Με αφορμή τα ολοένα και αυξανόμενα περιστατικά βίας προς τους εκπαιδευτικούς, θα ήθελα να θέσω μερικά ερωτήματα τόσο προς την υπουργό, όσο και προς τους γονείς.
Έχετε αναρωτηθεί τι σημαίνει σήμερα να είσαι εκπαιδευτικός; Όχι σύμφωνα με τα προγράμματα σπουδών, τις εγκυκλίους, τους συμβούλους. Όχι όπως υποδεικνύουν οι θεωρητικοί του γραφείου, αλλά οι ζώντες την πραγματικότητα της τάξης.
Για κάθε λάθος συναδέλφου, πολλοί θα σχολιάσουν πικρόχολα «Ας μην γινόταν εκπαιδευτικός!» Μα ο εκπαιδευτικός σήμερα δεν έχει καμιά σχέση με τον δάσκαλο του χθες, τον άνθρωπο στον οποίο οι γονείς εμπιστεύονταν την εκπαίδευση αλλά και την αγωγή του παιδιού τους, αυτόν που έχαιρε σεβασμού και στήριξη από τους κηδεμόνες αλλά και την τοπική κοινωνία. Ο σημερινός εκπαιδευτικός (στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια, τουλάχιστον, βαθμίδα), παράλληλα με τον παραδοσιακό του ρόλο, ο οποίος είναι να διδάσκει και να διαπαιδαγωγεί παιδιά, επιπρόσθετα χρεώνεται ένα σωρό αρμοδιότητες που δεν εντάσσονται στο αντικείμενό του, όπως αυτή του baby-sitter, του ηθοποιού, του ειρηνοποιού, του ψυχολόγου, του δικαστή, του επιστάτη, του αστυνόμου, του νοσοκόμου, του συνοδού εκδρομών, του αχθοφόρου, του διοργανωτή εκδηλώσεων, του τουριστικού πράκτορα, του κοινωνικού λειτουργού, του διασκεδαστή, του εμψυχωτή και… ο κατάλογος είναι μεγάλος.
Κι αυτός ο εκπαιδευτικός – ζογκλέρ, με μέση μόρφωση πολύ υψηλότερη από τους παλιούς σεβάσμιους δασκάλους, που λαμβάνει μισθό ντροπιαστικά χαμηλό συγκριτικά με τα προσόντα του (τα οποία για τους περισσότερους δεν είναι «τυπικά»: αντανακλούν ουσιαστικό μόχθο, μετρημένο σε χρόνια μελέτης και θυσίες σε κάθε επίπεδο-προσωπικό, υγείας, οικονομικό), αυτός ο επαγγελματίας που ουκ ολίγες φορές ξεσπιτώνεται για να διδάξει στην άλλη άκρη της Ελλάδας, που χωρίζεται από την οικογένειά του – ακόμα και από τα παιδιά του – για να επιτελέσει ένα λειτούργημα, δεν φτάνει που έρχεται αντιμέτωπος με την αισχροκέρδεια και την αναλγησία της κοινωνίας, με αποτέλεσμα να ακουμπά τον μισθό του σε υπέρογκα ενοίκια ή να κοιμάται σε σκηνές, αυτός ο άνθρωπος δεν εισπράττει καν τον απαιτούμενο σεβασμό και ευγνωμοσύνη που του αναλογεί, από το κράτος αλλά κι εκείνους, των οποίων τα παιδιά μορφώνει.
