Η PISA γέρνει. Και μαζί της γέρνει, περισσότερο ή λιγότερο, ένα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας εκπαίδευσης. Τα αποτελέσματα των τελευταίων μετρήσεων δεν προσφέρονται ούτε για πανηγυρισμούς ούτε για τη συνήθη ελληνική αυτομαστίγωση. Αποτυπώνουν απλά ένα βαθύτερο φαινόμενο: οι Μαθητές του 21ου αιώνα αλλάζουν ταχύτερα από το Σχολείο που εξακολουθεί να διδάσκει με παρωχημένα πρότυπα .
Το βιώνουμε στις φροντιστηριακές αίθουσες στις οποίες οι ολιγομελείς ομάδες ελέγχονται και αξιολογούνται καθημερινά . Έξυπνα παιδιά, η ευφυέστερη γενιά όλων των εποχών, με εντυπωσιακές ψηφιακές δεξιότητες, ικανές να διαχειριστούν μέσα σε δευτερόλεπτα πληροφορίες, εικόνες και εφαρμογές, αλλά συχνά ανεπαρκείς μπροστά σε μια απλή μαθηματική πράξη ή στην ανάγνωση και την κατανόηση ενός σύνθετου και εκτεταμένου δοκιμίου. Η διαίρεση εκτελείται ακαριαία στις αριθμομηχανές και η παραγωγή του λόγου αυτοστιγμεί στην AI · γιατί λοιπόν, αναρωτιέται ο έφηβος, να πρέπει να ασκηθώ για να μάθω;
Ίσως το ερώτημα δεν είναι αν ο μαθητής γνωρίζει λιγότερα, αλλά τι αξίζει πλέον να μαθαίνει, τι πρέπει να κατανοεί και ποιες νοητικές λειτουργίες οφείλει να κατακτήσει σε έναν κόσμο στον οποίο η πληροφορία βρίσκεται μονίμως στην οθόνη του κινητού του.
Η PISA , η οποία για πολλές δεκαετίες είχε δαιμονοποιηθεί "ως εργαλείο του ΟΟΣΑ που δεν μπορεί να οδηγήσει στο Σχολείο του Λαού", είναι μια χρήσιμη διεθνής μέτρηση η οποία στέλνει συγκριτικά μηνύματα για την αποτελεσματικότητα της εκπαίδευσης. Ιδιαιτέρως στην κατανόηση των κειμένων καταγράφεται μεγάλη διεθνώς υποχώρηση. Το εγχώριο συμπέρασμα είναι επίσης ότι οι μαθητές δυσκολεύονται περισσότερο με σύνθετα και μεγαλύτερης έκτασης κείμενα και ότι η επιδερμική ανάγνωση έχει αυξηθεί δραματικά.
Η φετινή ελληνική συμμετοχή οργανώθηκε συστηματικότερα από προηγούμενες. Υπήρξε προετοιμασία σχολείων και εκπαιδευτικών, επιμόρφωση, εξοπλισμός και καλύτερη ενημέρωση των μαθητών για να προσπεραστεί η γνώριμη αδιαφορία και η συνήθεια της τυπικής συμμετοχής στις εξετάσεις. Και αυτή η καλύτερη οργάνωση έχει μικρό ορατό αποτύπωμα: μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον πτώσης, η Ελλάδα μετριάζει, την απόκλιση της τελευταίας δεκαετίας. Δεν υποδηλώνει πιθανότατα την βελτίωση των επιδόσεων των μαθητών μας αλλά την ακριβέστερη αποτύπωση της εκπαιδευτικής μας πραγματικότητας και σε επίπεδο γεωγραφίας η οποία βελτιώνεται μετά βεβαιότητας στο Λύκειο και με την παράλληλη φροντιστηριακή αρωγή.
Η μεγάλη εικόνα ανά τον κόσμο παραμένει ανησυχητική και απαιτεί ρεαλιστικές προτάσεις και πρακτικές λύσεις. Χρειαζόμαστε επειγόντως ένα διαφορετικό και ελκυστικό σχολείο το οποίο δεν θα διδάσκει την αποθήκευση της πληροφορίας και αλλά την κατανόηση, την κρίση, τη σύνθεση, την εφαρμογή και τη δημιουργία.
Αναρωτιέμαι αν η αδημοσίευτη -επί του παρόντος- ενδιάμεση έκθεση της Επιτροπής για το Απολυτήριο προσθέτει κάτι σε αυτήν την κατεύθυνση με προτεραιότητα τα άμεσα ζητούμενα της Παιδείας μας ιδίως στο ανύπαρκτο Λύκειο. Ευκταίο γιατί μετά από 26 χρόνια PISA, και με την συμμετοχή στην Επιτροπή του Διαλόγου Πανεπιστημιακών με θητεία στον θεσμό, είναι χρήσιμη η ενσωμάτωση στην σχολική αξιολόγηση δοκιμασμένων διεθνών προτύπων.
