Στη Γαλλία (όπως και στην Ελλάδα) η επιστροφή εκατομμυρίων μαθητών στα θρανία συμπίπτει φέτος με μια άλλη «έναρξη»: εκείνη της μεγάλης προεκλογικής περιόδου για τις προεδρικές εκλογές του 2027. Και ενώ η μάχη για το Ελιζέ μόλις αρχίζει να ανεβάζει στροφές, ένα θέμα εμφανίζεται σχεδόν ταυτόχρονα στις προτάσεις υποψηφίων διαφορετικών πολιτικών αποχρώσεων: οι μισθοί των εκπαιδευτικών.
Μάλιστα, σε αντίθεση με τη συνήθη λογική κατά την οποία οι αποδοχές των δασκάλων και των καθηγητών αντιμετωπίζονται απλώς ως μέρος του συνολικού μισθολογίου των δημοσίων υπαλλήλων, αρκετοί υποψήφιοι επιχειρούν πλέον να παρουσιάσουν ειδικές αυξήσεις αποκλειστικά για το εκπαιδευτικό προσωπικό, αναγνωρίζοντας εμμέσως ότι η μισθολογική υποβάθμιση του επαγγέλματος έχει εξελιχθεί σε πρόβλημα στελέχωσης, κύρους και ελκυστικότητας του γαλλικού σχολείου.
Οι εκλογές έχουν ήδη επίσημα προσδιοριστεί: ο πρώτος γύρος θα πραγματοποιηθεί στις 18 Απριλίου 2027 και, εφόσον απαιτηθεί δεύτερος, στις 2 Μαΐου 2027.
Ατάλ: Από 200 έως 500 ευρώ καθαρά τον μήνα
Ο Γκαμπριέλ Ατάλ, πρώην πρωθυπουργός και υποψήφιος της Αναγέννησης, έχει κάνει την εκπαίδευση ένα από τα βασικά πεδία της προεκλογικής του καμπάνιας και χρησιμοποιεί ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα για την εξέλιξη των αποδοχών των εκπαιδευτικών, λέγοντας ότι το επάγγελμα έχει σταδιακά «smicardisé», δηλαδή έχει πλησιάσει επικίνδυνα τα επίπεδα του κατώτατου μισθού.
Η πρότασή του προβλέπει αύξηση κατά 200 ευρώ καθαρά τον μήνα, η οποία θα μπορεί να φτάνει μέχρι και τα 500 ευρώ καθαρά για εκπαιδευτικούς στη μέση της σταδιοδρομίας τους. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι προηγούμενες αυξήσεις δεν ήταν αρκετές και συνδέει τη νέα μισθολογική πολιτική με έναν ευρύτερο σχεδιασμό για την εκπαίδευση, που περιλαμβάνει πολυετή χρηματοδότηση, μικρότερα τμήματα στην Πρωτοβάθμια και μεγαλύτερη αυτονομία των σχολικών μονάδων.
Υπάρχει όμως και μια λεπτομέρεια που οι εκπαιδευτικοί προσέχουν ιδιαίτερα: ο Ατάλ συνδέει τη μεγαλύτερη αυτονομία των σχολείων και με την υποχρέωση καλύτερης κάλυψης των σύντομων απουσιών από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, γεγονός που τροφοδοτεί ήδη τη συζήτηση για το εάν πίσω από τις αυξήσεις θα εμφανιστούν τελικά και πρόσθετες υποχρεώσεις.
Εντουάρ Φιλίπ: 20% αύξηση μέσα σε μία πενταετία
Ακόμη πιο εντυπωσιακή αριθμητικά είναι η εξαγγελία του πρώην πρωθυπουργού Εντουάρ Φιλίπ, επικεφαλής των κεντροδεξιών Horizons, ο οποίος έχει προτείνει αύξηση κατά περίπου 20% της μέσης αμοιβής των εκπαιδευτικών μέσα στην επόμενη πενταετία.
Ο Φιλίπ παρουσιάζει τη μισθολογική αναβάθμιση ως έναν από τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αποκατασταθεί το κύρος του επαγγέλματος, ενώ ταυτόχρονα προτείνει μεγαλύτερη έμφαση στο νηπιαγωγείο και το δημοτικό και αξιοποίηση της δημογραφικής υποχώρησης του μαθητικού πληθυσμού για την αναδιοργάνωση του σχολικού συστήματος.
Και η κεντροαριστερά ανεβάζει ακόμη περισσότερο τον πήχη
Το ενδιαφέρον είναι ότι η συζήτηση δεν περιορίζεται στο κεντρώο και κεντροδεξιό στρατόπεδο.
Ο Ραφαέλ Γκλικσμάν έχει προτείνει άμεση αύξηση 10% για όλους τους εκπαιδευτικούς, η οποία, ανάλογα με το στάδιο της σταδιοδρομίας, θα μπορούσε να φτάσει σταδιακά έως και το 25%, με στόχο, όπως υποστηρίζει, να περιοριστεί η απόσταση από τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους. Ο ίδιος υπολογίζει το συνολικό δημοσιονομικό κόστος του σχεδίου του περίπου στα 6 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, ο Γκλικσμάν επιχειρεί να διαφοροποιηθεί από τους Ατάλ και Φιλίπ υποστηρίζοντας ότι η σημερινή κατάσταση του γαλλικού σχολείου αποτελεί και αποτέλεσμα της πολιτικής του μακρονικού χώρου τα προηγούμενα χρόνια, επομένως –όπως υποστηρίζει– οι σημερινές υποσχέσεις των πρώην κυβερνητικών στελεχών πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη.