Αντίθετα, είναι ο μόνος ίσως επαγγελματίας που αμφισβητείται κατά κόρον, από γονείς, παιδιά (αυτά έστω έχουν το ελαφρυντικό της ηλικίας), αλλά και από τον ίδιο τον κρατικό μηχανισμό που τον καλεί να υπηρετήσει στα σχολεία. Είναι από τους λίγους επαγγελματίες που -ειδικά στην ομάδα των αναπληρωτών- αξιολογείται κάθε λίγο από ειδικούς, καταθέτει ξανά και ξανά τα πτυχία του, περνά από «εξετάσεις» κάθε λογής, σάμπως δεν έχει περάσει λίγες εξετάσεις κατά τα χρόνια των σπουδών του. Πότε αμφισβητήσαμε έναν γιατρό ή έναν ηλεκτρολόγο, όταν χρειαστήκαμε τις υπηρεσίες τους; Γιατί ο δάσκαλος να πρέπει να απολογείται διαρκώς; Για τους βαθμούς, για τις παιδαγωγικές του μεθόδους, για το ίδιο του το ντύσιμο ή για την ηλικία του; (Αφού, φυσικά, κάθε είδους ρατσισμός και σεξισμός εναντίον του περνά στα ψιλά…) Δείτε ένα παράδοξο: Αντί να βάζουμε όρια στους μαθητές, κοιτάμε να περιορίσουμε τον δάσκαλο. Πώς θα διδάξει, τι θα διδάξει, πότε θα διδάξει. Μόνο τις ανάσες του δεν μετράνε! Και μάλιστα με εξαντλητικά γραφειοκρατικό κι απρόσωπο τρόπο… (Λες και ζητήσαμε ποτέ από έναν κομμωτή ή ένα σεφ να μας καταθέσει έκθεση, εξηγώντας γιατί χρησιμοποίησε το τάδε ψαλίδι ή το εκάστοτε μαγειρικό σκεύος!) Αντί να μάθουμε πειθαρχία στα παιδιά, που φτάνουν στο Λύκειο χωρίς να έχουν μάθει βασικούς κανόνες συνέπειας και συνεργασίας μέσα στην τάξη, κοιτάμε να υποτάξουμε τον δάσκαλο, αυτόν που ζητάμε να μάθει στα παιδιά μας να σκέφτονται ελεύθερα! Μας πώς θα μάθουν τα παιδιά για σεβασμό κι ελευθερία, όταν αναθρέφονται να καταπιέζουν τους γύρω τους και μάλιστα με θράσος; Όταν τα παιδιά μας καταστρέφουν τον εαυτό τους, τον περιβάλλοντα σχολικό χώρο, επιτίθενται στους συμμαθητές τους και στους δασκάλους τους, τι πολίτες πιστεύετε ότι θα γίνουν; Νομοταγείς και φιλήσυχοι, βέβαια! Δικαιολογούμε το παιδί μας αν προξενήσει ζημιές στο σχολείο, αλλά αν μας σπάσουν άγνωστοι το αυτοκίνητο, τότε δεν μας αρέσει. Καλύπτουμε το παιδί μας αν φερθεί βίαια, αλλά δεν θα χαριζόμασταν το ίδιο σε κάποιον που αύριο-μεθαύριο θα το χτυπήσει στο δρόμο. Σκεφτήκαμε ποτέ πως αν δεν αφήσουμε το παιδί μας να αναλάβει τις ευθύνες του, θα τις αναλαμβάνουμε οι ίδιοι μια ζωή; Αν δεν το αφήσουμε να δεχθεί τις συνέπειες των πράξεών του στο προστατευμένο σχολικό περιβάλλον, στο μέλλον θα τις δέχεται ολοένα και με σκληρότερο τρόπο, από τον εργοδότη του, τον κοινωνικό περίγυρο, τον εισαγγελέα.
