραστηριότητα πραγματοποιείται εκτός υπηρεσιακού ωραρίου, ενώ εξακολουθούν να ισχύουν όλες οι ειδικές απαγορευτικές διατάξεις που αφορούν συγκεκριμένους κλάδους ή επαγγέλματα.
Για τους δημόσιους εκπαιδευτικούς υπάρχει, παράλληλα, ειδικός περιορισμός ως προς τη διδασκαλία σε ιδιωτικά σχολεία και φροντιστήρια, ο οποίος απορρέει από την ειδική εκπαιδευτική νομοθεσία και δεν αίρεται απλώς επειδή η απασχόληση πραγματοποιείται απογευματινές ώρες.
Επιπλέον, διαφορετικό ζήτημα από το ιδιωτικό έργο αποτελεί η κατοχή δεύτερης δημόσιας θέσης, η οποία υπόκειται στις συνταγματικές και νομοθετικές απαγορεύσεις περί πολυθεσίας και δεν πρέπει να συγχέεται με μια απλή εξωτερική συνεργασία με αμοιβή.
Τι ισχύει για αναπληρωτές και ωρομισθίους
Η παλαιότερη εγκύκλιος Δ2/14543/13-2-2003 είχε επισημάνει ότι το άρθρο 31 δεν πρέπει να εφαρμόζεται με την ίδια αυστηρότητα στους προσωρινούς αναπληρωτές και ωρομίσθιους εκπαιδευτικούς, ακριβώς επειδή η σχέση εργασίας τους είναι χρονικά περιορισμένη.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει γενική απαλλαγή από τη διαδικασία. Η ίδια εγκύκλιος επιβεβαιώνει ότι το άρθρο 31 εφαρμόζεται αναλογικά και στους εκπαιδευτικούς και ότι η ιδιωτική εργασία με αμοιβή εξετάζεται από το αρμόδιο υπηρεσιακό συμβούλιο ως συγκεκριμένη περίπτωση. AlfaVita
Ελεύθερο επάγγελμα και «μπλοκάκι»
Η έκδοση παραστατικού ή η δραστηριότητα ως ελεύθερος επαγγελματίας δεν μετατρέπει από μόνη της μια εργασία σε δραστηριότητα που εξαιρείται από το άρθρο 31.
Το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους έχει κρίνει ότι η άσκηση ελευθέριου επαγγέλματος μπορεί να εμπίπτει στην έννοια του ιδιωτικού έργου ή εργασίας με αμοιβή και, συνεπώς, να απαιτεί άδεια, εφόσον φυσικά δεν πρόκειται για ειδική περίπτωση που εξαιρείται ρητά από νεότερη διάταξη. Νέες Τεχνολογίες
Αυτό αφορά στην πράξη και ειδικότητες εκπαιδευτικών που μπορούν λόγω επαγγελματικών δικαιωμάτων να παρέχουν υπηρεσίες εκτός σχολείου, όπως γιατρούς, γυμναστές ή άλλους επιστημονικούς κλάδους.
Η μεγάλη αλλαγή: περιπτώσεις όπου δεν χρειάζεται πια άδεια
Τα τελευταία χρόνια το καθεστώς έχει διαφοροποιηθεί σε ορισμένες κατηγορίες εκπαιδευτικού και ερευνητικού έργου.
Με τον ν. 4957/2022 προβλέφθηκαν εξαιρέσεις από την εφαρμογή του άρθρου 31 για συγκεκριμένο διδακτικό ή ερευνητικό έργο προς ΑΕΙ, ΚΕΔΙΒΙΜ και ερευνητικούς ή τεχνολογικούς φορείς, όπου αντί της προηγούμενης άδειας απαιτείται έγγραφη ενημέρωση της υπηρεσίας για τον φορέα, το αντικείμενο, τη διάρκεια και τις ημέρες και ώρες απασχόλησης.
Αντίστοιχες ειδικές ρυθμίσεις ισχύουν και για συγκεκριμένο έργο που παρέχεται στο Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, καθώς και για ορισμένες δραστηριότητες στο Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης. Επίσημες οδηγίες Διευθύνσεων Εκπαίδευσης καταγράφουν πλέον αυτές τις περιπτώσεις χωριστά ως απασχολήσεις στις οποίες, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, δεν απαιτείται άδεια αλλά προηγούμενη ενημέρωση. Διεύθυνση Δυτικής Ελλάδας
Η νέα ρύθμιση του 2025 για επαγγελματική εκπαίδευση και ΣΔΕ
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο ν. 5237/2025 και συγκεκριμένα το άρθρο 25, με το οποίο προστέθηκε νέο άρθρο 137Α στον ν. 4763/2020.
Με τη ρύθμιση αυτή, για δημόσιους υπαλλήλους δεν απαιτείται πλέον η άδεια του άρθρου 31 όταν αναλαμβάνουν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, διδακτικό έργο σε δομές επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης αρμοδιότητας του Υπουργείου Παιδείας, διδακτικό ή συμβουλευτικό έργο σε Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας ή υπηρεσίες σε συγκεκριμένες πράξεις του ΕΣΠΑ 2021-2027 που υλοποιούνται στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Εθνική Νομοθεσία
Η βασική προϋπόθεση είναι η δραστηριότητα να πραγματοποιείται εκτός του κανονικού ωραρίου εργασίας.
Αντί προηγούμενης άδειας, ο υπάλληλος υποχρεούται να ενημερώσει την υπηρεσία του με Υπεύθυνη Δήλωση, στην οποία πρέπει να περιλαμβάνονται ο φορέας ή η απόφαση ανάθεσης, το ακριβές αντικείμενο, η διάρκεια του έργου και οι ημέρες και ώρες εβδομαδιαίας απασχόλησης.
Η νέα διάταξη έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία, καθώς περιορίζει σημαντικά τη γραφειοκρατική διαδικασία για εκπαιδευτικούς που διδάσκουν σε συγκεκριμένες δημόσιες δομές επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης ή στα ΣΔΕ. Εθνική Νομοθεσία
Προσοχή: «δεν χρειάζεται άδεια» δεν σημαίνει «δεν χρειάζεται τίποτα»
Αυτό είναι ίσως το βασικότερο σημείο που πρέπει να προσέξουν οι ενδιαφερόμενοι.
Στις περιπτώσεις για τις οποίες ο νόμος έχει αντικαταστήσει την προηγούμενη άδεια με υποχρέωση ενημέρωσης, ο εκπαιδευτικός δεν απαλλάσσεται από κάθε διαδικασία.
Η ενημέρωση της υπηρεσίας αποτελεί αυτοτελή νόμιμη υποχρέωση και η παράλειψή της μπορεί να έχει πειθαρχικές συνέπειες.
Συνεπώς, πριν από την ανάληψη δεύτερης αμειβόμενης δραστηριότητας, ο ασφαλέστερος κανόνας για κάθε εκπαιδευτικό ή μέλος ΕΕΠ-ΕΒΠ είναι να διαπιστώνει πρώτα σε ποια από δύο κατηγορίες ανήκει η συγκεκριμένη περίπτωση: στον γενικό κανόνα του άρθρου 31, όπου απαιτείται προηγούμενη άδεια, ή σε ειδική νομοθετική εξαίρεση, όπου αρκεί η προβλεπόμενη ενημέρωση της υπηρεσίας.
Και αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, γιατί το γεγονός ότι η εργασία γίνεται απογευματινές ώρες, το Σαββατοκύριακο ή μέσω σύμβασης έργου δεν αρκεί από μόνο του για να απαλλάξει τον εκπαιδευτικό από τις υποχρεώσεις που θέτει η νομοθεσία.