Μέχρι και η δεξιά μπαίνει στον «πλειστηριασμό» αυξήσεων
Στον ίδιο δρόμο κινείται πλέον και ο Μπρουνό Ρεταγιό, ο οποίος προτείνει αύξηση 135 ευρώ καθαρά τον μήνα για τους νεότερους εκπαιδευτικούς και έως 300 ευρώ αργότερα στην καριέρα τους. Η πρότασή του, πάντως, συνοδεύεται πιο καθαρά από την απαίτηση για αυξημένη παρουσία των εκπαιδευτικών μέσα στις σχολικές μονάδες, δηλαδή από το γνωστό σχήμα «περισσότερα χρήματα με περισσότερη εργασία».
Έτσι, πριν ακόμη μπει για τα καλά το φθινόπωρο, στη Γαλλία έχει στηθεί ένας πραγματικός προεκλογικός πλειστηριασμός για τους μισθούς των εκπαιδευτικών, με τους περισσότερους βασικούς υποψηφίους να αναγνωρίζουν ότι η σημερινή μισθολογική κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί χωρίς συνέπειες για το ίδιο το δημόσιο σχολείο.
Οι εκπαιδευτικοί, όμως, δεν ενθουσιάζονται εύκολα
Παρά τα μεγάλα ποσά που ακούγονται, η αντίδραση των ίδιων των εκπαιδευτικών κάθε άλλο παρά ενθουσιώδης είναι.
Ο πρόεδρος του συνδικάτου SNALC, Ζαν-Ρεμί Ζιράρ, υπενθύμισε ότι αντίστοιχες υποσχέσεις ακούστηκαν τόσο το 2017 όσο και το 2022, για να περιοριστούν στη συνέχεια όταν ήρθε η ώρα του προϋπολογισμού και των πραγματικών πολιτικών αποφάσεων. Παράλληλα σημείωσε ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στην αρχή της καριέρας, αλλά ιδιαίτερα στους εκπαιδευτικούς ηλικίας 40 και 50 ετών, των οποίων οι αποδοχές έχουν χάσει σημαντικό μέρος της αγοραστικής τους δύναμης.
Ακριβώς γι' αυτό η βασική ερώτηση στα γαλλικά σχολεία δεν είναι πλέον «ποιος υπόσχεται περισσότερα;», αλλά «τι θα ζητήσει σε αντάλλαγμα;».
Η εμπειρία του λεγόμενου «Pacte enseignant», μέσω του οποίου η πρόσθετη αμοιβή συνδεόταν με επιπλέον αποστολές και εργασίες, έχει αφήσει ισχυρή δυσπιστία σε μεγάλο μέρος του κλάδου. Οι εκπαιδευτικοί φοβούνται ότι μια νέα «αναβάθμιση» μπορεί τελικά να σημαίνει μεγαλύτερη παρουσία στο σχολείο, περισσότερες αντικαταστάσεις, πρόσθετες αρμοδιότητες ή νέες μορφές αξιολόγησης.
Η Γαλλία αναγνωρίζει τουλάχιστον ότι υπάρχει «ειδικό» μισθολογικό πρόβλημα
Ανεξάρτητα από το πόσες από τις σημερινές προεκλογικές υποσχέσεις θα εφαρμοστούν τελικά, η γαλλική συζήτηση έχει ένα ενδιαφέρον στοιχείο: οι αμοιβές των εκπαιδευτικών αντιμετωπίζονται πλέον ως αυτοτελές πολιτικό πρόβλημα και όχι απλώς ως υποκατηγορία των μισθών του Δημοσίου.
Και αυτό δεν είναι μικρή διαφορά.
Διότι ένας εκπαιδευτικός δεν αποφασίζει αν θα παραμείνει στο επάγγελμα με βάση το αν ο δημόσιος τομέας συνολικά πήρε μια μικρή οριζόντια αύξηση. Συγκρίνει τις σπουδές που έκανε, τις ευθύνες που αναλαμβάνει, τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, τις επαγγελματικές εναλλακτικές που διαθέτει και τελικά τη ζωή που μπορεί να κάνει με τον μισθό του.
Όταν η απάντηση δεν είναι ικανοποιητική, το σχολείο δυσκολεύεται να προσελκύσει και να κρατήσει εκπαιδευτικούς.
«Κρατάμε μικρό καλάθι»
Η προεκλογική συζήτηση στη Γαλλία θα συνεχιστεί για μήνες και οι υποσχέσεις πιθανότατα θα πολλαπλασιαστούν.
Οι εκπαιδευτικοί όμως έχουν κάθε λόγο να κρατούν μικρό καλάθι.
Γιατί ανάμεσα σε μια προεκλογική εξαγγελία των 500 ευρώ και σε μια αύξηση που πραγματικά εμφανίζεται κάθε μήνα στη μισθοδοσία υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Και επειδή οι δάσκαλοι και οι καθηγητές έχουν ακούσει πολλές φορές κυβερνήσεις να τους λένε ότι αποτελούν «προτεραιότητα», αυτό που ζητούν πλέον δεν είναι άλλη μία δήλωση αναγνώρισης του έργου τους.
Είναι να δουν αυτή την αναγνώριση στον μισθό τους – χωρίς αστερίσκους, χωρίς ανταλλάγματα και χωρίς η υπόσχεση της προεκλογικής περιόδου να εξαφανιστεί την επομένη των εκλογών.