Όχι. Οι γονείς δεν φέρουν καμία ευθύνη για την αγωγή του ενός ή των δύο-τριών παιδιών τους. Ο εκπαιδευτικός, σε μία τάξη 25 και άνω μαθητών (διαφορετικού μαθησιακού επιπέδου και ποικίλων εθνικών, κοινωνικοοικονομικών, ιδεολογικών καταβολών), μέσα σε 40’-45’ οφείλει να καλύψει όχι μόνο τα κενά της ύλης προηγούμενων χρόνων, αλλά και μια πληθώρα οικογενειακών και ψυχολογικών προβλημάτων, καθότι οι κοινωνικοί λειτουργοί και οι ψυχολόγοι είναι επίσης νομάδες, έχοντας υπ’ ευθύνη τους πολλά σχολεία και (εφόσον υπάρχουν στο σχολείο), είναι διαθέσιμοι συνήθως μια μέρα (εφόσον οι άνθρωποι δεν είναι επιστήμονες, είναι θαυματοποιοί!) Επίσης, ο εκπαιδευτικός οφείλει να είναι ταυτόχρονα διπλωμάτης και με βροντερή φωνή (δοκιμάστε να μιλήσετε για μια ώρα συνεχόμενα σε μια τάξη που μιλούν όλα τα παιδιά), αλλά και με γνώση πολεμικών τεχνών (σε περίπτωση που χρειαστεί να χωρίσει μαθητές με μεγαλύτερο σωματότυπο από του ιδίου, χωρίς φυσικά να τους ακουμπήσει), τις οποίες δεν πρέπει φυσικά να χρησιμοποιήσει, αλλά σαν άλλη Μαίρη Πόπινς να επέμβει σε περιστατικά βίας (χτυπώντας μαγικά τα δάχτυλα; ) στα οποία είναι και ο ίδιος εκτεθειμένος.
Κι εδώ έρχομαι και αναρωτιέμαι: Πόσο σημαντική είναι στ’ αλήθεια η Παιδεία για εμάς; Ενώ θα έπρεπε το κράτος και οι δήμοι να παρέχουν κατοικίες και σίτιση στους εκπαιδευτικούς, ενώ θα έπρεπε η κοινωνία να τους σέβεται, να διευκολύνει το λειτούργημά τους και να δείχνει κατανόηση και ευγνωμοσύνη για το δύσκολο έργο τους, ενώ οι γονείς πρώτοι και καλύτεροι θα έπρεπε να δείχνουν εμπιστοσύνη στο πρόσωπό τους, δίνοντας το παράδειγμα στα βλαστάρια τους, τι ισχύει; Άνθρωποι που έφαγαν τα νιάτα τους στα έδρανα και τα βιβλία, στα ΚΤΕΛ και τα πλοία της άγονης γραμμής, να ζουν τρισάθλια, να διαπομπεύονται, να βιώνουν εργασιακό εκφοβισμό, βία και τραμπουκισμό, να ξυλοκοπούνται ή να χάνουν τη ζωή τους.
Και ερωτώ, ειλικρινά: Αυτή είναι η εκπαίδευση που θέλουμε για τα παιδιά μας; Γιατί εκπαίδευση δεν είναι μόνο τα ωραία κτήρια, οι διαδραστικοί πίνακες, οι δράσεις και τα προγράμματα (άλλη μάστιγα του εκπαιδευτικού φαίνεσθαι), είναι οι έμβιοι φορείς της, οι εκπαιδευτικοί και τα παιδιά μας. Ρίξτε τώρα μια ματιά στους εκπαιδευτικούς: Απαξιωμένοι διανοούμενοι που γίνονται χίλια κομμάτια για να προλάβουν να χωρέσουν χίλιους δυο ρόλους, εις βάρος συχνά του εαυτού τους. Δείτε τώρα και τα παιδιά μας: Άτομα δυσλειτουργικά, με απαιτήσεις ενήλικα και υποχρεώσεις νηπίου, μαθητές που ξέρουν πώς να ντύνονται για κλαμπ στις 8 π.μ. ή να προμηθευτούν ναρκωτικά, αλλά δυσκολεύονται να διαβάσουν ή να κατανοήσουν έστω και μία παράγραφο. Άτομα εύθικτα στην παραμικρή νουθεσία, που όμως δεν δείχνουν την ίδια ενσυναίσθηση απέναντι στους γύρω τους.
Προτείνω, λοιπόν, αντί να κάνουμε τους δικαστές του πληκτρολογίου και να κουνάμε το δάχτυλο στο παραμικρό παραστράτημα των εκπαιδευτικών που έχουμε καταντήσει σάκο του μποξ, να στρέψουμε για λίγο την προσοχή μας στις δικές μας ευθύνες: Όταν ένας άνθρωπος που έχει επιλέξει να εργάζεται με παιδιά εκρήγνυται (δεν είναι τυχαίο που σε αναπτυγμένες χώρες, οι δάσκαλοι έχουν συχνά διακοπές, λόγω του αυξημένου κινδύνου burnout), δεν έχει φτάσει χωρίς λόγο σε αυτό το ξέσπασμα. Υπάρχει υποστηρικτικό προσωπικό για τους ανθρώπους αυτούς; Έχουμε σε όλα τα σχολεία νοσοκόμους, ψυχολόγους, επιστάτες; Ή θα κατηγορούμε τους διδάσκοντες που δεν κάνουν τη δουλειά άλλων ειδικοτήτων; Το ίδιο θα κάναμε σε ένα νοσοκομείο; Θα κατηγορούσαμε τον γιατρό που αρρώστησε ο ασθενής ή γιατί δεν είναι το πάτωμα του διαδρόμου καθαρισμένο; Αλλά και το εμβόλιο και το φάρμακο θα το δεχόμασταν αν ήταν να θεραπευτεί το παιδί μας, γιατί όχι και τα όρια που επιλέγει ένας παιδαγωγός; Το «ξύλο απελέκητο» άλλωστε δεν είναι άσχετη έκφραση και δεν υπάρχει παιδεία χωρίς «παίδεμα» - και όλοι, εκτός ίσως από τους υποστηρικτές του gentle parenting, θα συμφωνήσουν. Και δεν υποστηρίζω ότι οι εκπαιδευτικοί είμαστε αλάνθαστοι, όμως και κανένας γονιός ή γενικότερα πολίτης δεν είναι, για να έχει δικαίωμα να μας λιθοβολήσει.
Σε αντιδιαστολή, επομένως, με αυτή τη νεόκοπη μάστιγα των αυτοαποκαλούμενων ειδικών (ειδικά των επιστημόνων του πληκτρολογίου), που περνούν τα σχολεία για parking ή κέντρα ψυχαγωγίας ανηλίκων και τους διδάσκοντες υπαλληλίσκους που χορηγούν απολυτήρια για τη μόστρα, ας αποφασίσουμε υπεύθυνα εδώ και τώρα: Θέλουμε εκπαιδευτικούς - ζογκλέρ που θα πεθαίνουν ή θα σκοτώνονται και παιδιά που θ’ αποφοιτούν ουσιαστικά αναλφάβητα, από ιστορία, γλώσσα και βασικές κοινωνικές δεξιότητες; Ή θέλουμε μια Παιδεία, που εν μέσω καιρών κρίσης, θα παρέχει στα παιδιά μας αναφαίρετα εχέγγυα προσωπικής εξέλιξης κι ευτυχίας;
Αν καταλήξουμε στο πρώτο, ας έχουμε υπόψιν μας ότι μόνοι μας δυναμιτίζουμε το μέλλον της κοινωνίας μας, καθιστώντας τα νεότερα μέλη της άχρηστα έως και επικίνδυνα. Αν αποφασίσουμε όμως το δεύτερο, ας πλησιάσουμε τον εκπαιδευτικό, ως τον άνθρωπο που μετά την οικογένεια, είναι αυτός που αφοσιώνεται περισσότερο απ’ όλους στο παιδί μας. Ας μην τον μαστιγώνουμε άλλο για όλα τα δεινά της κοινωνίας. Ας σταθούμε δίπλα του, γιατί η ηθική υποστήριξη κι η αναγνώριση του έργου του είναι τελικά ο βασικός μισθός του. Ας συνεργαστούμε μαζί του και ας τον στηρίξουμε. Γιατί η αξία που δίνουμε στους εκπαιδευτικούς μας, αποτυπώνει την αξία που δίνουμε στην Παιδεία μας.
* ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ 1ου ΓΕΛ ΠΑΛΛΗΝΗΣ
